İş Ekipmanları Periyodik Kontrol: Süreler, Yetkili Kişi ve Yönetmelik
Hangi ekipman ne sıklıkla kontrol edilir, kontrolü kim yapar, rapor nerede saklanır? EK-I asgari gerekler, EK-III tabloları ve mevzuat dayanağı
Periyodik Kontrol Nedir? (Kısa Cevap)
İş ekipmanlarında periyodik kontrol; kaldırma araçları, basınçlı kaplar ve tesisatlar gibi ekipmanların güvenli kullanıma uygun kaldığının, belirli aralıklarla yetkili kişilerce muayene edilip raporlanmasıdır. Dayanağı İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'dir. Amaç; kullanım sırasında oluşan yıpranma, korozyon ve ayar bozukluklarının kazaya dönüşmeden tespit edilmesidir.
Genel kural, standartlarda aksi belirtilmedikçe ekipmanın yılda en az bir kez kontrolüdür. İşveren; kontrolü yetkili kişiye yaptırmak, raporu işyerinde bulundurmak ve tespit edilen eksiklikleri gidermekle yükümlüdür. Periyodik kontrol bakımdan farklıdır: bakım ekipmanı çalışır tutar; kontrol ise güvenliği bağımsız olarak belgeler. Bu sayfa, kontrolün kim tarafından yapıldığını, hangi ekipmanların kapsamda olduğunu ve raporun denetimde nasıl değerlendirildiğini adım adım açıklar.
Önemli güncelleme: Yönetmeliğin periyodik kontrolleri düzenleyen EK-III'ü, 23 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete değişikliğiyle (sayı 33116) baştan yenilendi. Test rejimi iki kademeli hâle geldi. Basınçlı kaplarda azami yılda bir işletme basıncıyla, kaldırma araçlarında azami yılda bir işletme kapasitesiyle test yapılır. Azami üç yılda bir (veya her önemli bakım-onarım sonrası) ise katsayılı test uygulanır: hidrostatik testte 1,5 kat, yük testinde elle işletilen ekipmanda 1,5, diğerlerinde 1,25, dinamik testte 1,1. Eski "her yıl 1,25-1,5 katıyla test" ezberine göre hazırlanmış kontrol planlarını güncel ekle karşılaştırın. Ayrıca İSG-KATİP üzerinden periyodik kontrol sözleşmesi olmadan düzenlenen raporlar geçersiz sayılır; güvenli elektronik imzalı raporlar geçerlidir ve kusurlar hafif/ağır olarak derecelendirilir.
Periyodik Kontrolü Kim Yapar?
Kontroller, ekipman türüne göre yetkilendirilmiş periyodik kontrol yapmaya yetkili kişiler (ilgili mühendis veya tekniker) tarafından yapılır. Mevzuat bu kişilerin Bakanlık nezdinde kayıt altına alınmasını ve düzenledikleri raporların kayıt numarasıyla izlenebilmesini öngörür. Pratikte süreç şöyle işler:
- Kim: Ekipmana uygun branştaki yetkili kişi (örneğin basınçlı kaplar için makine mühendisi, elektrik tesisatı için elektrik mühendisi). Her ekipman türü kendi uzmanlık alanını gerektirir; branş eşleşmesi, EKİPNET kaydı ve temel eğitim şartı için yetkili kişiler rehberine bakın.
- İşverenin yükümlülüğü: Kontrolü zamanında yaptırmak, geçerli raporu işyerinde bulundurmak, raporda belirtilen uygunsuzlukları gidermek.
- Rapor: Ekipmanı tanımlayan, ölçüm sonuçlarını ve uygunluk değerlendirmesini içeren, yetkili kişice imzalı belge. Denetimde ilk istenenlerdendir.
- Ek kontrol tetikleyicileri: Arıza, kaza, uzun süreli durma, taşınma veya yer değişikliği sonrası ekipman tekrar kontrol edilmelidir; takvim dolmamış olsa bile bu tetikleyiciler yeni bir kontrol zorunluluğu doğurur.
Yönetmeliğin 7 nci maddesi üç ek tetikleyici sayar. Güvenliği kurulma ve montaj şartlarına bağlı ekipmanlarda ilk kullanımdan önce kontrol yapılır. Önemli bakım ve onarım faaliyetlerinden sonra yeniden kontrol gerekir. İskele, sütunlu çalışma platformu ve kule kren gibi ekipmanlarda ise ilk kurulumdan sonra kontrol istenir. Bu kontroller yıllık takvimin yerine geçmez, ona eklenir.
EK-I'e Göre İş Ekipmanında Bulunması Gereken Asgari Gerekler Nelerdir?
Periyodik kontrolün neyi ölçtüğünü anlamak için önce EK-I'i okumak gerekir. Yönetmeliğin 6 ncı maddesi işverene, iş ekipmanının EK-I'de belirlenen asgari gereklere uygun olmasını sağlama yükümlülüğü getirir. EK-III'teki muayene, büyük ölçüde bu gereklerin sahada hâlâ karşılanıp karşılanmadığının doğrulanmasıdır.
EK-I madde 1.1: "Bu ekte belirtilen hususlar, bu Yönetmelik hükümleri dikkate alınarak ve söz konusu iş ekipmanında bunlara karşılık gelen riskin bulunduğu durumlarda uygulanır."
EK-I madde 1.2: "Bu ekte belirtilen asgari gerekler, iş ekipmanlarında aranacak temel gereklerdir."
Bu iki madde, EK-I'in nasıl okunacağını belirler. Liste her ekipmana toptan uygulanmaz; o ekipmanda karşılığı olan risk varsa uygulanır. Bir tezgâhta yük kaldırma gereği aranmaz, bir vinçte ise aranır. Aynı sebeple bir gerekliliğin "bizde yok" diye atlanabilmesi için, o riskin bulunmadığının risk değerlendirmesinde gösterilmiş olması gerekir.
Bütün İş Ekipmanları İçin Geçerli Genel Asgari Gerekler
EK-I'in ikinci bölümü, ekipman türünden bağımsız olarak aranan gerekleri sayar. Aşağıdaki tablo bu maddeleri, saha denetiminde ne anlama geldikleriyle birlikte özetler.
| EK-I maddesi | Asgari gerek | Sahada karşılığı |
|---|---|---|
| 2.1.1 | Kumanda cihazları açıkça görülebilir ve tanınabilir olur, gerektiğinde işaretlenir | Silinmiş yön etiketi, boyanmış buton doğrudan bulgudur |
| 2.1.2 | Kumanda cihazları zorunlu hâller dışında tehlikeli bölge dışına yerleştirilir | Operatörün tehlike bölgesine girerek kumanda etmesi kabul edilmez |
| 2.1.3 | Operatör tehlike bölgesinde kimse olmadığından emin olur, mümkün değilse sesli ve ışıklı ikaz bulunur | Çalışmayan korna ya da flaşör, ekipmanı uygunsuz hâle getirir |
| 2.2 | Çalıştırma yalnız bu amaçla yapılmış kumandanın bilerek kullanılmasıyla olur | Köprülenmiş veya kilitlenmiş çalıştırma butonu ağır bulgudur |
| 2.3 | Ekipmanı tümüyle ve güvenli durdurabilecek sistem bulunur, durdurma çalıştırmaya göre önceliklidir | Durdurmada enerji de kesilmelidir |
| 2.4 | Tehlikesi ve normal durma süresi gerektiriyorsa acil durdurma sistemi bulunur | Acil stop butonu erişilebilir ve işlevsel olmalıdır |
| 2.5 | Parça fırlaması veya düşmesi riski taşıyan ekipmanlar uygun güvenlik tertibatıyla donatılır | Sökülmüş siper, tezgâh denetiminde en sık görülen eksiktir |
| 2.6 | Gerekiyorsa ekipman ve parçaları uygun yöntemlerle sabitlenir | Ankrajsız tezgâh, titreşimle yer değiştirir |
| 2.8 | Hareketli parçalarla mekanik temas riskinde koruyucu veya koruma donanımı bulunur | Ayrıntı için makine koruyucuları rehberine bakın |
| 2.8.1 | Koruyucular sağlam yapıda, ek tehlike yaratmayan, kolayca etkisiz hâle getirilemeyen nitelikte olur | Bantla sabitlenmiş veya iptal edilmiş kilit, koruyucuyu geçersiz kılar |
| 2.9 | Çalışılan ve bakım yapılan bölge ile operasyon noktaları uygun şekilde aydınlatılır | Aydınlatma ölçümü kontrol raporunun konusu olabilir |
| 2.10 | Yüksek veya çok düşük sıcaklıktaki parçalara temas engellenir | Yalıtımsız buhar hattı, yanık riskidir |
| 2.12 | İş ekipmanı yalnız tasarım ve imalat amacına uygun iş ve şartlarda kullanılır | Forkliftle personel kaldırmak bu maddeye aykırıdır |
| 2.13 | Bakım işleri ekipman kapalıyken yapılır, mümkün değilse gerekli önlemler alınır | Enerji kesme ve kilitleme düzeninin dayanağıdır |
| 2.13.1 | Bakım defteri bulunan makinelerde bakım işlemleri günü gününe deftere işlenir | Güvenli elektronik imzalı elektronik kayıt da bakım defteri sayılır |
| 2.14 | Enerji kaynağını kesen araç ve gereçler kolayca görülebilir ve tanınabilir olur | Etiketsiz şalter, acil müdahaleyi geciktirir |
| 2.16 | Üretim, bakım ve ayar yerlerine güvenli ulaşım ve orada güvenli çalışma şartları sağlanır | Merdivensiz platforma çıkış, ayrı bir bulgudur |
| 2.17 | Aşırı ısınma, yanma ve madde yayılması riskine karşı koruma sağlanır | Toz ve buhar kaynağında tutulmalıdır (madde 2.5.1) |
| 2.19 | Doğrudan veya dolaylı elektrik teması riskinden korunma sağlanır | Topraklama ölçümü bu gereğin doğrulanmasıdır |
Özel Tipteki İş Ekipmanlarında Aranan Ek Gerekler
EK-I'in üçüncü bölümü iki ekipman ailesini ayrıca ele alır. Birincisi kendinden hareketli ya da başka bir araçla hareket edebilen ekipmanlar, ikincisi yüklerin kaldırılmasında kullanılan ekipmanlardır. Periyodik kontrolde bu maddeler, forklift ve vinç muayenesinin çekirdeğini oluşturur.
Kendinden hareketli ekipmanlarda (madde 3.1): devrilme riskine karşı koruyucu yapı veya sistem, forklift devrildiğinde sürücünün ezilmesini önleyecek düzen ve yetkisiz kişilerce çalıştırılmayı önleyecek donanım aranır. Buna frenleme ve durdurma donanımı, görüş alanını iyileştiren yardımcı araçlar, gece kullanımına uygun aydınlatma ve yangın söndürme cihazı eklenir. Uzaktan kumandalı ekipmanın, kontrol sınırlarının dışına çıkması hâlinde otomatik olarak duracak yapıda olması gerekir.
Yük kaldırma ekipmanlarında (madde 3.2): kalıcı olarak kurulan ekipmanda mukavemet ve kararlılık sağlanır; kaldırılabilecek azami yük açıkça görünecek şekilde işaretlenir; makinenin değişik kullanım biçimleri için de yük levhaları bulunur. Kaldırma aksesuarları güvenli kullanım özelliklerini gösterecek şekilde işaretlenir. İnsan kaldırmak için tasarlanmamış ekipmanlar, amacı dışında kullanımı önlemek üzere açıkça işaretlenir.
EK-I madde 3.2.4.1: "Şayet, (…) taşıma kabininin düşme riski, alınan güvenlik önlemlerine rağmen önlenemiyorsa, emniyet katsayısı daha yüksek güvenlik halatı ile teçhiz edilip, her çalışma günü kontrol edilir."
Son maddedeki "her çalışma günü kontrol edilir" ifadesi önemlidir. Yönetmelik, yılda bir yapılan muayeneye ek olarak belirli durumlarda günlük kontrolü doğrudan zorunlu kılar. Bu mantığın genel karşılığını aşağıdaki günlük gözle kontrol bölümünde bulacaksınız.
Periyodik Kontrol Süreleri Tablosu (EK-III Özeti)
Aşağıdaki tablo altı ekipman grubunun tipik kontrol aralıklarını özetler. Bağlayıcı olan, her ekipmanın EK-III tablosundaki satırı ve ilgili standardındaki süredir: standart daha sık kontrol öngörüyorsa o uygulanır. Ayrıntılı satırlar bir sonraki bölümdedir.
| Ekipman grubu | Örnek ekipmanlar | Tipik aralık |
|---|---|---|
| Basınçlı kap ve tesisatlar (Tablo-1) | Kompresör hava tankı, buhar ve kızgın su kazanı, hidrofor, otoklav, kalorifer kazanı, LPG tankı | Yılda en az 1 (standart aksini belirtmedikçe) |
| Kaldırma ve iletme ekipmanları (Tablo-2) | Kren, vinç, caraskal, forklift, transpalet, platform, konveyör, sapan; yapı iskelesi | Yılda en az 1; yapı iskelelerinde 6 ay |
| Tesisatlar (Tablo-3) | Topraklama tesisatı, elektrik iç tesisatı, paratoner, jeneratör, yangın ve havalandırma tesisatı | Yılda en az 1 |
| Tezgâhlar (Tablo-4) | Mekanik ve hidrolik presler, torna, freze, giyotin makas, ağaç işleme tezgâhları | Yılda en az 1 |
| Endüstriyel raf ve kapılar (Tablo-5) | Depo raf sistemleri, endüstriyel seksiyonel ve hızlı kapılar | Yılda en az 1 |
| İş makineleri (Tablo-6) | Ekskavatör, yükleyici, dozer, greyder, asfaltlama makinesi, beton pompası | Yılda en az 1 |
Kontrol takvimi işyerinizin yıllık çalışma planının içinde yer almalı, her ekipmanın bir sonraki kontrol tarihi izlenmelidir. Endüstriyel raf ve kapılar ile iş makineleri, 23.12.2025 değişikliğiyle EK-III'e ayrı tablo olarak girdi; eski envanter listelerinde bu iki grup çoğunlukla yoktur.
EK-III Tablolarına Göre Hangi Ekipmanlar Periyodik Kontrole Tabidir?
Kapsam sorusunun cevabı, 23.12.2025 değişikliğiyle tek bir cümleye bağlandı. Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrası artık şöyledir:
"EK-III'te bulunan tablolarda yer alan ekipman veya ekipman grupları periyodik kontrole tabidir. Bu iş ekipmanlarının periyodik kontrolleri periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişiler tarafından yapılır. Periyodik kontrollerin gerçekleştirilmesine ilişkin şartlar ile periyodik kontrol sonucunda düzenlenecek belgelerle ilgili usul ve esaslar EK-III'te belirtilmiştir. Ekipman grubunun kapsadığı ve ilgili tabloda standart karşılığı olmayan ekipmanların periyodik kontrolleri EK-III'ün 1.1 inci ve 1.4 üncü maddelerinde yer alan hiyerarşiye göre yapılır."
Bu cümle iki soruyu birden kapatır. Birincisi: zorunluluk tabloya bağlıdır, tabloda yoksa zorunlu periyodik kontrol de yoktur. İkincisi: satır bir ekipman grubu olabilir, o grubun kapsadığı ama standart karşılığı yazılmamış ekipmanlar da kontrole tabidir ve periyodu hiyerarşiyle belirlenir.
Aşağıdaki altı tablo, EK-III'ün 23.12.2025 tarihli hâlindeki satırları verir. Periyot sütunundaki süreler azami sürelerdir ve ilgili standardın öngördüğü daha kısa süreler saklıdır.
Tablo-1: Basınçlı Kap ve Tesisatlar
| Ekipman adı | Periyodik kontrol dönemi (azami süre) | Periyodik kontrol kriterleri |
|---|---|---|
| Buhar ve kızgın su kazanları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 12952 serisi, TS EN 12953, TS 497 serisi |
| Isıtma (kalorifer, sıcak su ve benzeri) kazanları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 303 serisi, TS 497, TS 430, TS EN 14394+A1, TS EN 12828+A1 |
| Kızgın yağ kazanları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | DIN 4754-1 |
| Sıvılaştırılmış gaz tankları (LPG ve benzeri, yeraltı ve yerüstü) | Yazılı planda verilen sürede (yalnızca muayene); 10 yılın sonunda yeniden değerlendirme | TS EN 13445-5, TS 1446, TS EN 12817, TS EN 12819 |
| Basınçlı hava ve gaz tankları (seyyar veya sabit kompresör hava tankları dâhil) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS 1203 EN 286-1, TS EN 13445-5, TS EN 764-7 |
| Kapalı genleşme tankları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS 10576, TS 1911, TS 11490, TS EN 13831, TS EN 764-7 |
| Boyler ve akümülasyon tankları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS 736, TS EN 12897+A1 |
| Boyama makinaları (kazanları) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN ISO 11111-1, TS EN ISO 11111-7, TS EN 764-7 |
| Kriyojenik tanklar | TS EN ISO 21009-2 ve TS EN 14197-3 standartlarında belirtilen sürelerde | TS EN ISO 21009-2, TS EN 14197-3 |
| Buharlı pişirme kazanları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS 11673 |
| Otoklav | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 285+A1, TS EN 13060+A1 |
| Atmosferik, bombeli yatay veya dikey silindirik, prizmatik, çelik veya termoplastik, açık veya kapalı tehlikeli sıvı depolama tankı | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 12285-2, TS 8991, TS 712, TS EN 12573-1, TS EN 12573-2, TS EN 12573-3 |
| Atmosferik, dik, silindirik, yer üstü, çelik kaynaklı birleştirmeli, açık ya da kapalı tavanlı tehlikeli sıvı depolama tankları | Standartlarda süre belirtilmemişse 10 yıl | API 620, API 650, API 653, API 2610 |
Tablo-1 dipnotları: LPG tankları, buhar kazanları, kızgın su kazanları ve kriyojenik tanklar gibi standardında emniyet valf testi bulunan ekipmanlarda emniyet valfleri, standartlarda belirtilen azami süreler içinde ayrıca teste tabi tutulur. Tehlikeli sıvılar, aşındırıcı veya sağlığa zararlı sıvılardır. Yazılı plan, işveren tarafından periyodik kontrollere yönelik ilgili standartlara göre hazırlanan dokümandır.
Kontrolü kimler yapabilir (EK-III madde 2.1.6): makine, metalürji ve malzeme, mekatronik, kimya, imalat ve uçak mühendisleri. Ayrıca makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile makine tekniker ve yüksek teknikerleri.
Tablo-2: Kaldırma ve İletme Ekipmanları
| Ekipman adı | Periyodik kontrol dönemi (azami süre) | Periyodik kontrol kriterleri |
|---|---|---|
| Kablolu taşıma tesisatları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 1709 |
| Krenler (köprülü, portal, mobil, yükleyici, kule, kıyı ötesi, döner kollu ve benzeri) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 15011, TS EN 14985, TS EN 13852-1, TS EN 13852-2, TS EN 13000+A1, TS EN 12999, TS EN 14439+A2, TS EN 13001 serisi, TS ISO 9927-1 |
| Vinçler ve kaldırma teçhizatları (monoray, traksiyonel, çektirme, gerdirme ve benzeri) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 14492-1+A1, TS EN 13157+A1 |
| Endüstriyel araçlar (forklift, transpalet, yük ve personel taşıyıcı, değişken erişimli araç, sipariş toplayıcı ve benzeri) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN ISO 3691 serisi, FEM 4.004 |
| Araç kaldırma liftleri | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 1493 |
| Kaldırma tablaları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 1570-1+A1, TS EN 1570-2 |
| Sütunlu çalışma platformları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 1495+A2 |
| Asılı erişim donanımları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 1808 |
| Yükseltilebilen seyyar iş platformları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 280+A1 |
| İnşaat asansörleri | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 12159, TS EN 12158-1, TS EN 16719 |
| Eğimli yük taşıma tertibatları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 12158-2+A1 |
| Hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 81-40, TS EN 81-41 |
| Servis asansörleri | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 81-3+A1 |
| Kren asansörleri | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 81-43 |
| Rüzgar türbinlerindeki kaldırma donanımları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 81-44 |
| Yük asansörleri (taşıyıcı içinde insan seyri bulunmayan) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 81-31 |
| Manipülatörler | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 14238+A1 |
| Uçak yer destek donanımları (yalnız kaldırma iletme ekipmanları ve aksesuarları) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 12312 serisi |
| Yürüyen merdivenler ve yürüyen yollar | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 115-1, TS EN 115-2 |
| Yapı iskeleleri | Standartlarda süre belirtilmemişse 6 ay | TS EN 12810-1, TS EN 12810-2, TS EN 12811-1, TS 13662 ve EK-II'nin 4 üncü maddesi |
| Mobil erişim ve çalışma kuleleri (seyyar iskeleler) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 1004-1 |
| Sürekli taşıma donanımları (konveyörler) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 618+A1, TS EN 619+A1, TS EN 620 |
| Kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar (sapanlar, kıskaçlar, vakum kaldırıcı, manyetik kaldırıcı ve benzeri) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 14502-1, TS EN 13414-2+A2, TS EN 1492 serisi, TS EN 818-6+A1, TS EN 13155 |
Tablo-2 dipnotları: Yük asansörleri, yükleme amaçlı erişilebilen, taşıyıcı (kabin veya platform) içinde insan seyri bulunmayan, yalnızca yüklerin taşındığı asansörlerdir. Uçak yer destek donanımlarında kapsam yalnızca donanımların kaldırma iletme ekipmanları ve aksesuarlarıdır. İskeleler, taşıyabilecekleri azami yük görünecek şekilde işaretlenir. TS EN 81-44 standardının yürürlüğe giriş tarihinden önce üretilmiş kaldırma donanımları için periyodik kontrol kriteri olarak imalatçının belirleyeceği şartlar kullanılır.
Kontrolü kimler yapabilir (EK-III madde 2.2.2): iskeleler hariç makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri. Bunlara makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile makine tekniker ve yüksek teknikerleri eklenir. İskelelerde ise inşaat mühendisleri, makine mühendisleri ve inşaat, yapı, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler yetkilidir. İnşaat tekniker ve yüksek teknikerleri de iskele kontrolü yapabilir. Gemi inşası ile gemi bakım ve onarım işlerinde gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisleri ile gemi teknikerleri yetkilidir.
Bu grubun test rejimi ve yük testi katsayıları için kaldırma araçları periyodik kontrol rehberine bakın. İnsan taşıyan bina asansörleri bu tabloda değildir; onların kontrolü Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği rejimindedir (bkz. asansör periyodik kontrolü).
Tablo-3: Tesisatlar
EK-III madde 2.3.1, ilgili standartlarda aksi belirtilmediği sürece tesisatların periyodik kontrollerinin yılda bir yapılacağını söyler. Elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatları ile yangın ve havalandırma tesisatlarında periyodik kontrolde tesisat projesi aranır; projesi olmayan tesisatın projelendirilmesi işverenin yükümlülüğüdür.
| Ekipman adı | Periyodik kontrol dönemi (azami süre) | Periyodik kontrol kriterleri |
|---|---|---|
| Elektrik tesisatı ve topraklama tesisatı | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği, Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ile TS EN 60079 serisi, TS HD 60364-4 serisi, TS HD 60364-5 serisi, TS HD 60364-6 |
| Yıldırımdan korunma tesisatı (kafes sistemi, hava sonlandırma çubuğu, doğal hava sonlandırma bileşenleri, paratoner ve benzeri) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 62305 serisi |
| Akümülatör | 1 yıl | İmalatçının belirleyeceği şartlar |
| Transformatör | 1 yıl | İmalatçının belirleyeceği şartlar |
| Jeneratör | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS ISO 8528 serisi |
| Katodik koruma tesisatı | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 13509, TS EN 12954, TS EN 13636, TS EN ISO 13174 |
| Yangın söndürme sistemleri, otomatik yağmurlama sistemleri, otomatik gazlı söndürme sistemleri, mutfak davlumbaz söndürme sistemleri (yangın su deposu, yangın pompa dairesi ve yangın pompaları performans testleri, sabit boru tesisatı, sprinkler sistemi, yangın dolapları, hidrant sistemi ve benzeri) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | Projede belirtilen kriterlere ve Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliğe uygun şekilde |
| Portatif yangın söndürücüler (yangın söndürme cihazları) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve TSE ISO/TS 11602-2 |
| Kaçış yolu basınçlandırma sistemleri ve duman tahliye sistemleri | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik |
| Yangın algılama ve uyarı sistemleri | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | Projede belirtilen kriterler ve TSE CEN/TS 54-14 |
| Havalandırma ve klima tesisatı | 1 yıl | Projede belirtilen kriterlere uygunluğun belirlenmesine yönelik |
Kontrolü kimler yapabilir (EK-III madde 2.3.2 ve 2.3.3): elektrikle ilgili tesisatlarda elektrik mühendisleri ve elektrik-elektronik mühendisleri yetkilidir. Bu kapsama elektrik tesisatı, topraklama, yıldırımdan korunma, akümülatör, transformatör, jeneratör ve katodik koruma tesisatı girer. Elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile elektrik tekniker ve yüksek teknikerleri de kontrol yapabilir. Ayrıca 1 kV ve daha düşük gerilimli tesisatlar ile yangın algılama ve uyarı sistemlerinde elektronik mühendisleri yetkilidir. Akümülatör ve katodik koruma tesisatlarında ayrıca kimya mühendisleri kontrol yapabilir. Bunların dışında kalan Tablo-3 tesisatlarında makine, metalürji ve malzeme, mekatronik ve imalat mühendisleri ile ilgili teknik öğretmen ve teknikerler yetkilidir. Portatif söndürücülerin bakım periyotları için yangın söndürücü periyodik bakım rehberine bakın.
Tablo-4: Tezgâhlar
| Ekipman adı | Periyodik kontrol dönemi (azami süre) | Periyodik kontrol kriterleri |
|---|---|---|
| Mekanik presler | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN ISO 16092-1 |
| Hidrolik presler | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN ISO 16092-3 |
| Hidrolik abkant presler | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 12622+A1 |
| Pnömatik presler | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 16092-1, TS EN 16092-4 |
| Torna tezgahları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN ISO 23125 |
| Ağaç işleme tezgahları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 847-3 |
| Freze tezgahları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 16090-1 |
| Soğuk metal testereleri | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN ISO 16093 |
| Hareketsiz taşlama makineleri | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN ISO 16089 |
| Şerit testere (ağaç işleme makinaları) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 1807-2 |
| İşleme merkezleri | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 16090-1 |
| Şerit testere (gıda işleme makineleri) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 12268 |
| Delme makinaları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 12717+A1 |
| Giyotin makaslar | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 13985+A1 |
| Transfer tipi ve özel amaçlı tezgâhlar | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 16090-1 |
Kontrolü kimler yapabilir: makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile makine tekniker veya yüksek teknikerleri (EK-III madde 2.4.1). Tezgâh kontrollerinde koruyucu ve kilit düzeneği, muayenenin en kritik kalemidir; makine koruyucuları rehberi hangi koruyucunun hangi işleme uygun olduğunu açıklar.
Tablo-5: Endüstriyel Raf ve Kapılar
Bu tablo 23.12.2025 değişikliğiyle EK-III'e eklendi. Depo raf sistemleri ve endüstriyel kapılar daha önce tablo satırı olarak sayılmıyordu; artık açıkça periyodik kontrole tabidir.
| Ekipman adı | Periyodik kontrol dönemi (azami süre) | Periyodik kontrol kriterleri |
|---|---|---|
| Endüstriyel raflar | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 15635 |
| Endüstriyel kapılar | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 13241+A2, TS EN 12453, TS EN 12604+A1 |
Kontrolü kimler yapabilir (EK-III madde 2.5.1): makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat ve inşaat mühendisleri. Bunlara inşaat, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile inşaat veya makine tekniker ve yüksek teknikerleri eklenir. Kontrolde tahribatsız muayene yöntemleri kullanılabilir; bu raporlar periyodik kontrol raporunun ekinde saklanır. Depoda forklift çarpması sonucu ezilmiş raf ayakları, bu kontrolün en sık bulgusudur; depo ve lojistik risk değerlendirmesi örneğinde bu tehlike satır satır işlenmiştir.
Tablo-6: İş Makineleri
| Ekipman adı | Periyodik kontrol dönemi (azami süre) | Periyodik kontrol kriterleri |
|---|---|---|
| Sondaj makinaları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 16228 serisi |
| Çekici dozerler | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 474-2+A1 |
| Yükleyiciler | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 474-3+A1 |
| Kazıcı yükleyiciler | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 474-4+A2 |
| Hidrolik kazıcılar (ekskavatörler) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 474-5+A3 |
| Damperli kamyonlar | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 474-6+A1 |
| Skreyperler | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 474-7+A1 |
| Greyderler | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 474-8+A1 |
| Boru döşeyiciler | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 474-9+A1 |
| Trençerler | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 474-10+A1 |
| Toprak ve çöp sıkıştırıcılar | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 474-11+A1 |
| Halatlı kazıcılar | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 474-12+A1 |
| Yol düzeltme makinaları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 500-2+A1 |
| Zemin stabilize makinaları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 500-3+A1 |
| Zemin sıkıştırma makinaları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 500-4 |
| Asfaltlama makinaları | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 500-6+A1 |
| Beton ve harç için taşıma, püskürtme ve yerleştirme makineleri (beton pompası) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | TS EN 12001 |
Kontrolü kimler yapabilir: makine, mekatronik, metalürji ve malzeme, imalat mühendisleri; makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile makine tekniker veya yüksek teknikerleri (EK-III madde 2.6.1). İş makinelerinde muayene ve testlere ek olarak tahribatsız muayene yöntemleri uygulanabilir.
Tablolardaki standart numaraları örnek olarak verilmiştir. EK-III madde 1.11, burada belirtilmeyen ya da Yönetmeliğin yayımından sonra yayımlanan ilgili standartların da imal yıllarına göre dikkate alınmasını ister. Ayrıca madde 1.4.1'e göre periyodik kontroller, kural olarak ekipmanın imalat yılında yürürlükte bulunan standartlara göre yapılır; ekipman sonraki bir standarda uyumlaştırılabiliyorsa yeni standart göz önünde bulundurulur.
Zorunlu Olmayan (İsteğe Bağlı) Periyodik Kontroller Nasıl Yapılır?
EK-III tablolarında yer almayan bir ekipman için periyodik kontrol yaptırmak yasak değildir; yalnızca zorunlu değildir. Yönetmelik bu isteğe bağlı kontrolleri açıkça tanır ve onları zorunlu kontrollerin şekil şartlarından muaf tutar. 23.12.2025 değişikliğiyle 7 nci maddenin altıncı fıkrasına eklenen cümle şudur:
"EK-III'te yer almaması nedeniyle periyodik kontrol yapılması zorunlu olmayan iş ekipmanlarına yönelik periyodik kontrol yapılması halinde düzenlenen raporlarda şekil ve sözleşme şartı aranmaz."
Cümlenin pratik sonucu üç maddede toplanır. Birincisi, isteğe bağlı kontrol için İSG-KATİP üzerinden sözleşme düzenlenmesi gerekmez. İkincisi, rapor EK-III madde 1.7'deki bölüm düzenine uymak zorunda değildir. Üçüncüsü, bu rapor bir zorunluluğun yerine getirildiğini kanıtlamaz; kendi başına bir güvence belgesidir, denetimde zorunlu rapor yerine geçmez.
Peki isteğe bağlı kontrolün periyodu nasıl belirlenir? EK-III madde 1.4, tabloda ya da standartta süre bulunmayan durumlar için bir hiyerarşi kurar:
"Periyodik kontrol aralığı ve kriterleri, bu bölümde yer alan tablolarda belirtilmemiş veya standartlar ile belirlenmemişse iş ekipmanlarının periyodik kontrolleri, varsa imalatçının öngördüğü aralık ve kriterlerde yapılır. Bu hususlar imalatçı tarafından belirlenmemiş ise iş ekipmanının periyodik kontrolü, (…) yapılacak risk değerlendirmesi sonuçlarına göre belirlenir. Periyodik kontrol sıklığı, ulusal veya uluslararası standartlarda süre belirtilmemişse, bu Yönetmelikte yer verilen tablolardaki azami süreleri aşamaz."
Sıra nettir: standart, yoksa imalatçı verisi, o da yoksa risk değerlendirmesi. Maddenin atladığımız bölümünde risk değerlendirmesinde dikkate alınacak faktörler sayılır: ekipmanın bulunduğu işyeri ortam koşulları, kullanım sıklığı ve kullanım süresi. Belirlenen süre her hâlde tablodaki azami süreyi aşamaz. Aynı hiyerarşi, EK-III madde 1.1 ile birlikte, bir ekipman grubunun kapsadığı ama tabloda standart karşılığı bulunmayan ekipmanlar için de geçerlidir.
Tersi yönde bir esneklik de vardır. EK-III madde 1.10, periyodik kontrol kapsamında yapılacak test ve muayenelerin sıklığının artırılabileceğini söyler. Maddede sayılan faktörler şunlardır: işyeri ortam koşulları, kullanım sıklığı, ekipmanın yaşı, bakım faaliyetleri ve sıklığı, atmosferik koşullar, ekipmanın revizyon veya kaza geçirmesi, önceki periyodik kontrol sonuçları ve kullanım süresi. Bu faktörler risk değerlendirmesi sonuçlarıyla birlikte değerlendirilir. Yani süre kısaltılabilir, uzatılamaz.
Uygulamada isteğe bağlı kontrolün en çok işe yaradığı üç durum vardır. Birincisi, proses açısından kritik ama tabloda satırı olmayan özel imal makineler. İkincisi, sigorta ya da müşteri denetimi şartı olarak istenen doğrulamalar. Üçüncüsü, ikinci el alınan ekipmanın devir öncesi durum tespiti.
Bu kontrolleri yaptırırken raporun "zorunlu periyodik kontrol raporu" gibi adlandırılmaması önemlidir; iki belge karıştığında denetimde açıklama yükü işverene kalır.
Seyyar İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrolü Var mı?
Bu başlık sahada en çok yanlış okunan konulardan biridir, çünkü "seyyar" kelimesi Yönetmelikte tek bir anlamda kullanılmaz. Doğru cevap üç ayrı maddeyi birlikte okumakla çıkar.
Birincisi, yer değişikliğine bağlı kontrol seyyar ekipmanda aranmaz. Yönetmeliğin 7 nci maddesi, iş ekipmanının periyodik kontrolünün hangi durumlarda yapılacağını sayarken üçüncü bende şu ifadeyi koyar:
"a) İş ekipmanının periyodik kontrolleri; (…) 3) Seyyar olmaması halinde her yer değişikliğinde, (…) periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişiler tarafından yapılır."
Yani sabit kurulan bir ekipman her taşındığında yeniden kontrol edilir; seyyar ekipmanda bu tetikleyici işlemez. Bir forkliftin ya da seyyar kompresörün her sahaya gidişinde yeni bir periyodik kontrol raporu istemek, maddenin yanlış okunmasıdır. Seyyar ekipman kendi takvimindeki azami süreye tabidir.
İkincisi, seyyar ekipman işletme dışında kullanılırken raporunu yanında taşır. Aynı maddenin üçüncü fıkrası şöyledir:
"Kurulum ve montaj şartlarına tabi olmayan seyyar iş ekipmanları işletme dışında kullanıldığında, yapılan son periyodik kontrol ile ilgili rapor da ekipmanla birlikte bulundurulur."
Bu fıkra, seyyar ekipmanın kontrol yükümlülüğünü kaldırmaz; tam tersine raporun sahada bulundurulmasını ister. Şantiyeye gönderilen bir jeneratörün ya da mobil vincin son raporunun merkez arşivde kalması, denetimde eksiklik sayılır.
Üçüncüsü, seyyar el aletleri EK-III tablolarında yer almaz. Matkap, avuç taşlama, kırıcı, zımpara ve benzeri taşınabilir elektrikli el aletleri hiçbir EK-III tablosunda satır olarak sayılmamıştır. Yönetmeliğin 7 nci maddesi zorunluluğu tabloya bağladığı için, bu aletler için ayrı bir zorunlu periyodik kontrol rejimi yoktur. Onlara uygulanacak düzen üç maddeden çıkar. Madde 1.3, her çalışmaya başlamadan önce operatör tarafından gözle muayene ister. Madde 1.3.3, standart ve imalatçı kriterlerine uygun bakımı zorunlu kılar. Madde 1.3.4 ise bakım ve onarımların kayıt altına alınmasını ister. Elektrik güvenliği tarafında ise besledikleri elektrik tesisatı ve topraklama kontrolleri devrededir.
Dikkat edilmesi gereken ters örnekler var. Adında "seyyar" geçen her ekipman kapsam dışında değildir. EK-III Tablo-2'de yükseltilebilen seyyar iş platformları ve mobil erişim ve çalışma kuleleri (seyyar iskeleler) ayrı satırlardır ve azami yılda bir kontrole tabidir. Tablo-1'in ikinci dipnotu ise basınçlı hava ve gaz tankları satırının kapsamını seyyar veya sabit kompresör hava tankları olarak tanımlar. Kısacası ölçüt taşınabilirlik değil, ekipmanın EK-III tablosunda satırı olup olmadığıdır.
Özetle üç cümle. Seyyar ekipmanda yer değişikliğine bağlı kontrol aranmaz. Seyyar ekipman işletme dışına çıkarken son raporunu yanında bulundurur. Seyyar el aletleri için zorunlu periyodik kontrol yoktur, ama günlük muayene ve bakım kaydı yükümlülüğü sürer.
Uzman Periyodik Kontrol Raporunu Nasıl İncelemeli?
Periyodik kontrol raporu dosyaya konulmak için değil, okunmak için düzenlenir. İş güvenliği uzmanının eline geçen rapor iki soruyu birden yanıtlar: ekipman güvenli mi, ve bu değerlendirme geçerli bir usulle mi yapılmış? İkisinden biri eksikse rapor bir güvence değil, sahte bir rahatlama üretir.
Rapor okunurken en sık yapılan hata, yalnızca son sayfadaki "uygundur" ibaresine bakmaktır. EK-III madde 1.7, raporun dokuz bölümden oluşacağını söyler; uygunsuzluk bilgisi bu bölümlerin içine dağılmıştır.
| Rapor bölümü | İçeriği | Uzman neye bakar |
|---|---|---|
| 1.7.1 Genel Bilgiler | İşyeri unvanı, SGK sicil numarası, adres, sözleşme numarası, kontrolün başlangıç ve bitiş tarihi ile saati, bir sonraki kontrol tarihi, rapor tarihi ve kontrol metodu | Sözleşme numarası var mı, bir sonraki kontrol tarihi takvime işlendi mi |
| 1.7.1.1 Periyodik Kontrol Metodu | İlgili standardın numarası ve adı veya muayene kriterinin alındığı yönetmelik adı; yoksa üreticinin tavsiye ettiği metotlar; o da yoksa risk değerlendirmesi sonucu | Ekipmana uygun standart mı seçilmiş, imal yılıyla uyumlu mu |
| 1.7.2 Ekipman Bilgileri | Kontrole tabi tutulacak ekipmanın teknik özellikleri | Kapasite ve teknik değerler etiketle örtüşüyor mu |
| 1.7.2.1 Ekipman Etiket Bilgileri | Marka, model, imal yılı, seri numarası, varsa işyerinin verdiği ad ve izlenebilirliği sağlayan teknik özellikler | Seri numarası yoksa rapor hangi makineye ait olduğunu kanıtlayamaz |
| 1.7.2.2 Tespit Edilen Bilgiler | Kontrol sırasında ölçülen ve tespit edilen değerler, ekipmanın kullanım yeri ve amacı | Kullanım amacı sahadaki fiili kullanımla aynı mı |
| 1.7.3 Test Değerleri | Uygulanan testlerle ilgili bilgiler | Yıllık test mi katsayılı test mi yapılmış, doğru kademe mi |
| 1.7.4 Ölçüm Aletleri Bilgileri | Kullanılan ölçüm aletlerinin adı, seri numarası ve kalibrasyon bilgileri | Kalibrasyon süresi kontrol tarihinde geçerli mi |
| 1.7.5 Muayene Kriterleri ve Testler | Ölçülen değerlerin teknik özellikleri karşılayıp karşılamadığının, standart ve teknik literatürdeki sınır değerlerle kıyaslanarak değerlendirilmesi | Kıyaslama yapılmış mı, yoksa yalnız ölçüm mü yazılmış |
| 1.7.6 Kusur Açıklamaları | Kontrol kriterlerine göre belirlenen uygunsuzluklar | Buradaki her madde bir DÖF adayıdır |
| 1.7.7 Notlar | Kontrol sürecine ait detaylar; uygunsuzluk ifadeleri bu bölümde yer alamaz | Uygunsuzluk notlara gizlenmiş mi |
| 1.7.8 Sonuç ve Kanaat | Test ve muayene sonuçları ile yetkili kişinin kanaati; kusur varsa ekipmanın uygunsuzluk giderilene kadar kullanılamayacağı açıkça belirtilir | Kullanılabilir mi ifadesi açık mı, koşullu mu |
| 1.7.9 Yetkili Kişi Bilgileri | Ad soyad, meslek, EKİPNET kayıt numarası, nüsha sayısı ve imza | İmzasız rapor geçersizdir, EKİPNET numarası boş olamaz |
Kusur Derecelendirmesi ve Takip
Rapor okuma disiplininin ikinci ayağı, kusurun ağırlığını doğru sınıflamaktır. EK-III madde 1.9.1'e göre Bakanlıkça yayımlanan periyodik kontrol rapor formatı ve kriterleri kapsamında tespit edilen kusurlar hafif ve ağır kusur olarak derecelendirilir. Hafif kusurlar bir sonraki periyodik kontrol başlangıç tarihine kadar giderilir. Bir sonraki kontrol başlangıcında düzeltilmemiş hafif kusurlar ağır kusur olarak değerlendirilir. Ağır kusur tespit edilen ekipmanlar, kusurlar giderilmeden çalıştırılamaz.
Bu kural iki yönlü bir takvim doğurur. Ağır kusur anında durdurma gerektirir; hafif kusur ise bir yıllık bir sayaç başlatır. Uzmanın işi tam burada başlar: hafif kusurları listeye alıp sorumlu ve termin atamak, bir sonraki kontrole kadar kapatmak. Kapatılmayan her hafif kusur, gelecek yıl ekipmanı durduran bir bulguya dönüşür.
EK-III madde 1.9, uygun bulunmayan hususlar giderilinceye kadar ekipmanın kullanılmayacağını söyler ve işverene ek bir görev yükler: uygunsuz rapor alan ekipmanın kullanılamayacağına dair rahatlıkla görünebilecek şekilde uyarı işaretlemesi yapmak. Eksiklikler giderildikten sonra yapılacak ikinci kontrolün sonucunda, ekipmanın kullanılabileceği ibaresini taşıyan ikinci bir rapor düzenlenir.
Uzmanın On Maddelik Rapor Denetimi
Aşağıdaki sıra, eline rapor geçen bir uzmanın birkaç dakikada uygulayabileceği pratik bir denetimdir.
- Rapordaki seri numarası, sahadaki ekipmanın etiketiyle birebir aynı mı?
- Kontrol tarihi ile bir sonraki kontrol tarihi arasındaki süre, EK-III tablosundaki azami süreyi aşıyor mu?
- Raporda İSG-KATİP sözleşme numarası (ID) var mı? Sözleşme olmadan düzenlenen rapor geçersizdir.
- Yetkili kişinin branşı ekipman grubuyla uyuşuyor mu? Elektrik tesisatını makine mühendisi imzalayamaz.
- EKİPNET kayıt numarası yazılmış ve imza atılmış mı?
- Uygulanan test doğru kademede mi? Yıllık test işletme değeriyle, üç yıllık test katsayılı yükle yapılır.
- Ölçüm aletlerinin kalibrasyon tarihleri kontrol gününde geçerli mi?
- Kusur açıklamaları bölümü boş mu, yoksa uygunsuzluk notlar bölümüne mi yazılmış?
- Sonuç ve kanaat bölümü koşullu mu? "Şu şart yerine getirilirse kullanılabilir" ifadesi bir DÖF doğurur.
- Geçen yılın raporundaki hafif kusurlar bu raporda kapanmış görünüyor mu?
Bu denetimin çıktısı bir kanaat değil, bir iş listesidir. Her uygunsuzluk maddesi sorumlusu, termini ve doğrulama yöntemi belirlenmiş bir düzeltici faaliyete bağlanır. Rapor bulgularının nasıl DÖF'e dönüştürüleceği için DÖF örnekleri rehberine, saha turunda aynı bulguların nasıl yakalanacağı için saha denetim kontrol listesine bakabilirsiniz.
Son olarak raporun yaşam süresi: EK-III madde 1.6'ya göre düzenlenen belgeler, iş ekipmanının kullanıldığı sürece saklanır. Rapor bir sonraki kontrol tarihine kadar geçerlidir ve süresi dolduğunda kendiliğinden geçersizleşir; ayrı bir iptal işlemi gerekmez. Bu yüzden ekipman envanterinde "geçerlilik bitiş tarihi" alanı tutmak, süresi dolan raporları önceden görmeyi sağlar.
Günlük Gözle Kontrol Periyodik Kontrolü Nasıl Besler?
Periyodik kontrol yılda bir gün, günlük gözle kontrol ise yılda yüzlerce kez yapılır. EK-III madde 1.3, iş ekipmanlarının her çalışmaya başlamadan önce operatörleri tarafından kontrole tabi tutulmasını ister. Madde 1.3.1, test ve tahribatsız muayeneler dışında ekipmanın günlük muayeneden geçirileceğini; çatlak, gevşemiş bağlantılar, parçalardaki deformasyon, aşınma ve korozyon belirtileri bakımından gözle muayene edilip fonksiyonlarının deneneceğini söyler.
Madde 1.3.2 ise bu muayeneyi bir karar mekanizmasına bağlar. Gözle muayene ve fonksiyon denemesi operatör veya ekipmanı ve işlevlerini bilen personel tarafından yapılarak kayıt altına alınır. Çatlak, aşırı aşınma ve benzeri tespit edilen herhangi bir iş ekipmanı kullanım dışı bırakılır ve derhal periyodik kontrole tabi tutulur. Yani günlük kontrol, yıllık takvimi bekletmeden periyodik kontrolü tetikleyebilir.
Kaldırma ve iletme ekipmanlarında bu bağ özellikle güçlüdür, çünkü halat, zincir, kanca, fren ve limit anahtarı gibi bileşenler kademeli olarak bozulur. Üç hafta üst üste "fren geç tutuyor" notu düşülen bir kren, artık bir gözlem değil bir bozulma eğrisidir. Kayıt tutulmadığında aynı bilgi farklı vardiyaların hafızasına dağılır ve hiçbiri eşiği geçmez.
Kontrol listeleri, formda bulunması gereken alanlar ve durdurucu bulgu örnekleri için kaldırma ekipmanlarında günlük gözle kontrol rehberine bakın. Bakım tarafındaki karşılığı da unutulmamalıdır. EK-III madde 1.3.3, ekipmanın standart ve imalatçı kriterlerine uygun bakıma tabi tutulmasını ister. Madde 1.3.4 ise gerçekleştirilen tüm bakım ve onarımların kayıt altına alınıp ekipmanın kullanım ömrü boyunca muhafaza edilmesini zorunlu kılar.
Kontrol Öncesi Ekipman Nasıl Hazırlanır?
Kontrol öncesi hazırlık, sürecin hızını ve raporun sonucunu etkiler. Ekipmanın kullanım kılavuzu ve önceki kontrol raporu hazır bulundurulmalıdır; yetkili kişi geçmiş bulguların giderilip giderilmediğini kontrol eder.
Ekipman, muayene sırasında normal çalışma koşullarında test edilebilecek şekilde erişilebilir olmalıdır. Kaldırma araçlarında yük testi için uygun ağırlıkta test yükü, basınçlı kaplarda ise testin türüne göre su veya basınç kaynağı hazır bulundurulur. Elektrik kesintisi gerektiren tesisat kontrollerinde üretim planlaması önceden yapılmalıdır.
Tesisat kontrollerinde ek bir hazırlık kalemi vardır: proje. EK-III madde 2.3.5, 2.3.6 ve 2.3.7, yangın, havalandırma ve elektrik tesisatlarının periyodik kontrolünde tesisat projesinin aranacağını söyler ve projesi olmayan tesisatların ilgili mevzuata uygun projelendirilmesini işverene yükler. Proje olmadan gelen ekip, kontrolü tamamlayamadan döner.
Kontrol günü, ekipmanı kullanan operatör veya sorumlu personelin hazır bulunması önerilir. Yetkili kişi kullanım alışkanlıklarına dair soru sorabilir; gözle görülür arızaları önceden bildirmek süreci hızlandırır. Son bir yılın günlük kontrol formlarını hazır bulundurmak, muayenenin doğru noktalara yoğunlaşmasını sağlar.
50 Çalışanlı Bir Fabrikada Kontrol Takvimi Nasıl Kurulur?
Elli çalışanlı bir metal işleme fabrikasını örnek alalım: tesiste iki kompresör, bir köprülü vinç, üç forklift, bir hidrolik pres, depo rafları ve elektrik tesisatı bulunuyor olsun. Her ekipman grubu kendi periyoduna göre ayrı satırda izlenir.
Kompresörler Tablo-1, köprülü vinç ve forkliftler Tablo-2, elektrik tesisatı Tablo-3, hidrolik pres Tablo-4, depo rafları ise Tablo-5 satırlarına düşer. Her satıra ekipmanın seri numarası, son kontrol tarihi, bir sonraki kontrol tarihi ve sorumlu yetkili kişi bilgisi eklenir.
Takvim, işyerinin yıllık çalışma planına işlenir ve kontrol tarihi yaklaşan ekipman için hatırlatma kurulur. Vincin üç yıllık katsayılı test yılı ayrıca işaretlenir, çünkü o yıl test kapsamı genişler. Bu düzen, denetim sırasında "hangi ekipmanın kontrolü ne zaman yapıldı" sorusuna anında cevap vermeyi sağlar.
Periyodik Kontrol Yaptırmamanın Sonuçları
Kontrolü zamanında yaptırmamak veya raporu işyerinde bulundurmamak iki yönlü risk taşır:
- İdari yaptırım: Kontrolsüz ekipman kullanımı İSG mevzuatına aykırılıktır ve idari para cezası gerektirir; aykırılık sürdükçe ceza tekrar edebilir. Güncel tutarlar için 2026 İSG cezaları tablosuna bakın.
- İş kazası ve sorumluluk: Kontrolsüz bir kaldırma aracının veya basınçlı kabın yol açtığı kazada, kontrol eksikliği kusur olarak değerlendirilir. Geçerli kontrol raporu, işverenin gerekli özeni gösterdiğinin belgesidir.
- Yetkili kişi tarafındaki yaptırım: İSG-KATİP üzerinden sözleşme olmaksızın periyodik kontrol raporu düzenlenemez. Sözleşmesiz düzenlenen raporlar geçersizdir ve bu hükme aykırı davranan yetkili kişinin yetkisi bir ay süreyle askıya alınır.
Bir kaza yaşandığında süreç için iş kazası bildirimi rehberine, kontrol bulgularının düzeltilmesi için DÖF süreçlerine bakabilirsiniz. Asansör, kazan ve yangın söndürücü kontrollerinin risk değerlendirmesiyle birlikte takvime bağlandığı uygulanmış bir örnek için apartman ve site risk değerlendirmesi örneğine bakın. Spor ekipmanlarının bakım-kontrol düzeni için spor salonu örneğindeki günlük-periyodik kontrol çizelgesi de yol gösterir.
Denetimde Sık Görülen Hatalar Nelerdir?
En sık hata, kontrol tarihinin ekipman bazında değil işyeri geneli için tek bir tarihte planlanmasıdır. Farklı ekipmanların devreye alma tarihleri farklı olduğundan, tek takvim bazı ekipmanların süresini kaçırır.
İkinci hata, "uygun değil" bulgusu çıkan ekipmanın kullanımdan kaldırılmadan çalışmaya devam etmesidir; bu durum hem kaza hem idari yaptırım riskini birlikte taşır. Üçüncü hata, raporun yalnızca dijital arşivde tutulup sahada erişilebilir olmamasıdır; denetimde saha ekibinin raporu anında gösterebilmesi beklenir.
Dördüncü hata, İSG-KATİP sözleşmesi olmadan rapor düzenletmektir; yukarıda belirtildiği gibi bu raporlar geçersiz sayılır. Beşinci hata, ek kontrol tetikleyicilerinin (arıza, taşınma, uzun süreli durma) gözden kaçırılmasıdır.
Altıncı hata, 23.12.2025 değişikliğiyle EK-III'e giren yeni satırların envantere eklenmemesidir. Endüstriyel raflar, endüstriyel kapılar, kaldırma tablaları ve sütunlu çalışma platformları gibi kalemler eski listelerde yer almaz. Yedinci hata ise hafif kusurların takipsiz bırakılmasıdır; bir sonraki kontrol başlangıcında giderilmemiş hafif kusur ağır kusura döner ve ekipmanı durdurur.
Bakım Planı ile Kontrol Takvimi Nasıl Bir Arada Yönetilir?
Bakım ve periyodik kontrol farklı amaçlar taşısa da aynı takvimde yönetilmelidir. Bakım planı üreticinin öngördüğü aralıklarla yapılır, periyodik kontrol ise yönetmelik ve standardın belirlediği aralıkla yürütülür. EK-III madde 1.2, bakımların günlük, haftalık, aylık, üç aylık, altı aylık ve benzeri sıklıklarda; ilgili standartlarda belirlenen veya imalatçının belirlediği şekilde yapılacağını söyler.
İki takvimi ayrı tutmak, aynı ekipmanın peş peşe iki kez durdurulmasına yol açabilir. Bakım ve kontrol tarihlerini yakın günlere denk getirmek üretim kesintisini azaltır ve ekipmanın kontrol öncesi bakımlı durumda olmasını sağlar; kontrol sırasında bakım eksikliğinden kaynaklanan bulgu çıkma olasılığı da düşer.
Sorumluluk ayrımı nettir: bakımı bakım ekibi veya imalatçının yetkilendirdiği servis yapar, periyodik kontrolü ise yetkili kişi bağımsız olarak yapar. İki rolün aynı kişide birleşmesi kontrolün bağımsızlığını zedeler. Bakım kayıtları da periyodik kontrolün girdisidir: madde 1.3.4, tüm bakım ve onarımların kayıt altına alınmasını ve ekipmanın kullanım ömrü boyunca muhafaza edilmesini ister.
Ekskavatör veya Jeneratör İçin Kontrol Formu Örneği Var mı?
Standart, indirilebilir bir "boş form" yoktur ve internetten bulunan bir formu doldurmak kontrol yerine geçmez. Periyodik kontrol, EK-III'teki kriterlere ve ilgili standartlara göre yetkili kişinin (makine veya elektrik mühendisi, tekniker ve benzeri) bizzat yaptığı muayenenin raporudur.
Raporu kontrolü yapan kişi düzenler, imzalar ve sonucunu (uygun veya uygun değil) yazar; işveren raporu hazırlamaz, yalnız talep eder ve saklar. İşverene düşen üç görev şudur: ekipman envanterini ve kontrol takvimini tutmak, gelen raporları saklamak, "uygun değil" çıkan ekipmanı kullanımdan çıkarmak.
Ekskavatör EK-III Tablo-6'da hidrolik kazıcılar satırında, jeneratör ise Tablo-3'te ayrı bir satırda yer alır; her ikisi de standartlarda süre belirtilmemişse azami yılda bir kontrole tabidir. İşverenin kendi hazırlayabileceği tek form, operatörün her vardiya doldurduğu günlük gözle kontrol formudur; o form periyodik kontrol raporunun yerine geçmez, onu besler.
OSGB Hizmeti Alan İşyerlerde Kontrol Takibini Kim Yapar?
Periyodik kontrolü OSGB değil, ekipmana özgü yetkili kişi yapar; OSGB'nin İSG uzmanı ve hekimi bu kontrolü bizzat gerçekleştirmez. OSGB'nin rolü genellikle takvimi izlemek ve işvereni zamanında uyarmaktır.
Sözleşmede bu takip görevinin kimde olduğu açıkça yazılmalıdır; bazı OSGB'ler yalnız danışmanlık verir, ekipman takvimini tutma sorumluluğunu işverende bırakır. Belirsizlik, denetimde "kontrol takvimini kim tutuyordu" sorusunda ortaya çıkar; nihai yükümlü her zaman işverendir.
Takip görevi net değilse, sözleşmeye ekipman listesi ve kontrol tarihlerinin OSGB tarafından izleneceği maddesi eklenebilir. Aksi hâlde işveren kendi dahili takibini kurmalı ve raporları merkezi bir arşivde toplamalıdır.
Periyodik kontrol hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
İş ekipmanları ne sıklıkla kontrol edilir?
Genel kural, standartlarda aksi belirtilmedikçe yılda en az bir kez kontroldür; bazı ekipmanların kendi standardı daha sık kontrol gerektirebilir. 23.12.2025 EK-III değişikliğiyle testler iki kademeye ayrıldı: yıllık kontrol işletme basıncı/kapasitesiyle yapılır, katsayılı test (1,5 / 1,25 / 1,1) azami üç yılda bir veya önemli bakım-onarım sonrası uygulanır. Bağlayıcı olan, her ekipmanın yönetmelik eki ve ilgili standardındaki süredir. Arıza, kaza veya uzun süreli durma sonrası ekipman yeniden kontrol edilmelidir.
Hangi ekipmanlar periyodik kontrole tabidir?
Başlıca dört grup: (1) basınçlı kaplar ve tesisatlar (kompresör hava tankı, kazan, hidrofor, otoklav), (2) kaldırma ve iletme ekipmanları (vinç, caraskal, forklift, asansör, platform), (3) tesisatlar (elektrik tesisatı/topraklama, paratoner, yangın tesisatı/hidrant), (4) tezgâh ve makineler. Hangi ekipmanınızın kontrole tabi olduğunu risk değerlendirmesi sürecinde belirleyin.
Periyodik kontrol raporu nerede saklanır, denetimde istenir mi?
Evet. Düzenlenen kontrol raporları işyerinde saklanır ve denetimde ilk istenen belgelerdendir. Raporun geçerli (süresi dolmamış), ekipmanı tanımlayan ve yetkili kişice imzalı olması gerekir. Süresi geçmiş veya hiç yaptırılmamış kontrol, idari para cezası doğurur; güncel tutarlar için 2026 İSG cezaları tablosuna bakın.
Periyodik kontrol ile bakım aynı şey mi?
Hayır. Bakım, ekipmanın çalışır durumda tutulması için üreticinin öngördüğü düzenli işlemlerdir (yağlama, parça değişimi) ve bakım ekibi veya servis sağlayıcı tarafından yapılır. Periyodik kontrol ise yetkili kişinin ekipmanın güvenliğini bağımsız olarak muayene edip raporlamasıdır; iki rolün aynı kişide birleşmesi kontrolün bağımsızlığını zedeler. Bakım yapılmış olması periyodik kontrol yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; ikisi ayrı takvimde ama birbirine yakın tarihlerde yürütülmelidir.
Ekskavatör veya jeneratör için periyodik kontrol formu örneği var mı?
Standart bir "boş form" yoktur ve internetten indirilen formu doldurmak kontrol yerine geçmez: periyodik kontrol, EK-III'teki kriterlere ve ilgili standartlara göre yetkili kişinin (makine/elektrik mühendisi, tekniker vb.) bizzat yaptığı muayenenin raporudur: raporu kontrolü yapan düzenler, imzalar ve sonucunu (uygun/uygun değil) yazar. İşverene düşen, ekipman envanterini ve kontrol takvimini tutmak, raporları saklamak ve "uygun değil" çıkan ekipmanı kullanımdan çıkarmaktır. İşverenin kendi hazırlayabileceği tek form, operatörün doldurduğu günlük gözle kontrol formudur.
Seyyar iş ekipmanlarının periyodik kontrolü var mı?
Üç ayrı maddeyi birlikte okumak gerekir. Yönetmelik m.7/2-a-3 periyodik kontrolü "seyyar olmaması halinde her yer değişikliğinde" ister; yani seyyar ekipmanda yer değişikliğine bağlı kontrol aranmaz, ekipman kendi azami süresine tabidir. m.7/3'e göre kurulum ve montaj şartlarına tabi olmayan seyyar ekipmanlar işletme dışında kullanılırken son periyodik kontrol raporu ekipmanla birlikte bulundurulur. Matkap ve taşlama gibi seyyar el aletleri ise hiçbir EK-III tablosunda yer almadığı için zorunlu periyodik kontrole tabi değildir; onlarda EK-III m.1.3 günlük gözle muayene ve m.1.3.3 bakım yükümlülüğü işler. Dikkat: "yükseltilebilen seyyar iş platformları" ve "mobil erişim ve çalışma kuleleri (seyyar iskeleler)" Tablo-2'de ayrı satırdır ve yılda bir kontrole tabidir.
EK-III'te olmayan bir ekipmana isteğe bağlı periyodik kontrol yaptırılabilir mi?
Evet. 23.12.2025 değişikliğiyle m.7'ye eklenen cümle şöyledir: "EK-III'te yer almaması nedeniyle periyodik kontrol yapılması zorunlu olmayan iş ekipmanlarına yönelik periyodik kontrol yapılması halinde düzenlenen raporlarda şekil ve sözleşme şartı aranmaz." Yani İSG-KATİP sözleşmesi ve EK-III m.1.7'deki rapor düzeni gerekmez. Periyot ise EK-III m.1.4'teki hiyerarşiyle belirlenir: önce standart, yoksa imalatçının öngördüğü aralık, o da yoksa risk değerlendirmesi sonucu. Belirlenen sıklık tablolardaki azami süreleri aşamaz.
EK-I asgari gerekleri ile periyodik kontrol arasında nasıl bir ilişki var?
Yönetmeliğin 6 ncı maddesi işverene, iş ekipmanının EK-I'de belirlenen asgari gereklere uygun olmasını sağlama yükümlülüğü getirir. EK-III'teki muayene büyük ölçüde bu gereklerin sahada hâlâ karşılandığının doğrulanmasıdır: kumandaların görülebilir ve tanınabilir olması (m.2.1.1), durdurma sisteminin çalıştırmaya göre öncelikli olması (m.2.3), hareketli parçalarda koruyucu bulunması (m.2.8), azami yükün görünecek şekilde işaretlenmesi (m.3.2.2) gibi. EK-I m.1.1 uyarınca bu gerekler, ekipmanda karşılık gelen risk bulunduğu durumlarda uygulanır.
Kontrol Takvimini Otomatik İzleyin
Periyodik kontrolün en zor tarafı muayene değil takiptir: onlarca ekipmanın her birinin bir sonraki kontrol tarihi, raporun nerede olduğu, hangisinin süresi yaklaşıyor? Excel listesinde bu kolayca gözden kaçar. FirstİSG'de her ekipmanı kaydedip kontrol tarihini ajandaya bağlarsınız; yaklaşan kontroller, yıllık plan faaliyetleri ve belge tarihleri otomatik hatırlatılır, raporlar dijital olarak saklanır ve denetimde tek tıkla erişilir. Saha denetimleri sırasında bulduğunuz eksik kontroller doğrudan DÖF olarak açılır. Ekipman envanterini bir kez kurduktan sonra, ekleme ve çıkarma dışında elle takip gerektirmez.
Her ay 4 ücretsiz rapor hakkıyla deneyin
Kontrol raporunda ekipmanın seri numarası bulunmuyorsa, rapor hangi makineye ait olduğunu kanıtlayamaz ve denetimde geçersiz sayılabilir.
Periyodik kontrol takvimini sahada takip edin
FirstİSG uygulamasında ekipman kontrol sürelerini izler, saha denetiminde tespitleri fotoğrafla kaydeder ve mevzuat referanslı raporunuzu dakikalar içinde oluşturursunuz.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın