İş Ekipmanları Periyodik Kontrol: Süreler, Yetkili Kişi ve Yönetmelik
Hangi ekipman ne sıklıkla kontrol edilir, kontrolü kim yapar, rapor nerede saklanır? Periyodik kontrol süreleri tablosu ve mevzuat dayanağı
Periyodik Kontrol Nedir? — Kısa Cevap
İş ekipmanlarında periyodik kontrol; kaldırma araçları, basınçlı kaplar ve tesisatlar gibi ekipmanların güvenli kullanıma uygun kaldığının, belirli aralıklarla yetkili kişilerce muayene edilip raporlanmasıdır. Dayanağı İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'dir. Amaç; kullanım sırasında oluşan yıpranma, korozyon ve ayar bozukluklarının kazaya dönüşmeden tespit edilmesidir.
Genel kural, standartlarda aksi belirtilmedikçe ekipmanın yılda en az bir kez kontrolüdür. İşveren; kontrolü yetkili kişiye yaptırmak, raporu işyerinde bulundurmak ve tespit edilen eksiklikleri gidermekle yükümlüdür. Periyodik kontrol bakımdan farklıdır: bakım ekipmanı çalışır tutar; kontrol ise güvenliği bağımsız olarak belgeler.
Önemli güncelleme: Yönetmeliğin periyodik kontrolleri düzenleyen EK-III'ü, 23 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete değişikliğiyle (sayı 33116) baştan yenilendi. Test rejimi iki kademeli hâle geldi: basınçlı kaplarda azami yılda bir işletme basıncıyla, kaldırma araçlarında azami yılda bir işletme kapasitesiyle test yapılır; azami üç yılda bir (veya her önemli bakım-onarım sonrası) ise katsayılı test uygulanır — hidrostatik testte 1,5 kat, yük testinde elle işletilen ekipmanda 1,5 / diğerlerinde 1,25 / dinamik testte 1,1. Eski "her yıl 1,25-1,5 katıyla test" ezberine göre hazırlanmış kontrol planlarını güncel ekle karşılaştırın. Ayrıca İSG-KATİP üzerinden periyodik kontrol sözleşmesi olmadan düzenlenen raporlar geçersiz sayılır; güvenli elektronik imzalı raporlar geçerlidir ve kusurlar hafif/ağır olarak derecelendirilir.
Periyodik Kontrolü Kim Yapar?
Kontroller, ekipman türüne göre yetkilendirilmiş periyodik kontrol yapmaya yetkili kişiler (ilgili mühendis veya tekniker) tarafından yapılır. Mevzuat bu kişilerin Bakanlık nezdinde kayıt altına alınmasını ve düzenledikleri raporların kayıt numarasıyla izlenebilmesini öngörür. Pratikte süreç şöyle işler:
- Kim: Ekipmana uygun branştaki yetkili kişi (örneğin basınçlı kaplar için makine mühendisi, elektrik tesisatı için elektrik mühendisi). Her ekipman türü kendi uzmanlık alanını gerektirir — branş eşleşmesi, EKİPNET kaydı ve temel eğitim şartı için yetkili kişiler rehberine bakın.
- İşverenin yükümlülüğü: Kontrolü zamanında yaptırmak, geçerli raporu işyerinde bulundurmak, raporda belirtilen uygunsuzlukları gidermek.
- Rapor: Ekipmanı tanımlayan, ölçüm sonuçlarını ve uygunluk değerlendirmesini içeren, yetkili kişice imzalı belge. Denetimde ilk istenenlerdendir.
- Ek kontrol tetikleyicileri: Arıza, kaza, uzun süreli durma, taşınma veya yer değişikliği sonrası ekipman tekrar kontrol edilmelidir — takvim dolmamış olsa bile.
Periyodik Kontrol Süreleri Tablosu
Aşağıdaki tablo yaygın ekipman gruplarının tipik kontrol aralıklarını özetler. Bağlayıcı olan, her ekipmanın yönetmelik eki ve ilgili standardındaki süredir — standart daha sık kontrol öngörüyorsa o uygulanır. Süreden emin değilseniz yetkili kişiye danışın; eski tablolarla çalışmayın.
| Ekipman grubu | Örnek ekipmanlar | Tipik aralık |
|---|---|---|
| Basınçlı kaplar | Kompresör hava tankı, buhar/kızgın su kazanı, hidrofor, otoklav, kalorifer kazanı | Yılda en az 1 (standart aksini belirtmedikçe) |
| Kaldırma/iletme | Vinç, kule vinç, caraskal, forklift, transpalet, asansör, yükleme platformu, yürüyen merdiven | Yılda en az 1 (standart aksini belirtmedikçe) |
| Elektrik tesisatı / topraklama | Topraklama tesisatı, pano ve tesisat ölçümleri, paratoner (yıldırımdan korunma) | Yılda en az 1 |
| Yangın tesisatı | Yangın hidrant ve pompası, sabit söndürme sistemleri (yangın söndürücülerin TSE periyotları ayrıdır) | Yılda en az 1 |
| Tezgâh ve makineler | Pres, freze, torna, ağaç işleme makineleri ve diğer sabit iş tezgâhları | Yılda en az 1 (standart aksini belirtmedikçe) |
Tablo özet niteliğindedir; bazı ekipmanların standardı farklı (daha sık) bir periyot getirebilir. Kontrol takvimi işyerinizin yıllık çalışma planının içinde yer almalı, her ekipmanın bir sonraki kontrol tarihi izlenmelidir.
Periyodik Kontrol Yaptırmamanın Sonuçları
Kontrolü zamanında yaptırmamak veya raporu işyerinde bulundurmamak iki yönlü risk taşır:
- İdari yaptırım: Kontrolsüz ekipman kullanımı İSG mevzuatına aykırılıktır ve idari para cezası gerektirir; aykırılık sürdükçe ceza tekrar edebilir. Güncel tutarlar için 2026 İSG cezaları tablosuna bakın.
- İş kazası ve sorumluluk: Kontrolsüz bir kaldırma aracının veya basınçlı kabın yol açtığı kazada, kontrol eksikliği kusur olarak değerlendirilir. Geçerli kontrol raporu, işverenin gerekli özeni gösterdiğinin belgesidir.
Bir kaza yaşandığında süreç için iş kazası bildirimi rehberine, kontrol bulgularının düzeltilmesi için DÖF süreçlerine bakabilirsiniz. Asansör, kazan ve yangın söndürücü kontrollerinin risk değerlendirmesiyle birlikte takvime bağlandığı uygulanmış bir örnek için apartman ve site risk değerlendirmesi örneğine bakın. Spor ekipmanlarının bakım-kontrol düzeni için spor salonu örneğindeki günlük-periyodik kontrol çizelgesi de yol gösterir.
Periyodik kontrol hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Periyodik kontrol nedir?
Periyodik kontrol, iş ekipmanlarının (kaldırma araçları, basınçlı kaplar, tesisatlar vb.) güvenli kullanılmaya devam ettiğinin belirli aralıklarla yetkili kişilerce muayene edilip raporlanmasıdır. Dayanağı İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'dir; amaç, kullanım sırasında oluşabilecek bozulma ve yıpranmaların kazaya dönüşmeden tespit edilmesidir.
Periyodik kontrolü kim yapabilir?
Kontroller, ekipman türüne göre yetkili periyodik kontrol yapmaya yetkili kişiler (ilgili mühendis/tekniker) tarafından yapılır. Yönetmelik, bu kişilerin Bakanlık nezdinde kayıt altına alınmasını ve düzenledikleri raporların kayıt numarasıyla izlenebilir olmasını öngörür. İşveren, kontrolü yaptırmak ve raporu işyerinde bulundurmakla yükümlüdür.
İş ekipmanları ne sıklıkla kontrol edilir?
Genel kural, standartlarda aksi belirtilmedikçe yılda en az bir kez kontroldür. Bazı ekipmanların kendi standardı daha sık kontrol gerektirebilir. 23.12.2025 EK-III değişikliğiyle testler iki kademeye ayrıldı: yıllık kontrol işletme basıncı/kapasitesiyle yapılır, katsayılı test (1,5 / 1,25 / 1,1) azami üç yılda bir veya önemli bakım-onarım sonrası uygulanır. Yaygın aralıklar bu sayfadaki tabloda özetlenmiştir; bağlayıcı olan, her ekipmanın yönetmelik eki ve ilgili standardındaki süredir. Arıza, kaza, uzun süreli durma veya yer değişikliği sonrası ekipman yeniden kontrol edilmelidir.
Hangi ekipmanlar periyodik kontrole tabidir?
Başlıca dört grup: (1) basınçlı kaplar ve tesisatlar (kompresör hava tankı, kazan, hidrofor, otoklav), (2) kaldırma ve iletme ekipmanları (vinç, caraskal, forklift, asansör, platform), (3) tesisatlar (elektrik tesisatı/topraklama, paratoner, yangın tesisatı/hidrant), (4) tezgâh ve makineler. Hangi ekipmanınızın kontrole tabi olduğunu risk değerlendirmesi sürecinde belirleyin.
Periyodik kontrol raporu nerede saklanır, denetimde istenir mi?
Evet. Düzenlenen kontrol raporları işyerinde saklanır ve denetimde ilk istenen belgelerdendir. Raporun geçerli (süresi dolmamış), ekipmanı tanımlayan ve yetkili kişice imzalı olması gerekir. Süresi geçmiş veya hiç yaptırılmamış kontrol, idari para cezası doğurur — güncel tutarlar için 2026 İSG cezaları tablosuna bakın.
Periyodik kontrol ile bakım aynı şey mi?
Hayır. Bakım, ekipmanın çalışır durumda tutulması için üreticinin öngördüğü düzenli işlemlerdir (yağlama, parça değişimi). Periyodik kontrol ise yetkili kişinin ekipmanın güvenliğini bağımsız olarak muayene edip raporlamasıdır. Bakım yapılmış olması periyodik kontrol yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; ikisi ayrı yürütülür.
Ekskavatör veya jeneratör için periyodik kontrol formu örneği var mı?
Standart bir "boş form" yoktur ve internetten indirilen formu doldurmak kontrol yerine geçmez: periyodik kontrol, EK-III'teki kriterlere ve ilgili standartlara göre yetkili kişinin (makine/elektrik mühendisi, tekniker vb.) bizzat yaptığı muayenenin raporudur — raporu kontrolü yapan düzenler, imzalar ve sonucunu (uygun/uygun değil) yazar. İşverene düşen, ekipman envanterini ve kontrol takvimini tutmak, raporları saklamak ve "uygun değil" çıkan ekipmanı kullanımdan çıkarmaktır.
Kontrol Takvimini Otomatik İzleyin
Periyodik kontrolün en zor tarafı muayene değil takiptir: onlarca ekipmanın her birinin bir sonraki kontrol tarihi, raporun nerede olduğu, hangisinin süresi yaklaşıyor? Excel listesinde bu kolayca gözden kaçar. First İSG'de her ekipmanı kaydedip kontrol tarihini ajandaya bağlarsınız; yaklaşan kontroller, yıllık plan faaliyetleri ve belge tarihleri otomatik hatırlatılır, raporlar dijital olarak saklanır ve denetimde tek tıkla erişilir. Saha denetimleri sırasında bulduğunuz eksik kontroller doğrudan DÖF olarak açılır.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın