Topraklama Ölçümü: Periyotlar, Yetkili Kişiler ve Rapor
Topraklama ölçümü kaç yılda bir yapılır, kimler yapabilir, rapor neleri içermeli? Tesis tipine göre periyot tablosu ve mevzuat dayanağı
Topraklama Ölçümü Nedir? — Kısa Cevap
Topraklama ölçümü; elektrik tesisatındaki topraklama sisteminin (toprak yayılma direnci, koruma iletkeni sürekliliği, çevrim empedansı ve kaçak akım koruma düzenleri) elektrik çarpmasına karşı korumayı hâlâ sağladığının, yetkili kişilerce ölçülüp raporlandığı periyodik kontroldür. İki mevzuat birlikte okunur: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III, Tablo-3) kontrol yükümlülüğünü ve azami süreyi koyar; Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (RG 21.08.2001, sayı 24500) ölçüm tekniğini ve tesis tipine göre denetleme periyotlarını (Ek-P) belirler.
Genel kural: standartlarda daha kısa süre öngörülmedikçe topraklama tesisatı yılda en az bir kez kontrol edilir; seyyar (yer değiştirebilen) ekipmanlarda bu süre 6 aya iner. EK-III, 23 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete değişikliğiyle (sayı 33116) baştan yenilendi — eski tablolara göre hazırlanmış kontrol planlarını güncel ekle karşılaştırın.
Topraklama Ölçümü Kaç Yılda Bir Yapılır? — Periyot Tablosu
Aşağıdaki tablo iki mevzuatın öngördüğü azami süreleri birleştirir. Bağlayıcı olan, ilgili standart veya yönetmelikteki süredir; standart daha sık ölçüm öngörüyorsa o uygulanır. İşyeri ortam koşulları, ekipman yaşı ve önceki kontrol sonuçlarına göre risk değerlendirmesi sonucunda sıklık artırılabilir (EK-III m.1.10).
| Tesis / ekipman | Azami ölçüm periyodu | Dayanak |
|---|---|---|
| Topraklama tesisatı (işyeri geneli) | Standartlarda süre belirtilmemişse 1 yıl | İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-3 |
| Sanayi tesisleri ve iş merkezleri | 1 yıl (topraklama dirençlerinin muayenesi ve ölçümü) | Topraklamalar Yönetmeliği Ek-P |
| Sabit işletme elemanları (pano, motor, makine gövdeleri) | 1 yıl | Topraklamalar Yönetmeliği Ek-P |
| Yer değiştirebilen (seyyar) işletme elemanları (uzatma kabloları, seyyar el aletleri, şantiye panoları) | 6 ay | Topraklamalar Yönetmeliği Ek-P |
| Elektrik üretim, iletim ve dağıtım tesisleri | 2 yıl (hat ve şebeke türüne göre Ek-P'de farklı süreler saklıdır) | Topraklamalar Yönetmeliği Ek-P |
Parlayıcı-patlayıcı ortam bulunan işyerlerinde (ATEX kapsamı) statik elektrik ve topraklama kontrolleri ayrıca önem taşır; bölge sınıflandırması ve ekipman uygunluğu için patlamadan korunma dokümanı rehberine bakın.
Topraklama Ölçümünü Kimler Yapabilir?
EK-III m.2.3.2 (23.12.2025 değişik hâli) yetkiyi branş bazında sayar: elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile elektrik teknikeri veya yüksek teknikerleri. Üç şart birlikte aranır:
- Branş uygunluğu: Yukarıdaki elektrik branşlarından biri. Makine mühendisi veya İSG uzmanlığı belgesi tek başına yetki vermez — ayrıntı için yetkili kişiler rehberi.
- EKİPNET kaydı: Kontrolü yapan kişinin kayıt numarası raporda bulunur; işveren numaranın geçerliliğini doğrulamakla yükümlüdür.
- İSG-KATİP sözleşmesi: 23.12.2025 değişikliğiyle, İSG-KATİP üzerinden sözleşme olmaksızın düzenlenen periyodik kontrol raporları geçersizdir.
Ölçümde kullanılan cihazların (toprak megeri, çevrim empedans ölçer, RCD test cihazı) kalibrasyon bilgileri rapora yazılır (EK-III m.1.7.4). Kalibrasyonu geçmiş cihazla alınan değerler denetimde raporu tartışmalı hâle getirir.
Ölçümde Neler Kontrol Edilir?
- Gözle muayene: Topraklama iletkenlerinin ve bağlantılarının bütünlüğü, korozyon, gevşeme, mekanik hasar.
- Toprak yayılma direnci: Topraklayıcının (elektrot/temel topraklaması) direnci ölçülür; sınır değer koruma düzenine göre hesapla belirlenir.
- Koruma iletkeni sürekliliği: Gövde ile topraklama barası arasındaki devrenin kesintisizliği.
- Çevrim empedansı ve açma süresi: Hata durumunda koruma elemanının (sigorta/şalter) öngörülen sürede açtırıp açtırmadığı.
- Kaçak akım koruma düzenleri (RCD): Test butonu ve cihazla açma akımı/süresi doğrulaması.
Teknik kriterler Topraklamalar Yönetmeliği, Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği (RG 30.11.2000, sayı 24246), Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği (RG 04.11.1984, sayı 18565) ile TS HD 60364-4/-5/-6 ve patlayıcı ortamlar için TS EN 60079 serisine göre uygulanır (EK-III Tablo-3). Ayrıca EK-III m.2.3.7 uyarınca kontrolde tesisat projesi aranır; projesi olmayan tesisatların projelendirilmesi işverenin yükümlülüğüdür — bu şartın tesisat tarafındaki ayrıntısı için elektrik tesisatı uygunluk kontrolü rehberine bakın. Yıldırımdan korunma tesisatının kontrolü ayrı başlıktır: paratoner kontrolü rehberi.
Topraklama ölçümü hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Topraklama ölçümü kaç yılda bir yapılır?
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III'e göre topraklama tesisatının periyodik kontrolü, standartlarda süre belirtilmemişse azami yılda bir yapılır. Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (Ek-P) tesis tipine göre ayrıştırır: sanayi tesisleri ve iş merkezlerinde yılda bir, yer değiştirebilen (seyyar) işletme elemanlarında 6 ayda bir, elektrik üretim-iletim-dağıtım tesislerinde (istisnalar hariç) 2 yılda bir.
Topraklama ölçümünü kimler yapabilir?
EK-III (23.12.2025 değişikliği, madde 2.3.2) uyarınca elektrik tesisatı ve topraklama tesisatının periyodik kontrolünü; elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile elektrik teknikeri veya yüksek teknikerleri yapabilir. Kontrolü yapan kişinin EKİPNET kayıt numarası raporda yer almalı ve İSG-KATİP üzerinden periyodik kontrol sözleşmesi bulunmalıdır — sözleşmesiz düzenlenen raporlar geçersizdir.
İş güvenliği uzmanı topraklama ölçümü yapabilir mi?
İSG uzmanlığı belgesi tek başına yetki vermez. Uzman ancak yukarıdaki elektrik branşlarından birinden geliyorsa ve EKİPNET kaydı + temel eğitim şartlarını sağlıyorsa ölçüm yapabilir. Uzmanın asıl görevi, ölçümlerin yıllık çalışma planına alınmasını, zamanında yaptırılmasını ve rapordaki uygunsuzlukların giderilmesini takip etmektir.
Topraklama direnci kaç ohm olmalı?
Tek bir evrensel "x ohm" sınırı yoktur. Sınır değer; tesisin tipine, koruma düzenine (TT/TN/IT), açma akımına ve dokunma gerilimi hesabına göre Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve TS HD 60364 serisine göre belirlenir. Raporda ölçülen değerin hangi kritere göre değerlendirildiği belirtilmek zorundadır; "10 ohm altı her yerde yeterli" gibi ezber değerlerle rapor yazılamaz.
Topraklama ölçümü yaptırmamanın cezası nedir?
Topraklama tesisatı, İş Ekipmanları Yönetmeliği kapsamında periyodik kontrole tabi tesisattır; kontrolü yaptırmamak 6331 sayılı Kanun'un idari para cezası hükümlerine girer ve aykırılık sürdükçe ceza tekrarlanabilir. Güncel tutarlar her yıl yeniden değerleme ile değişir — 2026 İSG cezaları tablosuna bakın. Ayrıca elektrik kaynaklı bir iş kazasında geçersiz veya eksik ölçüm raporu işveren aleyhine kusur delili olur.
Topraklama raporunda neler bulunmalı?
EK-III 1.7 uyarınca: genel bilgiler (işyeri, SGK sicil, İSG-KATİP sözleşme numarası), ekipman/tesisat bilgileri, ölçüm aletlerinin kalibrasyon bilgileri, ölçülen değerler ve değerlendirme kriteri, kusur açıklamaları, sonuç-kanaat bölümü ve yetkili kişinin EKİPNET kayıt numaralı imzası. 23.12.2025 değişikliğiyle güvenli elektronik imzalı ve dijital saklanan raporlar da resmî olarak geçerlidir.
Ölçüm Takvimini Otomatik İzleyin
Topraklama ölçümünün riski ölçümün kendisi değil, unutulmasıdır: yıllık işyeri ölçümü, 6 aylık seyyar ekipman turu ve rapor geçerlilik tarihleri farklı takvimlerde koşar. First İSG'de her tesisatı ve ekipmanı kaydedip kontrol periyodunu ajandaya bağlarsınız; süresi yaklaşan ölçümler otomatik hatırlatılır, raporlar dijital arşivde tutulur ve saha denetiminde bulunan topraklamasız ekipman doğrudan DÖF olarak açılır.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın