Topraklama Ölçümü: Periyotlar, Yetkili Kişiler ve Rapor

Topraklama Ölçümü Nedir?

Topraklama ölçümü, elektrik tesisatındaki topraklama sisteminin (toprak yayılma direnci, koruma iletkeni sürekliliği, çevrim empedansı ve kaçak akım koruma düzenleri) elektrik çarpmasına karşı korumayı hâlâ sağladığını doğrulayan periyodik kontroldür. Bu kontrolü yetkili kişiler ölçüp raporlar. İki mevzuat birlikte okunur: İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (EK-III, Tablo-3) kontrol yükümlülüğünü ve azami süreyi koyar. Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği (RG 21.08.2001, sayı 24500) ölçüm tekniğini ve tesis tipine göre denetleme periyotlarını (Ek-P) belirler.

Genel kural: standartlarda daha kısa süre öngörülmedikçe topraklama tesisatı yılda en az bir kez kontrol edilir; seyyar (yer değiştirebilen) ekipmanlarda bu süre 6 aya iner. EK-III, 23.12.2025 tarihli Resmî Gazete değişikliğiyle (sayı 33116) baştan yenilendi. Eski tablolara göre hazırlanmış kontrol planlarını güncel ekle karşılaştırın.

Bu sayfa yalnızca topraklama ölçümünü kapsar. Elektrik tesisatı, yıldırımdan korunma, kaldırma araçları ve basınçlı kaplar dâhil tüm ekipmanların sürelerini bir arada gördüğünüz iş ekipmanları periyodik kontrol süreleri tablosuna ve yönetmelik çerçevesine bakın.

Günlük dilde "toprak direnci ölçümü" ve "topraklama ölçümü" birbirinin yerine kullanılır, ama teknik olarak ilki daha dardır. Toprak yayılma direnci, topraklama ölçümünün yalnızca bir bileşenidir; tam bir topraklama kontrolü ayrıca koruma iletkeni sürekliliğini, çevrim empedansını ve varsa kaçak akım koruma düzeninin çalışmasını da kapsar. Yalnızca direnç ölçen ama sürekliliği ve koruma düzenini atlayan bir rapor, EK-III'ün aradığı kapsamı karşılamaz.

Topraklama Ölçümünü Kimler Yapabilir?

EK-III m.2.3.2 (23.12.2025 değişik hâli) yetkiyi branş bazında sayar: elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile elektrik teknikeri veya yüksek teknikerleri. Üç şart birlikte aranır.

• Branş uygunluğu: yukarıdaki elektrik branşlarından biri. Makine mühendisi veya İSG uzmanlığı belgesi tek başına yetki vermez. Ayrıntı için yetkili kişiler rehberine bakın.
• EKİPNET kaydı: kontrolü yapan kişinin kayıt numarası raporda bulunur; işveren numaranın geçerliliğini doğrulamakla yükümlüdür.
• İSG-KATİP sözleşmesi: 23.12.2025 değişikliğiyle, İSG-KATİP üzerinden sözleşme olmaksızın düzenlenen periyodik kontrol raporları geçersizdir.

Ölçümde kullanılan cihazların (toprak megeri, çevrim empedans ölçer, RCD test cihazı) kalibrasyon bilgileri rapora yazılır (EK-III m.1.7.4). Kalibrasyonu geçmiş cihazla alınan değerler denetimde raporu tartışmalı hâle getirir.

İSG uzmanının rolü ölçümü bizzat yapmak değil, genellikle koordinasyondur. Uzman ancak yukarıdaki elektrik branşlarından biriyse ve EKİPNET/İSG-KATİP şartlarını sağlıyorsa ölçümü kendisi yapabilir; aksi hâlde görevi, ölçümlerin yıllık çalışma planına alınmasını ve zamanında yaptırılmasını takip etmektir.

Çoğu işyeri bu ölçümü kendi bünyesinde değil, dışarıdan bir yetkilendirilmiş kuruluş veya bağımsız yetkili kişi üzerinden yaptırır. Sözleşme ve rapor süreci İSG-KATİP üzerinden yürütülür; işverenin görevi doğru yetki belgesine sahip bir tedarikçi seçmek, ölçüm tarihini takvime almak ve raporu teslim alıp arşivlemektir. Yetkili kişinin branş ve kayıt şartlarını taşımadığı sonradan anlaşılırsa, o tarihe kadar yapılmış ölçümler geçersiz sayılabilir ve yeniden ölçtürülmesi gerekir.

Rapor Neleri İçermeli, Kim İmzalar?

Rapor EK-III m.1.7 uyarınca sabit bir yapıyı izler. İşyeri adı, SGK sicil numarası ve İSG-KATİP sözleşme numarası gibi genel bilgiler ile kontrol edilen ekipman/tesisat bilgileri raporda yer alır. Kullanılan ölçüm aletlerinin kalibrasyon bilgileri, ölçülen değerler ve değerlendirme kriteri, tespit edilen kusurların açıklaması ve bir sonuç-kanaat bölümü de raporun diğer zorunlu kalemleridir.

Raporu, ölçümü yapan yetkili kişi kendi adı, unvanı ve EKİPNET kayıt numarasıyla imzalar; işveren imzalamaz, yalnızca raporu teslim alıp saklamakla yükümlüdür. 23.12.2025 değişikliğiyle, 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu'na uygun güvenli elektronik imzalı ve dijital saklanan raporlar da resmî olarak geçerli kabul edilir, kâğıt nüsha zorunlu değildir.

Raporun sonuç bölümünde "uygun" veya "uygun değil" ifadesinin yanında hangi kritere göre değerlendirildiği (hangi standart, hangi sınır değer) açıkça yazılmalıdır; yalnızca ölçülen sayıyı vermek, kriter belirtmeden yeterli sayılmaz.

Ölçüm Sonucu Uygunsuz Çıkarsa Ne Yapılır?

Rapor "uygun değil" sonucu verirse, sorumluluk raporu yazan yetkili kişide değil, tesisatı düzeltmesi gereken işverendedir. Rapordaki kusur açıklaması yol haritasıdır: hangi bağlantının gevşek olduğu, hangi elektrotun yayılma direncinin sınırın üzerinde kaldığı veya hangi koruma düzeninin açma süresini karşılamadığı orada yazılıdır.

Düzeltme yapıldıktan sonra tesisat, bir sonraki periyodik kontrolü beklemeden yeniden ölçtürülmelidir; "uygun değil" bulgusuyla çalışmaya devam etmek, bilerek riski göze almak anlamına gelir. Uygunsuzluk bir iş kazasıyla çakışırsa, önceden bilinen ve giderilmemiş bir bulgu, işveren aleyhine kusur oranını doğrudan artırır.

Sonucu takip etmek için bulguyu bir DÖF olarak açıp sorumlusunu, işi ve termin tarihini kaydetmek, saha denetiminde "biliyorduk ama takip etmedik" durumuna düşmemenin en pratik yoludur.

Küçük uygunsuzluklar (gevşek bir bağlantı, hafif korozyon) genellikle sahada anında giderilip ölçüm tekrarlanabilir. Büyük uygunsuzluklar (topraklayıcının kopması, koruma düzeninin devre dışı kalması) ise elektrik kesintisi ve yetkili müdahalesi gerektirir; bu tür durumlarda tesisatın ilgili bölümü düzeltme tamamlanana kadar devre dışı bırakılmalıdır.

Örnek Senaryo: Karma Ekipmanlı Bir Tesiste Takvim Nasıl Kurulur?

50 kişilik bir metal işleme atölyesinde 3 sabit dağıtım panosu, 2 seyyar kaynak makinesi ve bir de üretim hattını besleyen orta gerilim şalt sahası bulunsun. Sabit panolar ve makine gövdeleri Ek-P'ye göre yılda bir ölçülür. Seyyar kaynak makineleri 6 ayda bir, yani sabit ekipmandan iki kat sık ölçülür.

Şalt sahası "elektrik üretim, iletim ve dağıtım tesisi" tanımına girmiyorsa (yani yalnızca işletme içi dağıtım yapıyorsa) sabit işletme elemanı sayılır ve yıllık periyoda tabidir. Gerçekten üretim/iletim/dağıtım tesisi ise 2 yıllık periyot ve Ek-P'deki özel şartlar devreye girer. Sınıflandırmayı yanlış yapmak, ya gereksiz sık ölçüm masrafına ya da eksik kontrole yol açar; şüpheli durumlarda ölçümü yapacak yetkili kişiye tesisatın tanımını sorun.

Bu atölyede toplam üç ayrı ölçüm takvimi işler: sabit panolar için yıllık, seyyar makineler için 6 aylık ve şalt sahası sınıflandırmasına bağlı üçüncü bir periyot. Tek bir yıllık hatırlatmayla idare etmeye çalışan işyerleri, seyyar ekipmanın 6 aylık turunu genellikle kaçırır; çünkü göze en az çarpan, en sık tekrarlanması gereken kalemdir.

Ölçüm Takvimini Nasıl Otomatik İzlersiniz?

Topraklama ölçümünün riski ölçümün kendisi değil, unutulmasıdır: yıllık işyeri ölçümü, 6 aylık seyyar ekipman turu ve rapor geçerlilik tarihleri farklı takvimlerde koşar. FirstİSG'de her tesisatı ve ekipmanı kaydedip kontrol periyodunu ajandaya bağlarsınız; süresi yaklaşan ölçümler otomatik hatırlatılır, raporlar dijital arşivde tutulur ve saha denetiminde bulunan topraklamasız ekipman doğrudan DÖF olarak açılır.

Farklı periyotlarla koşan birden fazla takvimi elle takip etmek, çalışan sayısı ve ekipman çeşidi arttıkça giderek zorlaşır. Sabit ekipmanın yıllık, seyyar ekipmanın 6 aylık turu ve rapordaki uygunsuzlukların kapanış takibi tek bir yerden, tesisat bazında görülebildiğinde hem denetime hazırlık hem günlük iş takibi kolaylaşır.

Her ay 4 ücretsiz rapor hakkıyla deneyin