Kaldırma Ekipmanlarında Günlük Gözle Kontrol ve Operatör Formu
Vardiya başı gözle muayene neden zorunlu, formda hangi satırlar bulunur, hangi bulgu ekipmanı durdurur? Yönetmelik dayanağı ve örnek kontrol listeleri
Günlük Gözle Kontrol Zorunlu mu? (Kısa Cevap)
Evet. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III, günlük muayeneyi ayrı bir yükümlülük olarak yazar ve bunu operatöre bağlar. Yıllık periyodik kontrol bu yükümlülüğün yerine geçmez; ikisi farklı sıklıkta, farklı kişiler tarafından ve farklı amaçla yapılır.
EK-III madde 1.3: "İş ekipmanlarının, her çalışmaya başlamadan önce, operatörleri tarafından kontrollere tabi tutulmaları sağlanır."
EK-III madde 1.3.1: "Test ve tahribatsız muayeneler dışında iş ekipmanı günlük muayeneden geçirilir. Kullanım sırasında ekipman, çatlak, gevşemiş bağlantılar, parçalardaki deformasyon, aşınma, korozyon ve benzeri belirtiler bakımından gözle muayene edilir ve fonksiyonları denenir."
EK-III madde 1.3.2: "Gözle muayene ve fonksiyonların denenmesi operatör veya iş ekipmanını ve işlevlerini bilen personel tarafından yapılarak kayıt altına alınır. Çatlak, aşırı aşınma ve benzeri tespit edilen herhangi bir iş ekipmanı kullanım dışı bırakılır ve derhal periyodik kontrole tabi tutulur."
Kaynak: 25/4/2013 tarihli ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelik. EK-III, 23/12/2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete ile bütünüyle değiştirilmiştir.
Bu üç maddede üç ayrı yükümlülük iç içedir. Muayene her çalışmaya başlamadan önce yapılır, kayıt altına alınır ve bulgu çıkarsa ekipman kullanım dışı bırakılır. Uygulamada en çok atlanan halka ikincisidir: kontrol yapılır ama kaydı tutulmaz, dolayısıyla denetimde ve kaza sonrası soruşturmada yapıldığı gösterilemez.
Günlük Kontrol ile Periyodik Kontrol Arasındaki Fark Nedir?
İki kontrol sık sık birbirinin yerine kullanılır ve bu karışıklık sahada gerçek bir boşluk yaratır. Aşağıdaki tablo ikisini yan yana koyar.
| Ölçüt | Günlük gözle kontrol | Periyodik kontrol |
|---|---|---|
| Dayanak | EK-III madde 1.3, 1.3.1, 1.3.2 | Yönetmelik m.7 ve EK-III tabloları |
| Sıklık | Her çalışmaya başlamadan önce (vardiya başı) | Tabloda yazan azami süre, çoğu ekipmanda 1 yıl |
| Kim yapar | Operatör veya ekipmanı ve işlevlerini bilen personel | Periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi |
| Yöntem | Gözle muayene ve fonksiyon denemesi | Muayene, yük veya basınç testi, gerekirse tahribatsız muayene |
| Çıktı | İşyeri içi kontrol kaydı, imzalı form | EKİPNET kayıt numaralı, imzalı periyodik kontrol raporu |
| Sözleşme şartı | Yok | İSG-KATİP üzerinden sözleşme zorunlu |
| Bulgu çıkarsa | Ekipman kullanım dışı, derhal periyodik kontrole gönderilir | Ağır kusur giderilmeden ekipman çalıştırılamaz |
Tablodaki son satır, günlük kontrolün asıl işlevini gösterir. Günlük kontrol bir belge üretme işi değildir; periyodik kontrolü tetikleyen erken uyarı mekanizmasıdır. Operatör bir çatlak gördüğünde takvim beklenmez, ekipman hemen kontrole girer.
Köprülü Kren ve Vinçte Vardiya Başı Kontrol Listesi
Aşağıdaki liste, köprülü kren, portal kren ve sabit vinçler için tipik bir vardiya başı kontrol setidir. Kolonlar bilinçli olarak üç parçadır: neye bakıldığı, nasıl bakıldığı ve hangi bulgunun ekipmanı durdurduğu. Üçüncü kolon olmadan form, operatörün her satıra tik attığı bir alışkanlığa dönüşür.
| Kontrol noktası | Nasıl bakılır | Durdurucu bulgu |
|---|---|---|
| Çelik halat | Tambur ve makara üzerindeki bölümü boyunca gözle izlenir | Kopmuş tel demeti, kuş kafesi, ezilme, belirgin çap incelmesi, korozyon |
| Zincir (varsa) | Baklalar tek tek çevrilerek bakılır | Uzama, bakla yüzeyinde çentik, kaynak izi, burulma |
| Kanca | Ağız açıklığı ve gövde gözle incelenir | Ağız açıklığında genişleme, çatlak, boyun bölgesinde aşınma, dönmeyen kanca |
| Emniyet mandalı | Elle bastırılıp bırakılır | Kırık, eksik veya yayı çalışmayan mandal |
| Fren | Yüksüz kısa kaldırma ve indirme denemesi yapılır | Yükün kayması, gecikmeli tutma, sürtünme sesi |
| Üst ve alt limit anahtarı | Düşük hızda yavaşça yaklaşılarak denenir | Anahtarın devreye girmemesi veya geç girmesi |
| Aşırı yük tertibatı | Uyarı lambası ve sesi kontrol edilir | Devre dışı bırakılmış veya arızalı tertibat |
| Acil stop | Butona basılır, sistemin durduğu görülür | Durdurmayan veya kilitlenmeyen buton |
| Kumanda | Her yön tek tek denenir, etiketler okunur | Yön etiketi silinmiş, yapışkan buton, hasarlı kablo |
| Kapasite levhası | Uzaktan okunabildiği doğrulanır | Sökülmüş, boyanmış veya okunamayan levha |
| Ray, tekerlek, tampon | Yürüyüş yolu gözle taranır | Ray üzerinde malzeme, gevşek cıvata, hasarlı tampon |
| Sesli ve ışıklı ikaz | Hareket başlangıcında dinlenir | Çalışmayan korna veya flaşör |
Kapasite levhası satırı yalnızca bir düzen işi değildir. Yönetmeliğin EK-I bölümü, yüklerin kaldırılmasında kullanılan makinelerde kaldırılabilecek azami yükün açıkça görünecek şekilde işaretlenmesini ister. Okunamayan levha, doğrudan bir asgari gerek ihlalidir.
Forklift ve Transpalette Vardiya Başı Kontrol Listesi
Forklift, kaldırma ekipmanı ile kendinden hareketli iş ekipmanının özelliklerini birlikte taşır. Bu yüzden kontrol listesi hem kaldırma organını hem sürüş güvenliğini kapsar.
| Kontrol noktası | Nasıl bakılır | Durdurucu bulgu |
|---|---|---|
| Çatal | Kök bölgesi ve uç kalınlığı gözle incelenir | Çatlak, eğilme, kök bölgesinde aşınma, kilidi tutmayan çatal |
| Asansör zinciri | İki zincirin gerginliği karşılaştırılır | Gevşek veya farklı gergin zincir, paslı bakla, kırık pim |
| Hidrolik hortum ve silindir | Mast tam yükseltilip indirilir | Yağ sızıntısı, çatlamış hortum, yükü kendiliğinden indiren silindir |
| Servis ve el freni | Boşta kısa mesafede denenir | Uzayan fren mesafesi, tutmayan el freni |
| Direksiyon | Sağa ve sola tam çevrilir | Boşluk, sert dönüş, gecikmeli tepki |
| Lastik | Diş ve yanak gözle incelenir | Kesik, parça kopması, jantta gevşeklik |
| Devrilme koruması ve yük siperi | Bağlantı noktaları kontrol edilir | Deforme olmuş çerçeve, sökülmüş siper |
| Emniyet kemeri | Takılıp çekilerek denenir | Kesik kayış, kilitlenmeyen toka |
| Korna, far, geri vites sesi | Tek tek çalıştırılır | Çalışmayan uyarı donanımı |
| Kapasite ve yük diyagramı | Kabinden okunabildiği doğrulanır | Eksik veya okunamayan diyagram |
| Akü ve şarj bölümü | Kutup başları ve kablolar incelenir | Sızıntı, korozyon, hasarlı kablo |
| LPG tüpü (varsa) | Bağlantı ve kelepçe kontrol edilir | Gaz kokusu, gevşek bağlantı, hasarlı hortum |
Operatörün belgesi bu listenin dışındadır ve ayrı bir takvimde izlenir. Hangi belgenin ne zaman arandığı için forklift operatörü belgesi rehberine bakabilirsiniz.
Sapan, Zincir ve Kaldırma Aksesuarlarında Günlük Kontrol
Kaldırma aksesuarları saha kazalarında ana ekipmandan daha sık rol oynar, çünkü elden ele dolaşırlar ve çoğu zaman kimseye ait değildirler. Sapanlar, kıskaçlar, vakum ve manyetik kaldırıcılar EK-III Tablo-2'de ayrı bir satırdır ve azami yılda bir periyodik kontrole tabidir. Günlük kontrolleri ise her kullanım öncesinde yapılır.
Çelik halat sapanda: kırık teller, ezilme, kuş kafesi oluşumu, korozyon, ısı hasarı ve pres kovanındaki deformasyon aranır. Atma sınırları TS ISO 4309 ile imalatçı kılavuzunda verilir; sayısal eşiği formdan değil, o dokümandan alın.
Zincir sapanda: baklalarda uzama, çentik, kesik, kaynak izi, burulma ve aşırı aşınma aranır. Zincir sapanın etiket veya künyesi okunamıyorsa sapan kullanılamaz, çünkü taşıma kapasitesi belirsizdir.
Kumaş sapanda: kesik, delik, dikiş atması, kimyasal leke, ısı parlaması ve etiket okunabilirliği aranır. Kumaş sapanda küçük bir kenar kesiği bile taşıma kapasitesini ciddi biçimde düşürür.
Kanca ve bağlantı elemanlarında: ağız açıklığındaki genişleme, boyun aşınması, çatlak ve emniyet mandalının çalışması aranır. Dönmeyen ya da zorlanarak dönen kanca, yükün kontrolsüz salınmasına yol açar.
Aksesuarlar için işleyen tek yöntem, ortak bir sapan dolabı yerine numaralandırılmış envanter tutmaktır. Her sapana bir numara verilir, günlük kontrol o numara üzerinden kaydedilir ve atılan sapan envanterden düşülür. Numarasız sapan, kimin ne zaman kontrol ettiği bilinemeyen sapandır.
Günlük Kayıt Büyük Arızayı ve Kazayı Nasıl Azaltır?
Kaldırma ekipmanlarındaki ağır kazaların büyük bölümü ani bir kırılmayla değil, uzun süre görülen ama kaydedilmeyen bir bozulmayla başlar. Halat teli tek seferde kopmaz; önce birkaç tel kopar, sonra kopma hızlanır. Fren bir günde boşalmaz; önce tutma mesafesi uzar. Bu belirtiler zaten operatörün gözü önündedir. Kayıt tutulmadığında ise her vardiya sıfırdan başlar ve eğilim görünmez.
Yazılı kaydın değeri tam burada ortaya çıkar. Aynı ekipman için üç hafta üst üste "fren geç tutuyor" notu düşülmüşse, bu artık bir gözlem değil bir bozulma eğrisidir. Dördüncü haftayı beklemeden bakım planlanır. Kayıt yoksa aynı bilgi üç ayrı operatörün hafızasına dağılır ve hiçbiri eşiği geçmez.
Örnek senaryo. Bir metal işleme atölyesinde beş tonluk köprülü kren, yılda bir periyodik kontrole giriyor. Mart ayında yapılan kontrol uygun sonuçlanıyor. Temmuzda operatör, günlük formda kanca emniyet mandalının yayının zayıfladığını yazıyor. Aynı hafta ikinci vardiya operatörü de aynı satırı işaretliyor. Form sorumlusuna gittiği için mandal iki gün içinde değişiyor ve DÖF kapanıyor. Kayıt tutulmasaydı sıradaki fırsat mart ayındaki kontrol olacaktı, yani sekiz ay sonrası.
Bu mekanizma aynı zamanda maliyet tarafında da çalışır. Zamanında görülen bir halat aşınması halat değişimidir; görülmeyen aşınma, yük düşmesi ve makara grubunun hasarıdır. Günlük kontrol, plansız duruşu planlı bakıma çeviren en ucuz araçtır.
Kayıt ayrıca bir sonraki periyodik kontrolün girdisidir. Yetkili kişi geldiğinde, geçen yıl boyunca hangi bulguların tekrarlandığını görebiliyorsa muayenesini oraya yoğunlaştırır. Bu yüzden günlük kontrol formları, periyodik kontrol dosyasının yanında saklanmalıdır.
Bulgu Çıktığında Ne Yapılır?
EK-III madde 1.3.2 bu noktada tereddüde yer bırakmaz: çatlak, aşırı aşınma ve benzeri bir bulgu tespit edilen iş ekipmanı kullanım dışı bırakılır ve derhal periyodik kontrole tabi tutulur. Yıllık takvimin dolmasını beklemek bu maddeye aykırıdır.
Sahada işleyen sıra şudur. Ekipman durdurulur ve enerjisi kesilir. Üzerine görünür bir kullanım dışı etiketi asılır; etiket yerine sözlü uyarı bırakmak, vardiya değişiminde kaybolan bir önlemdir. Bulgu, günlük kontrol formuna ve düzeltici faaliyet kaydına yazılır. Ekipman, yetkili kişinin kontrolünden geçmeden tekrar devreye alınmaz.
Kullanım dışı etiketinin uygulaması, enerji kesme ve kilitleme disiplini ile birleştiğinde işe yarar. Bakım sırasında beklenmedik hareketin nasıl önleneceği için LOTO ve enerji kesme prosedürü rehberine bakabilirsiniz.
Bulgunun kapanışı da kayıt ister. Değişen parça, işlemi yapan kişi ve tarih yazılmadan kapatılan bir kayıt, denetimde "giderildiği belgelenmemiş uygunsuzluk" olarak okunur.
Günlük Kontrol Formunda Hangi Alanlar Bulunmalı?
Formun kendisi mevzuatta biçim şartına bağlanmamıştır; zorunlu olan kaydın tutulmasıdır. Buna karşılık denetimde ve kaza incelemesinde işe yarayan formların ortak bir iskeleti vardır.
- Ekipman kimliği: işyeri envanter numarası, marka, model, seri numarası ve kapasite. Seri numarası yoksa kayıt hangi makineye ait olduğunu kanıtlayamaz.
- Tarih ve vardiya: gün ve vardiya bilgisi ayrı ayrı yazılır, çünkü çok vardiyalı işyerlerinde bulgunun hangi vardiyada çıktığı önem taşır.
- Kontrol maddeleri: ekipmana özgü satırlar. Ortak bir "genel görünüm" satırı, hiçbir şey ölçmediği için işe yaramaz.
- Üç durumlu işaretleme: uygun, uygun değil ve ilgili değil. İki durumlu formlarda operatör, o gün kullanılmayan bir donanımı da uygun işaretlemek zorunda kalır.
- Bulgu açıklaması: serbest metin alanı. "Uygun değil" işaretinin yanında tek satırlık açıklama olmayan form, bakım ekibine bilgi taşımaz.
- Karar alanı: ekipmanın çalıştırılıp çalıştırılmayacağı. Bu alan formu bir kontrol listesinden karar belgesine dönüştürür.
- Operatör imzası ve sicil numarası: kaydı kimin tuttuğu belli olmalıdır.
- Amir onayı: bulgu çıkan günlerde ikinci imza aranır, böylece bilgi vardiya amirine ulaştığı belgelenir.
- Takip numarası: açılan düzeltici faaliyetin numarası yazılır, kapanış bu numara üzerinden izlenir.
Formun saklama süresi için pratik ölçüt, bir sonraki periyodik kontrol dosyasıyla birlikte en az bir kontrol dönemi boyunca elde tutmaktır. Kaza incelemesinde geriye dönük bakılan ilk kayıtlardan biri, olaydan önceki günlerin kontrol formlarıdır.
Günlük Kontrolde Sık Yapılan Hatalar
En sık hata, formun vardiya sonunda toplu doldurulmasıdır. Yönetmelik muayeneyi çalışmaya başlamadan önce ister; sonradan doldurulan form, muayenenin yapılmadığının kaydına dönüşür.
İkinci hata, tek bir formun tüm ekipmanlar için kullanılmasıdır. Krenin limit anahtarı ile forkliftin çatal kilidi aynı satırda toplanamaz; ortak form, her ekipmanda birkaç kritik noktayı kapsam dışında bırakır.
Üçüncü hata, bulgu çıkan formun dosyaya konup orada kalmasıdır. Kayıt, bir düzeltici faaliyet açmıyorsa yalnızca ihmalin belgesidir. Denetimde "uygun değil" işaretli bir form ile o ekipmanın çalışmaya devam ettiğini gösteren üretim kaydı yan yana geldiğinde, sonuç işveren aleyhinedir.
Dördüncü hata, kontrolü yapan kişinin eğitimsiz olmasıdır. EK-III madde 1.3.2 muayeneyi operatöre ya da ekipmanı ve işlevlerini bilen personele bağlar. Ne aradığını bilmeyen kişinin doldurduğu form, kayıt görüntüsü verir ama koruma sağlamaz. İşbaşı eğitimleri, form satırlarının ne anlama geldiğini anlatmak için doğal bir zemindir.
Beşinci hata, kiralık ekipmanın günlük kontrolünün atlanmasıdır. Kiralanan vinç ya da platformun kontrolü, ekipmanı fiilen kullanan işverenin sorumluluğundadır ve kiralama süresinin kısalığı bu yükümlülüğü kaldırmaz.
Günlük gözle kontrol hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Günlük gözle kontrol mevzuatta zorunlu mu?
Evet. İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III madde 1.3, iş ekipmanlarının her çalışmaya başlamadan önce operatörleri tarafından kontrole tabi tutulmasını ister. Madde 1.3.1, test ve tahribatsız muayeneler dışında ekipmanın günlük muayeneden geçirileceğini; çatlak, gevşemiş bağlantılar, deformasyon, aşınma ve korozyon belirtileri bakımından gözle muayene edilip fonksiyonlarının deneneceğini söyler. Yıllık periyodik kontrol bu yükümlülüğün yerine geçmez.
Günlük kontrolü kim yapar, kaydı tutulmak zorunda mı?
EK-III madde 1.3.2'ye göre gözle muayene ve fonksiyonların denenmesi, operatör veya iş ekipmanını ve işlevlerini bilen personel tarafından yapılır ve kayıt altına alınır. Kayıt zorunluluğu maddede açıkça yazar; bu yüzden yapıldığı belgelenemeyen kontrol, denetimde ve kaza incelemesinde yapılmamış sayılır. Kaydı tutan kişinin adı, tarih ve vardiya bilgisi formda bulunmalıdır.
Günlük kontrolde çatlak veya aşınma bulunursa ne yapılır?
EK-III madde 1.3.2 nettir: çatlak, aşırı aşınma ve benzeri tespit edilen herhangi bir iş ekipmanı kullanım dışı bırakılır ve derhal periyodik kontrole tabi tutulur. Yıllık takvimin dolmasını beklemek bu maddeye aykırıdır. Sahada işleyen sıra şudur: ekipman durdurulur, enerjisi kesilir, görünür kullanım dışı etiketi asılır, bulgu forma ve düzeltici faaliyet kaydına yazılır.
Günlük kontrol formunun mevzuatta belirlenmiş bir şekli var mı?
Hayır, formun biçimi mevzuatta şarta bağlanmamıştır; zorunlu olan kaydın tutulmasıdır. Denetimde işe yarayan formlarda şu alanlar bulunur: ekipman kimliği ve seri numarası, tarih ve vardiya, ekipmana özgü kontrol satırları, uygun/uygun değil/ilgili değil biçiminde üç durumlu işaretleme, bulgu açıklaması, ekipmanın çalıştırılıp çalıştırılmayacağına dair karar alanı, operatör imzası ve açılan düzeltici faaliyetin takip numarası.
Günlük kontrol periyodik kontrolü nasıl etkiler?
İki yönlü çalışır. Bir yandan bulgu çıktığında periyodik kontrolü takvimden önce tetikler; diğer yandan yetkili kişiye geçmiş bir yıl boyunca hangi bulguların tekrarlandığını gösterir ve muayenenin yoğunlaşacağı noktaları belirler. Bu nedenle günlük kontrol formları, periyodik kontrol raporlarının yanında saklanmalıdır. Tekrarlayan bir gözlem, tek başına bir not değil bozulma eğrisidir.
Günlük Kontrolü Kâğıttan Çıkarın
Günlük gözle kontrolün zayıf halkası muayene değil kayıttır: form kabinde kalır, bulgu amire ulaşmaz, düzeltici faaliyet açılmaz. FirstİSG uygulamasında her ekipman envanterde kendi kartıyla durur, vardiya başı kontrol telefondan işaretlenir ve "uygun değil" seçildiği anda fotoğrafıyla birlikte bir düzeltici faaliyet açılır. Yıllık periyodik kontrol tarihi de aynı kartta tutulduğu için, süresi yaklaşan ekipman hatırlatılır ve rapor arşivde saklanır.
Günlük Kontrolü Kâğıttan Çıkarın
Vardiya başı kontrol telefondan işaretlenir, uygun değil seçildiği anda fotoğrafıyla düzeltici faaliyet açılır. Yıllık periyodik kontrol tarihi de aynı ekipman kartında tutulur ve süresi yaklaşan ekipman hatırlatılır. Her ay ücretsiz rapor hakkınızla başlayabilirsiniz.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın