Kaldırma ve İletme Ekipmanları Periyodik Kontrolü: Süreler ve Yük Testleri
Vinç, caraskal, forklift, kren ve iskele kaç yılda bir kontrol edilir, yük testi hangi katsayıyla yapılır, kimler yetkilidir? Ekipman bazlı periyot tablosu
Kaldırma Araçları Kaç Yılda Bir Kontrol Edilir? (Kısa Cevap)
Standartlarda ayrıca bir süre belirtilmemişse kaldırma ve iletme ekipmanları azami yılda bir periyodik kontrole tabidir; yapı iskelelerinde bu süre 6 aydır. Periyodik kontrol; vinç, caraskal, kren, forklift, platform ve kaldırma aksesuarlarının beyan edilen yükü güvenle kaldırabildiğinin, yetkili kişilerce muayene ve yük testleriyle doğrulanıp raporlanmasıdır. Dayanak, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-2'dir (23 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete değişikliğiyle yenilendi, sayı 33116).
23.12.2025 değişikliğinin en önemli yeniliği yük testlerinin iki kademeye ayrılmasıdır: yıllık testler işletme kapasitesiyle, üç yılda bir yapılan testler katsayılı (1,5 / 1,25 / 1,1) yükle gerçekleştirilir. Ayrıntısı aşağıdaki bölümdedir.
Bu sayfa yalnızca kaldırma ve iletme ekipmanlarını kapsar. Basınçlı kaplar, elektrik tesisatı, yangın sistemleri ve tesisat kontrollerini de içeren iş ekipmanları periyodik kontrol süreleri tablosuna ve yönetmelik çerçevesine bakın.
Hangi Ekipman Ne Sıklıkta Kontrol Edilir?
Ekipmanın kontrol tarihi kadar operatörün belgesi de takip edilir; hangi belgenin ne zaman gerektiği forklift operatörü belgesi rehberinde açıklanmıştır.
Krenler, vinçler, forkliftler ve çoğu kaldırma ekipmanı azami yılda bir, yapı iskeleleri ise azami 6 ayda bir kontrol edilir; aşağıdaki tablo tüm ekipman türlerini listeler. Süreler azamidir; ilgili standart daha kısa süre öngörüyorsa standart uygulanır. Önemli bakım-onarım sonrası ve seyyar olmayan ekipmanın her yer değişikliğinde takvim beklenmeden kontrol tekrarlanır.
| Ekipman | Azami periyot | Örnek referans standart |
|---|---|---|
| Krenler (köprülü, portal, mobil, kule, döner kollu) | 1 yıl | TS EN 15011, TS EN 13852, TS EN 13000+A1, TS ISO 9927-1 |
| Vinçler ve caraskallar (monoray, traksiyonel, çektirme) | 1 yıl | TS EN 14492-1+A1, TS EN 13157+A1 |
| Endüstriyel araçlar (forklift, transpalet, sipariş toplayıcı) | 1 yıl | TS EN ISO 3691 serisi, FEM 4.004 |
| Araç kaldırma liftleri | 1 yıl | TS EN 1493 |
| Yükseltilebilen seyyar iş platformları (manlift, makaslı platform) | 1 yıl | TS EN 280+A1 |
| Asılı erişim donanımları | 1 yıl | TS EN 1808 |
| Yapı iskeleleri | 6 ay | TS EN 12810, TS EN 12811-1, TS 13662 |
| Yürüyen merdiven ve yollar | 1 yıl | TS EN 115-1/-2 |
| Kaldırma aksesuarları (sapan, kıskaç, vakum/manyetik kaldırıcı) | 1 yıl | TS EN 14502-1, TS EN 13414, TS EN 1492, TS EN 818-6 |
| Konveyörler (sürekli taşıma donanımları) | 1 yıl | TS EN 618, TS EN 619, TS EN 620 |
| İş makineleri (ekskavatör, yükleyici, dozer, greyder, beton pompası; bkz. Tablo-6) | 1 yıl | TS EN 474 serisi, TS EN 500 serisi, TS EN 12001 |
Asansörler bu tabloda değildir: insan/yük asansörlerinin kontrolü Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'ne (RG 04.05.2018, sayı 30411) göre yetkilendirilmiş muayene kuruluşlarınca yürütülür. Bakım-montaj personelinin güvenliği ise ayrı bir konudur. Kuyu içi çalışma, enerji kesme-kilitleme ve kabin üstü riskleri için asansör bakım ve montaj risk değerlendirmesi rehberinde doldurulmuş örnek tablo ve Excel şablonu var.
Yük Testi Hangi Katsayıyla Yapılır?
Yıllık testler işletme kapasitesiyle, üç yılda bir yapılan testler ise 1,5, 1,25 veya 1,1 katsayılı yükle yapılır; hangi katsayının uygulanacağı ekipman türüne göre değişir. EK-III m.2.2.1'in 23.12.2025 sonrası hâline göre, standartlarda aksi belirtilmedikçe her periyodik kontrolde muayene yapılır ve testler şu düzenle uygulanır:
- Azami yılda bir: İşletme kapasitesi değeriyle (işletme kapasitesi belirlenmemişse kaldırma kapasitesi değeriyle) yük testi.
- Üç yılda bir, veya her önemli bakım-onarım sonrası: katsayılı yük testi. Bakanlıkça ekipmana özgü doküman yayımlanmamışsa genel kural: statik test katsayısı elle işletilen kaldırma-iletme ekipmanları ve kaldırma aksesuarları için 1,5, diğerleri için 1,25; dinamik test katsayısı 1,1 (m.2.2.1.1).
- İstisna: Karşı ağırlıklı denge prensibiyle çalışan ve kişilerin kaldırılması için tasarlanan ekipmanlarda (kabin/platformlu) işletme kapasitesi testle belirlenemez (m.2.2.1.2).
- Tahribatsız muayene: Muayene ve testlere ek olarak uygulanabilir; TM raporları periyodik kontrol raporunun ekinde saklanır. TM, azami kontrol sürelerine uyma yükümlülüğünü kaldırmaz.
Kontrolü kimlerin yapabileceği branş bazında sayılmıştır (makine, mekatronik, metalürji-malzeme, imalat mühendisleri; makine/metal teknik öğretmenleri; makine teknikerleri; iskelelerde ek olarak inşaat branşı). EKİPNET kaydı ve İSG-KATİP sözleşmesi şartları için yetkili kişiler rehberine bakın. Forklift ve vinç operatörlerinin MYK mesleki yeterlilik belgesi zorunluluğu ekipman kontrolünden ayrı bir yükümlülüktür; ikisi birbirinin yerine geçmez.
Yıllık Kontrolün Yanında Günlük Gözle Kontrol de Zorunludur
Kaldırma ekipmanlarında periyodik kontrol tek başına yeterli değildir. EK-III madde 1.3, iş ekipmanlarının her çalışmaya başlamadan önce operatörleri tarafından kontrole tabi tutulmasını ister. Madde 1.3.1'e göre ekipman; çatlak, gevşemiş bağlantılar, parçalardaki deformasyon, aşınma ve korozyon belirtileri bakımından gözle muayene edilir ve fonksiyonları denenir.
Madde 1.3.2 bu muayeneyi bir karara bağlar. Gözle muayene ve fonksiyon denemesi, operatör veya ekipmanı bilen personel tarafından yapılıp kayıt altına alınır. Çatlak, aşırı aşınma ve benzeri tespit edilen ekipman kullanım dışı bırakılır ve derhal periyodik kontrole tabi tutulur. Yani vardiya başı bir bulgu, yıllık takvimi beklemeden kontrolü tetikler.
Halat teli tek seferde kopmaz, fren bir günde boşalmaz. Kayıt tutulduğunda tekrar eden gözlemler bir bozulma eğrisi oluşturur ve büyük arıza öncesinde müdahale imkânı doğar. Kren, forklift ve sapan için kontrol listeleri, formda bulunması gereken alanlar ve durdurucu bulgu örnekleri günlük gözle kontrol rehberinde verilmiştir.
Kontrol Raporunda Neler Bulunmalı, Kim İmzalar?
Periyodik kontrol raporu; ekipmanın tanımlayıcı bilgilerini (marka, model, seri numarası, kapasite), yapılan muayene ve testlerin sonucunu, tespit edilen uygunsuzlukları ve bir sonraki kontrol tarihini içerir. Raporu, ilgili branştaki mühendis, teknik öğretmen veya teknikerden yetkili kişi imzalar; imza, kişinin EKİPNET kaydına ve İSG-KATİP üzerinden yapılan sözleşmeye bağlıdır. İmzasız veya EKİPNET'te kaydı olmayan bir kişinin düzenlediği rapor geçerli kabul edilmez.
Rapor, ekipmanın üzerine veya yakınına asılan bir etiketle özetlenir; etikette kontrol tarihi ve bir sonraki kontrol tarihi görünür şekilde yazılır. Etiketsiz veya süresi geçmiş etiketli ekipman, denetimde ilk bakışta fark edilen bir bulgudur. Rapor ve etiket ekipmanın kullanım ömrü boyunca saklanır; ekipman satıldığında veya devredildiğinde rapor geçmişi yeni sahibine eksiksiz iletilir ve devir tutanağına eklenir.
Denetimde Kaldırma Ekipmanları İçin Neler İstenir?
Denetçi önce ekipman üzerindeki etiketi kontrol eder; etiket yoksa veya süre geçmişse bu doğrudan bulgu olarak tutulur. İkinci adım, etiketteki tarihle raporun tarihinin uyuşup uyuşmadığıdır. Üçüncü adım, raporu imzalayan kişinin EKİPNET'te kayıtlı ve ilgili branşta yetkili olup olmadığıdır; yetkisiz kişinin imzaladığı rapor geçersiz sayılır.
Dördüncü adım, yük testinin doğru katsayıyla yapılıp yapılmadığıdır; yıllık test işletme kapasitesiyle, üç yıllık test katsayılı yükle yapılmalıdır, biri diğerinin yerine geçmez. Beşinci adım, önemli bir bakım-onarım sonrası ek kontrolün yapılıp yapılmadığıdır; bakım kaydı ile kontrol tarihleri karşılaştırılır. Sapan, kanca ve diğer aksesuarların ayrı ayrı kontrol edilip edilmediği de denetimde ayrıca sorulur; aksesuar ana ekipmanla aynı rapora dahil değilse bu durum ayrı bulgu oluşturur.
Süresi Geçmiş Kontrolde Ne Yapılmalı?
Kontrol süresi geçen bir ekipman, yeni kontrol yapılana kadar kullanılmamalıdır; süresi geçmiş etiketle çalışmaya devam etmek, kontrolsüz ekipman kullanmakla aynı sonucu doğurur. İşveren, süresi yaklaşan ekipmanları önceden tespit edip yetkili kişi veya kuruluşla randevu planlamalıdır; son güne bırakılan kontroller, yetkili kişi bulunamadığında ekipmanın günler boyunca atıl kalmasına yol açabilir.
Kontrol sırasında bir uygunsuzluk tespit edilirse, rapor bu uygunsuzluğu ve giderilene kadar ekipmanın kullanılıp kullanılamayacağını belirtir. Ağır bir uygunsuzlukta ekipman derhal kullanım dışı bırakılır; hafif bulgularda belirli bir süre içinde giderilmesi şartıyla kullanıma devam edilebilir. Giderilen uygunsuzluk, ayrı bir belgeyle veya orijinal raporun ekiyle kapatılır.
Kontrolü İhmal Etmenin Sonuçları Nelerdir?
İdari boyutta, periyodik kontrolü yaptırılmamış veya süresi geçmiş bir ekipmanın kullanımına izin vermek, denetimde idari para cezası gerektiren bir bulgudur; güncel ceza tutarları için 2026 İSG cezaları tablosuna bakılabilir. Denetçi ayrıca ekipmanın kullanımının derhal durdurulmasını isteyebilir; bu durumda ekipman, kontrolü tamamlanana kadar sahada çalıştırılamaz.
Bir kaza yaşanması hâlinde, kontrol kaydının eksik veya süresi geçmiş olması işverenin kusur oranını doğrudan artırır; mahkeme, önlenebilir bir ihmalin kazayı kolaylaştırdığını ve sonucun ağırlaştığını değerlendirir. Kontrol raporu güncel olsa bile testin doğru katsayıyla yapılmadığı ortaya çıkarsa bu da ayrı bir kusur unsuru sayılabilir. Kontrol takvimini ihmal etmemek yalnızca idari bir zorunluluk değil, kaza sonrası hukuki sürecin de belirleyicisidir. Kontrol geçmişinin eksiksiz ve tarih sırasına göre erişilebilir tutulması, hem denetim hem olası bir soruşturma açısından işverenin elini güçlendirir.
Örnek Senaryo: Bir İnşaat Şantiyesinde Vinç Kontrolü
Çok tehlikeli sınıfta faaliyet gösteren Örnek İnşaat A.Ş., şantiyesinde bir kule vinç kullanıyor. Vinç kurulduğunda ilk muayene ve yük testi yapılır, ardından yıllık test takvimi başlar. Birinci yılın sonunda işletme kapasitesiyle yıllık test yapılır ve etiket yenilenir. Üçüncü yılın sonunda ise katsayılı test sırası gelir; vinç elle işletilen bir ekipman olmadığından 1,25 katsayılı statik test ve 1,1 katsayılı dinamik test uygulanır.
Vinç, ikinci yılın ortasında büyük bir bakımdan geçer; bakım önemli nitelikte olduğundan takvim beklenmeden ek bir kontrol yapılır. Bu ek kontrol üçüncü yılın döngüsünü sıfırlamaz, ayrı bir kayıt olarak dosyalanır. Şantiye denetime girdiğinde İSGB, vincin tüm kontrol ve bakım geçmişini tek bir dosyada gösterir; etiket, rapor ve bakım kaydı birbirini doğrular.
Kiralık Ekipmanda Kontrol Sorumluluğu Kimde Olur?
Kiralık vinç, forklift veya platform kullanan işyerinde kontrol sorumluluğu ekipmanı fiilen kullanan işverene aittir. Kiralama sözleşmesinde aksi kararlaştırılmadıkça, ekipmanı sahaya getiren kiralayan firma değil, kullanan işveren kontrolün güncel olduğunu doğrulamakla yükümlüdür. Pratikte iyi bir kiralama sözleşmesi, ekipmanın güncel kontrol raporunu ve etiketini teslim şartına bağlar; rapor teslim edilmeden ekipman sahaya sokulmamalıdır.
Kiralama süresi kontrol periyodunu aşıyorsa, örneğin bir yıllık kontrol süresi kiralama sırasında dolacaksa, yeni kontrolün kimin tarafından ve hangi tarihte yaptırılacağı sözleşmede net olarak belirtilmelidir. Belirsizlik, kontrol tarihinin gözden kaçmasına ve ekipmanın süresi geçmiş etiketle sahada kullanılmaya devam etmesine yol açar. Kısa süreli kiralamalarda dahi bu kontrol atlanmamalıdır; ekipmanın sahada geçirdiği süre kısa olsa da denetim, ekipmanın o an güncel bir kontrole sahip olup olmadığına bakar, kiralama süresine bakmaz.
Yeni Alınan Ekipmanın İlk Kontrolü Ne Zaman Yapılır?
Yeni satın alınan veya kurulan bir kaldırma ekipmanı, hizmete alınmadan önce ilk muayene ve yük testinden geçer; bu ilk kontrol tüm periyodik kontrol takviminin başlangıç noktasını oluşturur. İmalatçının verdiği CE beyanı veya uygunluk belgesi periyodik kontrol yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; imalatçı belgesi ekipmanın piyasaya arz koşuluna, periyodik kontrol ise saha koşullarındaki işletme güvenliğine ilişkindir.
Ekipman ithal edilmişse veya ikinci el alınmışsa, önceki kullanım geçmişi ve varsa önceki kontrol raporları incelenmelidir. İşyerine girişte ilk kontrol yine de yaptırılmalıdır; geçmiş rapor, yeni işletmedeki ilk kontrolün yerine hiçbir şekilde geçmez.
Kaldırma araçları kontrolü hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Vinç ve forklift periyodik kontrolü kaç yılda bir yapılır?
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-2'ye göre krenler, vinçler-caraskallar ve forklift gibi endüstriyel araçların periyodik kontrolü, standartlarda süre belirtilmemişse azami yılda bir yapılır; ilgili standart daha kısa süre öngörüyorsa standart uygulanır. Önemli bakım-onarım sonrası ve seyyar olmayan ekipmanın her yer değişikliğinde takvim beklenmeden kontrol tekrarlanır. Yapı iskelelerinde süre 6 aydır.
Yük testi hangi ağırlıkla yapılır? (1,25 katı kuralı)
23.12.2025 EK-III değişikliğiyle iki kademeli düzen geldi: azami yılda bir işletme kapasitesi değeriyle yük testi; azami üç yılda bir veya her önemli bakım-onarım sonrası katsayılı test. Bakanlıkça ekipmana özgü doküman yoksa genel kural: statik test katsayısı elle işletilen ekipman ve kaldırma aksesuarlarında 1,5, diğer kaldırma-iletme ekipmanlarında 1,25, dinamik test katsayısı 1,1'dir.
Kaldırma araçlarının kontrolünü kimler yapabilir?
EK-III m.2.2.2 uyarınca (iskeleler hariç): makine mühendisleri, mekatronik mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, imalat mühendisleri, makine/metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler, makine teknikeri veya yüksek teknikerleri. İskelelerde bu listeye inşaat mühendisleri ve inşaat teknikerleri de eklenir. EKİPNET kaydı ve İSG-KATİP sözleşmesi şarttır.
Sapan, zincir ve kanca gibi aksesuarlar da kontrole tabi mi?
Evet. Kaldırma aksesuarları ve taşıyıcılar (sapanlar, kıskaçlar, vakum kaldırıcı, manyetik kaldırıcı ve benzeri) EK-III Tablo-2'de ayrı satırdır: standartlarda süre belirtilmemişse yılda bir, TS EN 14502-1, TS EN 13414, TS EN 1492 serisi, TS EN 818-6 ve TS EN 13155 kriterlerine göre kontrol edilir. Deforme sapanla yapılan kaldırma, sahada en sık görülen ağır kusurlardandır.
Asansör periyodik kontrolü ve ücreti kime ait?
İnsan ve yük taşıyan asansörler bu tablodan ayrılır: kontrolleri Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'ne (RG 04.05.2018, sayı 30411) göre yetkilendirilmiş muayene kuruluşlarınca yıllık yapılır. Kontrol ücreti bina sahibine/yönetimine aittir; kat mülkiyetli binalarda ortak giderdir ve kira sözleşmesinde aksi kararlaştırılmadıkça uygulamada malike yansıtılır; sözleşme hükmü belirleyicidir.
Ekipman Parkını Tek Takvimde İzleyin
Onlarca vinç, forklift ve sapandan oluşan bir parkta yıllık test, 3 yıllık katsayılı test ve bakım-onarım tetiklemeleri iç içe geçer; Excel'de biri mutlaka kaçar. FirstİSG'de her ekipmanı seri numarasıyla kaydedersiniz, kontrol tarihlerini ajandaya bağlarsınız; süresi yaklaşan kontroller otomatik hatırlatılır, saha turunda gördüğünüz etiketsiz ekipman fotoğrafla DÖF'e dönüşür ve tüm raporlar denetime hazır arşivde durur.
Vinç ve forklift kontrol tarihlerini kaçırmayın
FirstİSG uygulamasında kaldırma araçlarının periyodik kontrol tarihleri ekipman bazında izlenir; süresi dolan kontrol için otomatik hatırlatma alırsınız.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın