Paratoner Kontrolü: Periyot, Ölçüm Kriterleri ve Yetkili Kişiler
Yıldırımdan korunma tesisatı kaç yılda bir kontrol edilir, kim yapar, hangi standarda göre ölçülür? Yıllık kontrol tablosu ve rapor şartları
Paratoner Kontrolü Nedir? — Kısa Cevap
Paratoner kontrolü; işyerindeki yıldırımdan korunma tesisatının (yakalama ucu/paratoner, kafes sistemi, indirme iletkenleri, doğal bileşenler ve topraklama düzeni) yıldırım akımını güvenle toprağa aktarabilir durumda olduğunun, yetkili kişilerce yılda en az bir kez muayene edilip ölçülerek raporlanmasıdır. Dayanağı İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-3'tür; teknik kriterler TS EN 62305 serisi standartlara göre uygulanır.
EK-III, 23 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete değişikliğiyle (sayı 33116) yenilendi: tabloda tesisat "yıldırımdan korunma tesisatı (kafes sistemi, hava sonlandırma çubuğu, doğal hava sonlandırma bileşenleri, paratoner ve benzeri)" olarak geniş tanımlanır — yani yalnız aktif paratoner başlığı değil, Faraday kafesi ve doğal bileşenler dâhil tüm sistem kontrole tabidir.
Kontrol Periyodu ve Tetikleyiciler
| Durum | Kontrol zamanı | Dayanak |
|---|---|---|
| Periyodik kontrol | Standartlarda süre belirtilmemişse azami 1 yıl | EK-III Tablo-3; TS EN 62305 serisi |
| Kurulum sonrası / ilk kullanım öncesi | Kullanıma alınmadan önce | Yönetmelik m.7 / EK-III |
| Yıldırım düşmesi, hasar, tadilat | Takvim beklenmeden derhal | EK-III genel hükümler |
| Riskli ortam (patlayıcı/parlayıcı madde, korozif atmosfer) | Risk değerlendirmesine göre sıklaştırılabilir | EK-III m.1.10 |
Tesisatın hangi yapılarda zorunlu olduğu ayrı bir sorudur: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve TS EN 62305'e göre yapılan yıldırım riski değerlendirmesi gerekliliği belirler. Patlayıcı ortam bulunan tesislerde bu değerlendirme patlamadan korunma dokümanıyla birlikte ele alınmalıdır.
Paratoner Ölçümünü Kim Yapar, Neler Kontrol Edilir?
EK-III m.2.3.2 uyarınca kontrolü elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile elektrik teknikeri veya yüksek teknikerleri yapabilir; kişinin EKİPNET kaydı ve İSG-KATİP sözleşmesi şarttır (sözleşmesiz rapor geçersizdir). Branş-yetki ayrıntısı için yetkili kişiler rehberine bakın. Tipik kontrol kapsamı:
- Gözle muayene: Yakalama ucunun ve direğinin mekanik durumu, indirme iletkenlerinin güzergâhı ve kroşeleri, bağlantı/muayene klemensleri, korozyon ve kopukluk.
- Süreklilik ölçümü: Yakalama ucundan topraklayıcıya kadar devrenin kesintisizliği.
- Topraklama yayılma direnci: Paratoner topraklayıcısının direnci ölçülür; sonuç, koruma seviyesi (LPS I-IV) ve TS EN 62305 kriterlerine göre değerlendirilir — tek bir evrensel "x ohm" sınırı yoktur, eğilim izlenir. Genel topraklama ölçüm tekniği için topraklama ölçümü rehberi.
- Eş potansiyel ve ayırım mesafeleri: Metal aksamla bağlantılar, iç yıldırımdan korunma (parafudr/SPD varlığı ve durumu).
- Proje uygunluğu: EK-III m.2.3.7 uyarınca kontrolde tesisat projesi aranır; projesiz tesisatın projelendirilmesi işveren yükümlülüğüdür.
Radyoaktif Paratonerler ve Eski Tesisatlar
Eski binalarda hâlâ radyoaktif kaynak içeren paratoner başlıklarına rastlanır. Bunlar nükleer düzenleme mevzuatı kapsamındadır: bulundurulması izne tabidir, sökümü ve taşınması yalnızca yetkilendirilmiş kuruluşlarca yapılabilir. Periyodik kontrolde tespit edilen radyoaktif başlık raporda açıkça belirtilmeli, değişim süreci sıradan bir söküm işi gibi ele alınmamalıdır.
Kontrol sonucu "uygun değil" çıkan tesisat için kusur giderilene kadar yapının yıldırıma karşı korumasız olduğu kabul edilir; bulgular sorumlu ve terminle DÖF sürecine bağlanmalı, yangın/acil durum senaryoları acil durum planında gözden geçirilmelidir. Kontrolsüz tesisat, İSG denetiminde idari para cezası gerektirir — güncel tutarlar için 2026 İSG cezaları tablosu (tutarlar her yıl değişir).
Paratoner kontrolü hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Paratoner kontrolü kaç yılda bir yapılır?
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-3'e göre yıldırımdan korunma tesisatının (kafes sistemi, hava sonlandırma çubuğu, doğal bileşenler, paratoner ve benzeri) periyodik kontrolü, standartlarda süre belirtilmemişse azami yılda bir yapılır. Yıldırım düşmesi, binada tadilat veya tesisatta hasar sonrasında takvim beklenmeden kontrol tekrarlanmalıdır.
Paratoner kontrolünü kimler yapabilir?
EK-III m.2.3.2 uyarınca yıldırımdan korunma tesisatının kontrolünü; elektrik mühendisleri, elektrik-elektronik mühendisleri, elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile elektrik teknikeri veya yüksek teknikerleri yapabilir. Kişinin EKİPNET kaydı ve İSG-KATİP üzerinden periyodik kontrol sözleşmesi bulunmalıdır; sözleşmesiz düzenlenen raporlar geçersizdir.
Paratoner her işyerinde zorunlu mu?
Hayır — yıldırımdan korunma tesisatı her binada değil, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ve TS EN 62305'e göre yapılan yıldırım riski değerlendirmesinin gerekli gördüğü yapılarda zorunludur (örneğin patlayıcı/parlayıcı madde bulunan tesisler, yüksek yapılar, kritik altyapı). Tesisat bir kez kurulduktan sonra periyodik kontrol yükümlülüğü doğar.
Paratoner topraklama direnci kaç ohm olmalı?
Sınır değer tek bir sabit sayı değildir; koruma seviyesi (LPS I-IV), topraklayıcı düzeni ve zemin özelliklerine göre TS EN 62305 serisindeki kriterlerle değerlendirilir. Uygulamada düşük yayılma direnci hedeflenir ve önceki yılların ölçümleriyle eğilim izlenir; raporda ölçülen değer ve dayanak kriter birlikte gösterilmelidir.
Radyoaktif paratonerler hâlâ kullanılabilir mi?
Radyoaktif kaynak içeren paratonerler nükleer düzenleme mevzuatı kapsamındadır; bulundurulması izne, sökümü ve taşınması yetkilendirilmiş kuruluşlara tabidir. Tesisinizde radyoaktif başlıklı eski bir paratoner varsa periyodik kontrol raporuna kaydettirin ve değişimi/teslimi için yetkili kuruluşlarla süreci başlatın — sıradan söküm firmalarına bırakılamaz.
Paratoner kontrol raporunda neler olmalı?
EK-III m.1.7 rapor formatı geçerlidir: tesisat ve etiket bilgileri, gözle muayene bulguları (yakalama ucu, indirme iletkenleri, bağlantılar, korozyon), süreklilik ve topraklama ölçüm değerleri, kalibrasyonlu ölçüm cihazı bilgileri, sonuç-kanaat ve yetkili kişinin EKİPNET numaralı imzası. m.2.3.7 uyarınca kontrolde tesisat projesi aranır.
Yıllık Kontrolü Takvime Bağlayın
Paratoner kontrolü yılda bir kez yapıldığı için en kolay unutulan kontrollerdendir — çoğu işletmede rapor tarihi ancak denetimde hatırlanır. First İSG'de tesisatı bir kez kaydedip kontrol periyodunu ajandaya bağlarsınız; süre yaklaşınca otomatik hatırlatma gelir, raporlar dijital arşivde durur ve yıllık çalışma planındaki diğer kontrollerle tek takvimde görünür.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın