Asansör Periyodik Kontrolü: Yıllık Zorunluluk, Etiket Renkleri ve Süreler

İki Ayrı Rejim: Asansör Yönetmeliği ve İş Ekipmanları EK-III

Asansör kontrolü, İSG uzmanlarının alıştığı İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III rejiminden ayrı yürür. İkisini karıştırmak sahada en sık yapılan hatadır.

• Binadaki insan/insan-yük asansörü: Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'ne tabidir; kontrolü yalnızca A tipi muayene kuruluşu yapabilir. Kontrol sonucu her seferinde renkli etiketle ilan edilir, ilgili idare (belediye) de sürece taraftır.
• Şantiye asansörü, yük kaldırma platformu, vinç, caraskal gibi iş ekipmanları: İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III'e tabidir; kontrolü yetkili kişiler (ör. makine mühendisi/tekniker) yapar. Ayrıntı için kaldırma araçları periyodik kontrol rehberine bakın.
• Asansörün aylık bakımı ise üçüncü bir başlıktır: yetkili asansör bakım firmasınca ayda bir yapılır (Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği). Bakım, periyodik kontrolün yerine geçmez; bakım firması kendi baktığı asansörün periyodik kontrolünü yapamaz, kontrol bağımsız A tipi kuruluşundur.

Bu ayrım, işyeri binasındaki İSG denetiminde de doğrudan işler. İşyeri binasının insan asansörü İSG uzmanının değil A tipi kuruluşun kontrol alanıdır; İSG uzmanının rolü, kontrolün süresinde yaptırıldığını ve etiketin güncel olduğunu doğrulamaktır.

Bu karışıklık genellikle iyi niyetle ortaya çıkar. Bir İSG uzmanı, işyerindeki tüm ekipmanları tek bir EK-III listesine yazma alışkanlığındadır; insan asansörünü de bu listeye eklemek doğal görünür. Ancak asansör, kanunen ayrı bir denetim zincirine tabidir ve bu zincirin dışına hiçbir şekilde çıkarılamaz.

Ücreti Kim Öder? Kiracı mı, Kat Malikleri mi?

Periyodik kontrolü yaptırmak ve ücretini ödemek bina sorumlusunun görevidir: apartman ve sitelerde yönetici, tek malikli binalarda malik, işyeri binasında bina yönetimi ya da işveren. Kat mülkiyetine tabi binalarda bu tutar ortak gider olarak kat maliklerine dağıtılır.

Kiracı-malik ayrımında yerleşik uygulama şudur: aylık bakım ve yıllık periyodik kontrol gibi işletme giderleri kiracıya, motor/halat değişimi ve modernizasyon gibi yenileme giderleri malike aittir. Kira sözleşmesindeki hükümler ve yönetim planı somut durumda belirleyicidir; uyuşmazlıkta sözleşme esas alınır.

Kontrol ücretinin üst sınırları her yıl Bakanlık tarafından ilan edilir; A tipi kuruluş bu tarifenin üzerinde ücret talep edemez. Ödeme doğrudan kontrolü yapan A tipi kuruluşa yapılır; belediyeye veya bakım firmasına ödeme yapılmaz.

Kontrol Süresi Geçmiş Bir Asansörde Ne Yapılmalı?

Süresi geçmiş bir asansör otomatik olarak kırmızı etiket almaz, ama etiketi geçersiz sayılır ve fiilen kontrolsüz bir asansör durumuna düşer. Bina sorumlusu en kısa sürede A tipi kuruluşa başvurmalıdır.

Bu arada asansörün kullanılıp kullanılamayacağı net değildir; ihtiyatlı yaklaşım, yeni kontrol tamamlanana kadar kullanımı sınırlamak veya asansör firmasının görüşünü almaktır. Denetimde süresi geçmiş bir etiket, kırmızı etikete yakın ciddiyette bir bulgu sayılır ve genellikle acil eylem beklenir.

Gecikme fark edildiğinde işyeri binasında İSG uzmanı, durumu bina yönetimine yazılı olarak bildirmeli ve takibi kendi tarafında da ayrıca not almalıdır. Bu yazışma, işverenin gerekli uyarıyı yaptığının kanıtı olur.

İşyeri kendi binasının sahibi değilse bile bu takip önemlidir. Kiracı işveren, asansörün kontrolünü doğrudan yaptıramaz ama gecikmeyi tespit edip bina yönetimine bildirmekle kendi denetim riskini önemli ölçüde azaltır ve sorumluluğunu net biçimde ortaya koyar.

Kontrol Raporu Nasıl Alınır, Neler İçerir?

Rapor, kontrolü yapan A tipi muayene kuruluşunca kendi formatında düzenlenir ve bina sorumlusuna verilir. Kendiniz doldurabileceğiniz bir "boş rapor şablonu" yoktur; indirip kullanmak da hüküm ifade etmez.

Raporda tipik olarak asansör kimlik bilgileri, kontrol tarihi, tespit edilen kusurlar ve sınıfları, etiket rengi ve varsa takip kontrol süresi yer alır. Bina sorumlusu raporu her zaman düzenli ve eksiksiz biçimde saklamakla yükümlüdür.

Rapor genellikle kağıt ve dijital olarak iki nüsha düzenlenir. Bazı A tipi kuruluşlar sonuçları kendi çevrimiçi sistemlerinden de sorgulanabilir hale getirir; bu durumda bina sorumlusu kuruluşun portalından da rapora erişebilir.

Rapor kaybolursa, aynı kuruluştan tekrar talep edilebilir; kuruluşlar genellikle geçmiş kontrol kayıtlarını belirli bir süre saklar. Ancak bu süreç zaman alabilir, bu yüzden raporun ilk elden alındığı anda hem fiziksel hem dijital olarak eksiksiz arşivlenmesi kesinlikle önerilir.

İşyeri binasında raporun bir kopyası İSG dosyasına konur ve saha denetiminde etiketle birlikte kontrol edilir. Rapor yoksa, etiket üzerindeki tarih tek başına yeterli kanıt sayılmaz.

Asansör Kontrolünde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

En sık görülen hata, aylık bakım ile yıllık periyodik kontrolün aynı şey sanılmasıdır. Bakım firması geldiği için "kontrol de yapıldı" varsayılır; oysa bakım firması kendi baktığı asansörün periyodik kontrolünü yapamaz.

İkinci hata, sarı veya mavi etiketli bir asansördeki kusurun sonraki kontrole ertelenmesidir. Mavi etikette kusur bir sonraki kontrole kadar giderilebilirken, sarı etikette yönetmelikte öngörülen süre içinde giderilip takip kontrolüyle doğrulanması gerekir. İki rengin birbirine karıştırılması, kusurun gereğinden uzun süre giderilmeden kalmasına yol açar.

Üçüncü hata, işyeri binasındaki asansörün İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III listesine yazılmasıdır. İki rejim ayrıdır; asansörü EK-III'e yazıp A tipi kuruluş kontrolünü atlamak denetimde ciddi bir uygunsuzluktur. EK-III listesi, şantiye asansörü ve kaldırma araçları gibi farklı bir ekipman grubunu kapsar.

Dördüncü hata, kontrol raporunun bina yönetiminde kalıp işyerinin İSG dosyasına hiç girmemesidir. İşyeri binasında bu rapor, İSG denetiminde doğrudan istenen bir belgedir.

Beşinci hata, kırmızı etiketli bir asansörün "acil çıkış yok" gerekçesiyle geçici olarak kullanılmaya devam edilmesidir. Kırmızı etiket istisna tanımaz; bina sorumlusu asansörü derhal hizmet dışı bırakmak zorundadır.

Altıncı hata, birden fazla asansörü olan binalarda tüm cihazların aynı tarihte kontrol edildiği varsayılmasıdır. Farklı tarihlerde monte edilen asansörlerin kontrol tarihleri de farklı olabilir; her asansörün kendi takvimi ayrı ayrı, karıştırılmadan izlenmelidir.