Periyodik Kontrol Yapmaya Yetkili Kişiler: EKİPNET, Eğitim ve Branşlar
Kimler periyodik kontrol yapabilir, EKİPNET kaydı nasıl doğrulanır, temel eğitim ve sınav şartı, işverenin kontrol yükümlülüğü
Periyodik Kontrolü Kimler Yapabilir?
İş ekipmanlarının periyodik kontrollerini, ekipmanın teknik özelliğinin gerektirdiği branşlardan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek teknikerler yapabilir. Dayanak İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ile İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrollerini Yapmaya Yetkili Kişilerin Kayıt ve Eğitimlerine İlişkin Tebliğ'dir (RG: 01.10.2017). Yetkili kişinin ayrıca Bakanlığın EKİPNET sistemine kayıtlı olması ve geçerli bir kayıt numarası taşıması gerekir.
Yani ustabaşının yıllık vinç kontrolünü kendi yapması mevzuata aykırıdır. Kontrolü yapan kişinin hem doğru branştan olması hem EKİPNET kaydının bulunması aranır. Hangi ekipmanın hangi aralıkla kontrol edileceği için periyodik kontrol rehberine bakılabilir.
Hangi Ekipmana Hangi Branş Yetkilidir?
| Ekipman grubu | Tipik yetkili branş |
|---|---|
| Kaldırma ve iletme ekipmanları (vinç, caraskal, forklift, platform) | Makine mühendisi, teknik öğretmeni veya teknikeri |
| Basınçlı kaplar (kazan, kompresör, hava tankı) | Makine veya metalurji mühendisi ve ilgili teknik personel |
| Elektrik tesisatı, topraklama, paratoner | Elektrik veya elektrik-elektronik mühendisi, teknik öğretmeni ya da teknikeri |
| Tesisatlar (havalandırma, yangın tesisatı vb.) | İlgili branş mühendis veya tekniker |
Branş eşleşmesinin ayrıntısı yönetmelik Ek-III'te düzenlenir. Sınır durumlarda, örneğin hem mekanik hem elektrikli sistemler bir arada bulunduğunda, kontrol raporunda her kapsamın kendi yetkilisince ayrı ayrı imzalanması gerekir. Akredite bir muayene kuruluşundan hizmet alınıyorsa da raporu imzalayan kişilerin EKİPNET kayıtları geçerli olmalıdır.
EKİPNET Kaydı Nasıl Doğrulanır?
EKİPNET, Bakanlığın periyodik kontrol yapmaya yetkili kişilerin kayıt ve takibini yürüttüğü elektronik sistemdir. Başvuru ve sorgulama e-Devlet üzerinden yapılır; sistemde her yetkili kişiye tekil bir kayıt numarası atanır.
İşveren tarafında pratik adım şudur: kontrolü yaptırmadan önce, hizmeti verecek kişinin veya kuruluşun EKİPNET kaydını sorgulamak. Kayıt numarası kontrol raporunda da yer alır, dolayısıyla rapor teslim alındıktan sonra da geriye dönük doğrulama yapılabilir. Kaydı olmayan veya süresi dolmuş bir kişinin düzenlediği rapor, denetimde geçersiz sayılır.
Temel Eğitim ve Sınav Şartı Nedir?
Tebliğ uyarınca yetkili kişilerin, ilgili ekipman grubu için periyodik kontrol temel eğitimini tamamlayıp sınavda başarılı olması gerekir. Sadece mühendislik veya teknikerlik diploması bu şartı karşılamaz; branş uygunluğu ile eğitim/sınav başarısı birlikte aranır.
Eğitim ve sınavlar, yetkilendirilen kuruluşlarca (örneğin ulusal standart kuruluşu) duyurulan bir takvimle yapılır. İçerik, ilgili standartlar ve kontrol metodolojisidir; "sınav soruları" arayışının resmî karşılığı bu kuruluşların yayımladığı eğitim materyalleridir. Eğitimi tamamlamayan bir kişi, branşı uygun olsa bile EKİPNET'e kaydedilmez.
İşverenin Periyodik Kontrol Yükümlülüğü Nedir?
İşveren, kontrolü yaptıran taraf olarak iki ayrı sorumluluk taşır. Birincisi, kontrolü yapan kişinin EKİPNET'te geçerli kayıt numarası olduğunu kontrol etmek; ikincisi, ekipman envanterini ve kontrol takvimini eksiksiz tutmak.
Bu iki sorumluluk birbirinden bağımsız çalışmaz. Doğru kişiye kontrol yaptırmak, kontrol tarihini kaçırmışsanız bir işe yaramaz; süresi geçmiş rapor da denetimde eksik rapor kadar sorun oluşturur. Ekipman sayısı arttıkça bu iki takibi elle ve dağınık biçimde yürütmek giderek daha fazla hataya açık hâle gelir.
Kontrol Raporunda Neler Bulunmalı?
Eksiksiz bir periyodik kontrol raporu altı unsuru içerir: kontrol tarihi, geçerlilik süresi, uygulanan standart, ölçüm veya deney sonuçları, nihai sonuç (uygun veya uygun değil) ve yetkili kişinin kimlik bilgileri.
Bu unsurlardan biri eksikse rapor, denetimde tam kabul edilmez. Özellikle geçerlilik süresi ve uygulanan standart bilgisi sık atlanan iki kalemdir; kontrolü yaptıran işveren, raporu teslim alırken bu iki alanı ayrıca kontrol etmelidir.
Kontrol Sonucu Uygun Değil Çıkarsa Ne Yapılır?
Ekipman, kusur giderilene kadar kullanımdan çıkarılır. Bakım sırasında beklenmedik çalışmayı önlemek için LOTO/EKED prosedürü uygulanır ve eksiklik, sorumlu ile termin atanmış bir DÖF ile takip edilir.
Düzeltme tamamlandıktan sonra kontrol tekrarlanır ve yeni bir "uygun" raporu alınır; eski rapor arşivde kalır ama artık geçerliliği yoktur. Uygunsuz raporlu bir ekipmanın kullanılmaya devam etmesi, hem denetimde hem kaza sonrası incelemede en ağır bulgulardan biridir.
Periyodik Kontrol Ücreti Nasıl Belirlenir?
Meslek odalarının (makine, elektrik) yayımladığı periyodik kontrol ücret tarifeleri tavsiye niteliğindedir. Sabit, bağlayıcı bir resmî fiyat listesi yoktur.
Fiyat, ekipman sayısına, ekipman türüne, uygulanan standardın kapsamına ve saha koşullarına göre sözleşmeyle belirlenir. Güncel tarife bilgisi için ilgili odanın kendi yayınları esas alınmalıdır; internette dolaşan sabit rakamlar genellikle eskimiş referanslardır.
Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
- Branş uyumsuzluğu: Kontrolü, ekipmanın gerektirdiği branştan olmayan bir kişiye yaptırmak. Kişi mühendis unvanı taşısa bile branş uymuyorsa rapor geçersizdir.
- EKİPNET doğrulamasını atlamak: Kontrolü yaptıran işverenin, kişinin kaydını sorgulamadan işi vermesi; kayıt süresi dolmuş biriyle çalışmak sık görülen bir hatadır.
- Takvimi elle takip etmek: Çok sayıda ekipmanı Excel'de izlemeye çalışmak, geçerlilik süresi dolan kontrolün fark edilmeden atlanmasına yol açar.
- Uygun değil raporunu görmezden gelmek: Ekipmanı, düzeltme yapılmadan kullanıma devam ettirmek; bu, denetimde ve kaza incelemesinde en ağır bulgudur.
- Rapor içeriğini kontrol etmemek: Raporu sadece "geldi" diye arşivlemek, geçerlilik süresi veya standart bilgisi eksikken teslim almak.
Örnek Senaryo: Depo İşletmesinde Forklift Kontrolü
On forkliftlik bir filoyu işleten bir depo işletmesini ele alalım. İşletme, EKİPNET'te kayıtlı bir makine mühendisiyle yıllık sözleşme yapar ve her forklift için ayrı bir kontrol tarihi tanımlar.
Kontrol günü geldiğinde mühendis sahaya gelir, her ekipmanı standardına göre test eder ve raporu düzenler. Bir forkliftte fren sisteminde aşınma tespit edilirse rapor "uygun değil" sonucuyla kapatılır; ekipman derhal kullanım dışı bırakılır ve bakım için DÖF açılır. Bakım tamamlanınca aynı mühendis kontrolü tekrarlar ve yeni raporu düzenler.
Bu döngüde işletmenin tek riski, on ekipmanın on farklı geçerlilik tarihini birbirine karıştırmasıdır. Takvimi merkezi bir sistemde tutan işletmeler bu riski büyük ölçüde ortadan kaldırır.
Aynı depo işletmesi, üç forkliftini aynı anda satın alıp aynı tarihte kontrol ettirmişse, üç raporun da aynı ay geçerliliğini yitireceğini bilmelidir. Bu tür kümelenmeler, kontrol tarihini önceden takvime işlemeyen işletmelerde sürpriz bir kesinti riskine dönüşür; forkliftlerin üçü birden aynı hafta kullanım dışı kalabilir ve depo operasyonu aksar.
Periyodik Kontrol ile Bakım Arasındaki Fark Nedir?
Bakım, ekipmanı çalışır durumda tutmayı amaçlayan rutin işlemdir ve genellikle üretici talimatına göre işletme personeli veya servis firması tarafından yapılır. Periyodik kontrol ise bağımsız bir tespittir; ekipmanın güvenli kullanıma uygunluğunu, kontrolü yapan kişinin tarafsız gözüyle doğrular.
Bu iki faaliyet birbirinin yerine geçmez. Düzenli bakım yapılan bir ekipman yine de periyodik kontrolden geçmek zorundadır; bakım kaydı, kontrol raporunun yerini tutmaz. Tersine, kontrolü yapan kişi de bakımın kendisini üstlenmez, yalnız sonucu raporlar.
Tarafsızlık şartı burada belirleyicidir: ekipmanın aylık bakımını yapan firma, kendi baktığı ekipmanın periyodik kontrolünü aynı zamanda yapamaz. İki görev ayrı kişilerde veya kuruluşlarda toplanmalıdır.
Kontrol Süresi Kaçırılırsa Ne Olur?
Geçerlilik süresi dolmuş bir ekipmanın kullanılmaya devam etmesi, denetimde doğrudan bulgu konusu olur. Rapor süresi geçmiş bir ekipman, "kontrol hiç yapılmamış" ekipmanla aynı muameleyi görür.
Süre kaçırıldığında ilk adım, ekipmanı yeni kontrol yapılana kadar kullanım dışı bırakmaktır. İkinci adım, EKİPNET'te kayıtlı yetkili kişiyle en kısa sürede yeni bir kontrol planlamaktır. Süresi geçmiş raporla çalışmaya devam etmek, bir iş kazası durumunda işverenin kusur oranını doğrudan artırır.
Bu riski azaltmanın tek kalıcı yöntemi, kontrol tarihlerini ekipman bazında merkezi bir takvimde tutmak ve süre dolmadan bir hatırlatma almaktır.
Akredite Kuruluş mu, Bağımsız Yetkili Kişi mi?
Her iki yol da mevzuata uygundur; seçim, işletmenin ekipman hacmine ve tercih ettiği hizmet modeline bağlıdır. Akredite muayene kuruluşu, birden fazla branştan yetkili kişiyi bünyesinde barındırır ve farklı ekipman gruplarını tek sözleşmeyle kapsar.
Bağımsız yetkili kişiyle çalışmak, küçük ölçekli ve tek branşa yoğunlaşan işletmeler için daha esnek olabilir. Hangi yol seçilirse seçilsin, raporu imzalayan kişinin EKİPNET kaydının geçerli olduğu her seferinde doğrulanmalıdır; kuruluşun akreditasyonu, içindeki her personelin otomatik olarak yetkili olduğu anlamına gelmez. Fiyat karşılaştırması yaparken de aynı özen gösterilmeli, en düşük teklifi veren tarafın branş ve kayıt şartlarını gerçekten karşılayıp karşılamadığı ayrıca doğrulanmalıdır.
Kontrol Kaydı Nasıl Saklanmalı, Kim Sorumludur?
Periyodik kontrol raporlarının saklanmasından işveren sorumludur. Kayıtlar, bir sonraki kontrol tarihine kadar değil, ekipmanın işletme ömrü boyunca erişilebilir tutulmalıdır; denetimde geçmiş raporların tamamı istenebilir.
Uygulamada iki model görülür: kâğıt dosya ve dijital arşiv. Kâğıt dosyalar zamanla dağılır, ıslanır veya kaybolur; dijital arşivde ise dosya adlandırması tutarlı olmazsa arama zorlaşır. Her iki modelde de ekipman kimliği (marka, model, seri numarası) ile raporun eşleştirilmesi gerekir; eşleşme bozulursa hangi raporun hangi ekipmana ait olduğu belirsizleşir.
Sorumluluk zinciri açıktır: kontrolü yapan kişi raporu düzenler ve imzalar, işveren ise raporu saklamak ve ekipmanla eşleştirmekle yükümlüdür. Bu ikinci adımın aksaması, doğru kontrol yapılmış olsa bile denetimde eksik belge bulgusuna yol açar.
Ekipman elden çıkarıldığında (satış, hurdaya ayırma) raporların da bir süre saklanması önerilir; bir sonraki sahibin veya denetimin geçmiş kontrol kayıtlarını sorması olağandır. Bu nedenle arşivin ekipmana değil, işletmeye ait bir kayıt olarak da yedeklenmesi tavsiye edilir.
Yeni Alınan Ekipmanda İlk Kontrol Ne Zaman Yapılır?
Yeni alınan bir ekipman, işletmeye alınmadan önce ilk periyodik kontrolden geçirilir; bu, ekipmanın CE uygunluğundan bağımsız ayrı bir gerekliliktir. Üreticinin verdiği uygunluk belgesi, işyerindeki kurulum ve kullanım koşullarına göre yapılan periyodik kontrolün yerine geçmez.
İlk kontrolün sonucu "uygun" çıkarsa geçerlilik süresi başlar ve sonraki kontroller bu tarihe göre planlanır. İkinci el alınan bir ekipmanda ise önceki işletmeden devralınan kontrol geçmişi doğrulanmalı, tarihi geçmişse yeni bir kontrol derhal yaptırılmalıdır.
Kiralık ekipmanlarda da aynı kural geçerlidir: kiracı işletme, ekipmanın geçerli bir periyodik kontrol raporuyla geldiğini kiralama sözleşmesinden bağımsız olarak kendisi doğrulamalıdır. Kiraya veren firmanın sözlü beyanı, denetimde tek başına yeterli kanıt sayılmaz; rapor mutlaka fiilen görülmeli ve bir kopyası alınmalıdır.
Periyodik kontrol yetkisi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Periyodik kontrol yapmaya yetkili kişiler kimlerdir?
Ekipmanın teknik özelliğinin gerektirdiği branşlardan mühendis, teknik öğretmen, tekniker ve yüksek teknikerler (geçerli EKİPNET kaydıyla birlikte) (İş Ekipmanları Yönetmeliği + 2017 tarihli Tebliğ). Branş-ekipman eşleşmesi yönetmelik Ek-III'te düzenlenir; örneğin kaldırma ekipmanını makine mühendisi, elektrik tesisatını elektrik mühendisi kontrol eder; branş uyumsuz kişinin düzenlediği rapor denetimde geçersiz sayılır.
EKİPNET nedir, kayıt nasıl sorgulanır?
EKİPNET, Bakanlığın periyodik kontrol yapmaya yetkili kişileri kayıt ve takip ettiği elektronik sistemdir; başvuru ve işlemler e-Devlet üzerinden yürütülür. Kontrol raporunda yetkili kişinin kayıt numarası yer alır; işveren bu numaranın geçerli olduğunu doğrulamakla yükümlüdür. Kayıtsız veya süresi dolmuş bir kişinin düzenlediği rapor, ekipman fiilen kontrol edilmiş olsa bile denetimde geçersiz kabul edilir.
Periyodik kontrol muayene personeli temel eğitimi nedir?
Tebliğ uyarınca yetkili kişilerin, ilgili ekipman grubu (kaldırma, basınçlı kap, elektrik/tesisat vb.) için temel eğitimi tamamlayıp sınavda başarılı olması gerekir. Eğitim ve sınav takvimleri yetkilendirilen kuruluşlarca duyurulur; içerik ilgili standartlar ve kontrol metodolojisidir. Her ekipman grubu ayrı eğitim gerektirir; kaldırma ekipmanı eğitimi alan kişi otomatik olarak basınçlı kap kontrolüne yetkili sayılmaz.
İş güvenliği uzmanı periyodik kontrol yapabilir mi?
İSG uzmanlığı belgesi tek başına yetki vermez. Uzman ancak ilgili branştan (ör. makine mühendisi) olup temel eğitim + EKİPNET kaydı şartlarını da sağlıyorsa kontrol yapabilir. Uzmanın asıl rolü, kontrollerin zamanında planlanıp takip edilmesini ve raporların İSG dosyasına eksiksiz işlenmesini sağlamaktır; branş uyuşmuyorsa dış kaynaklı yetkili kişiyle çalışılmalıdır.
Makine/elektrik mühendisleri odası fiyat listesi bağlayıcı mı?
Meslek odalarının yayımladığı periyodik kontrol ücret tarifeleri tavsiye niteliğindedir; resmî sabit fiyat listesi yoktur. Ücret; ekipman sayısı, türü, standart kapsamı ve saha koşullarına göre sözleşmeyle belirlenir. Güncel tarife için ilgili odanın kendi yayınları esastır. Birden fazla teklif almak, tarifenin çok altında veya üstünde fiyat veren kuruluşların EKİPNET yetkisini ayrıca doğrulamayı gerektirir.
Kontrol Takvimini Kaçırmayın
Ekipman envanteri büyüdükçe hangi ekipmanın raporu ne zaman dolduğu sorusu Excel'de yönetilemez hâle gelir. FirstİSG'de ekipman kontrol tarihleri ajandada tekrarlayan görev olarak izlenir; süresi geçen kontrol otomatik uyarı üretir, saha denetiminde etiketsiz ekipman bulgusu doğrudan DÖF'e bağlanır.
Ekipman kontrol tarih ve raporlarını tek yerde toplayın
FirstİSG uygulamasında iş ekipmanlarının periyodik kontrol tarihleri, raporları ve yetkili kişi bilgileri tek panelde durur; süresi dolan kontrol için hatırlatma alırsınız.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın