Basınçlı Kap ve Tesisatların Periyodik Kontrolü: Süreler ve Hidrostatik Test
Kompresör hava tankı, buhar kazanı, otoklav ve hidrofor kaç yılda bir kontrol edilir, hidrostatik test hangi basınçla yapılır? Ekipman bazlı periyot tablosu
Basınçlı Kap Periyodik Kontrolü — Kısa Cevap
Basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolü; içinde basınç barındıran ekipmanların (kazanlar, kompresör hava tankları, otoklavlar, genleşme ve LPG tankları) patlama-yırtılma riskine karşı güvenli durumda olduğunun, yetkili kişilerce muayene ve hidrostatik testlerle doğrulanıp raporlanmasıdır. Dayanak, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği EK-III Tablo-1'dir (23 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete değişikliğiyle yenilendi, sayı 33116). Genel kural: standartlarda süre belirtilmemişse azami yılda bir kontrol.
Basınçlı ekipman, kontrolsüz kaldığında sonucu en ağır ekipman grubudur: yırtılan bir hava tankı veya kazan patlaması, çevresindeki herkes için ölümcüldür. Bu yüzden yönetmelik hem periyodu hem test basınçlarını ayrıntıyla düzenler.
Ekipman Bazlı Periyot Tablosu (EK-III Tablo-1)
Süreler azamidir; ilgili standardın öngördüğü daha kısa süreler saklıdır. Kurulum sonrası/ilk kullanım öncesi, önemli bakım-onarım sonrası ve her yer değişikliğinde takvim beklenmeden kontrol yapılır.
| Ekipman | Azami periyot | Örnek referans standart |
|---|---|---|
| Buhar ve kızgın su kazanları | 1 yıl | TS EN 12952 / TS EN 12953 serisi, TS 497 |
| Isıtma (kalorifer, sıcak su) kazanları | 1 yıl | TS EN 303 serisi, TS EN 14394+A1, TS EN 12828+A1 |
| Kızgın yağ kazanları | 1 yıl | DIN 4754-1 |
| Basınçlı hava ve gaz tankları (kompresör tankı dâhil) | 1 yıl | TS 1203 EN 286-1, TS EN 13445-5, TS EN 764-7 |
| Kapalı genleşme tankları (hidrofor sistemleri) | 1 yıl | TS 10576, TS 1911, TS 11490, TS EN 13831 |
| Otoklav | 1 yıl | TS EN 285+A1, TS EN 13060+A1 |
| Boyler ve akümülasyon tankları | 1 yıl | TS 736, TS EN 12897+A1 |
| LPG ve benzeri sıvılaştırılmış gaz tankları | Yazılı planda verilen sürede (yalnızca muayene); 10 yılın sonunda yeniden değerlendirme | TS EN 13445-5, TS 1446, TS EN 12817/12819 |
| Kriyojenik tanklar | Standartlarda belirtilen sürelerde | TS EN ISO 21009-2, TS EN 14197-3 |
| Tehlikeli sıvı depolama tankları | Atmosferik/bombeli tipler 1 yıl; dik silindirik yer üstü kaynaklı tanklar 10 yıl | TS EN 12285-2, TS EN 12573; API 620/650/653/2610 |
Hidrostatik Test: Yeni İki Kademeli Düzen
EK-III m.2.1.1'in 23.12.2025 sonrası hâline göre, standartlarda aksi belirtilmedikçe her periyodik kontrolde muayene yapılır; testler iki kademede uygulanır:
- Azami yılda bir: İşletme basıncı değeriyle (işletme basıncı belirlenmemiş ekipmanlarda azami basınç değeriyle) hidrostatik test.
- Azami üç yılda bir veya her önemli bakım-onarım sonrası: Üretim standardında belirtilen hidrostatik test basıncıyla; standartta değer yoksa azami basıncın 1,5 katıyla hidrostatik test.
- Emniyet donanımları: Emniyet valfi ve benzeri donanımlar işletme basıncına (belirlenmemişse etiketteki azami basınca) uygun ayarlı olmalıdır; LPG tankı ve kazanlar gibi standartlarında valf testi bulunan ekipmanlarda valfler standartlardaki azami süreler içinde teste tabi tutulur.
- Alternatif yöntemler: Hidrostatik test imkânı olmayan kap ve tesisatlarda standardın alternatif yöntemi veya tahribatsız muayene uygulanabilir (m.2.1.3); gerekçe raporda belirtilir, "prosesin durdurulamaması" tek başına gerekçe olamaz. Tahribatsız muayeneyi TS EN ISO 9712'ye göre en az seviye 2 belgeli personel yapar.
Kontrolleri; makine, metalürji-malzeme, mekatronik, kimya, imalat ve uçak mühendisleri, makine/metal eğitimi mezunu teknik öğretmenler ile makine teknikerleri yapabilir (m.2.1.6). EKİPNET kaydı ve İSG-KATİP sözleşmesi şarttır; sözleşmesiz raporlar geçersizdir — ayrıntı için yetkili kişiler rehberi. Basınçlı kapların bulunduğu kazan dairesi ve kompresör odaları risk değerlendirmesinde ayrı bölüm olarak ele alınmalıdır.
Kontrolsüz Basınçlı Kabın Bedeli
- İdari yaptırım: Kontrolsüz ekipman kullanımı 6331 sayılı Kanun kapsamında idari para cezası gerektirir; aykırılık sürdükçe ceza tekrarlanabilir (güncel tutarlar için 2026 İSG cezaları tablosu — tutarlar her yıl değişir).
- Kaza sorumluluğu: Kazan veya tank kaynaklı bir patlamada geçersiz/eksik kontrol raporu, işveren aleyhine ağır kusur delilidir; geçerli rapor ise gerekli özenin gösterildiğinin belgesidir.
- Uygunsuz rapor: Raporda uygun bulunmayan hususlar giderilinceye kadar ekipman kullanılamaz; işveren ekipmanı görünür şekilde işaretler (m.1.9). Bulgular DÖF ile termine bağlanır.
Diğer ekipman gruplarının süreleri için iş ekipmanları periyodik kontrol rehberine bakın; kontrol takvimi yıllık çalışma planının parçası olmalıdır.
Basınçlı kap kontrolü hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Kompresör hava tankı periyodik kontrolü kaç yılda bir yapılır?
İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-1'e göre basınçlı hava ve gaz tankları (seyyar veya sabit kompresör hava tankları dâhil) standartlarda süre belirtilmemişse azami yılda bir kontrol edilir; kriterler TS 1203 EN 286-1, TS EN 13445-5 ve TS EN 764-7 standartlarına göre uygulanır.
Hidrostatik test nedir, hangi basınçla yapılır?
Kabın su (veya standardın izin verdiği uygun sıvı) ile basınçlandırılarak sızdırmazlık ve dayanımının doğrulanmasıdır. 23.12.2025 EK-III değişikliğiyle iki kademe vardır: azami yılda bir işletme basıncı değeriyle (belirlenmemişse azami basınçla); azami üç yılda bir veya her önemli bakım-onarım sonrası üretim standardındaki test basıncıyla, standartta değer yoksa azami basıncın 1,5 katıyla.
Hidrostatik test yapılamıyorsa ne olur?
Ekipmanın özelliği veya proses zorunluluğu nedeniyle hidrostatik test imkânı olmayan kap ve tesisatlarda, ekipman standardında alternatif olarak belirtilen yöntemler veya tahribatsız muayene yöntemleri uygulanabilir (EK-III m.2.1.3). Bu durumda gerekçe raporda belirtilir; tahribatsız muayeneyi TS EN ISO 9712'ye göre en az seviye 2 belgeli kişiler yapar ve raporları kontrol raporunun ekinde saklanır.
Basınçlı kapların kontrolünü kimler yapabilir?
EK-III m.2.1.6 uyarınca: makine mühendisleri, metalürji ve malzeme mühendisleri, mekatronik mühendisleri, kimya mühendisleri, imalat mühendisleri, uçak mühendisleri, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler ile makine teknikeri veya yüksek teknikerleri. EKİPNET kaydı ve İSG-KATİP üzerinden sözleşme şarttır — sözleşmesiz raporlar geçersizdir.
Emniyet valfi kontrolü nasıl yapılır?
İşletme basıncı belirlenen kaplarda emniyet valfi ve benzeri güvenlik donanımları işletme basıncı değerine, belirlenmemiş kaplarda etiketteki azami basınca göre ayarlı olmalıdır (m.2.1.1.1). LPG tankı, buhar ve kızgın su kazanları gibi standartlarında emniyet valf testi bulunan ekipmanlarda valfler, standartlardaki azami süreler içinde ayrıca teste tabi tutulur.
Kazan kontrolü için üretim durdurulmak zorunda mı?
Yıllık kontrolün muayene ve test bölümü çoğunlukla duruş gerektirir; ancak m.2.1.3'teki alternatif yöntem/tahribatsız muayene imkânı, prosesin durdurulamaması gerekçe gösterilerek kontrolün atlanmasına izin vermez — yönetmelik bunu açıkça belirtir. Duruş planlaması için kontrol tarihi bakım duruşlarıyla çakıştırılır; bu da takvim takibini kritik yapar.
Kazan Dairenizin Takvimi Kendini Hatırlatsın
Yıllık hidrostatik test, 3 yıllık 1,5 kat testi ve emniyet valfi periyotları aynı ekipman üzerinde farklı tarihlerde dolar — kâğıt takipte bu ayrım kaybolur. First İSG'de her basınçlı kabı kaydeder, test tiplerini ayrı periyotlarla ajandaya bağlarsınız; yaklaşan kontroller otomatik hatırlatılır, raporlar dijital arşivde denetime hazır bekler.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın