Periyodik Sağlık Muayenesi Kaç Yılda Bir Yapılır?
Tehlike sınıfına göre 5-3-1 yıl kuralı, çocuk-genç-gebe çalışanlarda 6 ay kuralı, maruziyete göre tetkikler ve takip pratiği
Periyodik Sağlık Muayenesi Nedir? (Kısa Cevap)
Periyodik sağlık muayenesi; çalışanın işe devam ederken belirli aralıklarla işyeri hekimi tarafından yeniden muayene edilmesi ve işe uygunluğunun sürdüğünün Ek-2 formuyla belgelenmesidir. Muayene, az tehlikeli sınıftaki işlerde en geç beş yılda bir, tehlikeli sınıftaki işlerde en geç üç yılda bir tekrarlanır. Çok tehlikeli sınıftaki işlerde en geç yılda bir, çocuk, genç ve gebe çalışanlarda ise en geç altı ayda bir tekrarlanır. Dayanak, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.15/1-b'dir (sağlık gözetimi yükümlülüğü; RG: 30.06.2012, S: 28339). İkinci dayanak İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik m.9/2-c-3'tür (RG: 20.07.2013, S: 28713).
Amaç, işin (gürültü, toz, kimyasal, ağır kaldırma, vardiya) çalışan sağlığında zamanla yarattığı etkiyi hastalık tablosu oturmadan yakalamaktır. İşe girişte alınan işe giriş sağlık raporunun devamı niteliğindedir; ikisi birlikte sağlık gözetimini oluşturur.
Periyot Tablosu: Kim, Ne Sıklıkla Muayene Edilir?
| Çalışan grubu | Azami muayene aralığı | Dayanak |
|---|---|---|
| Az tehlikeli sınıftaki işlerde çalışan | En geç 5 yılda bir | İşyeri Hekimi Yönetmeliği m.9/2-c-3 (RG: 20.07.2013, S: 28713) |
| Tehlikeli sınıftaki işlerde çalışan | En geç 3 yılda bir | İşyeri Hekimi Yönetmeliği m.9/2-c-3 |
| Çok tehlikeli sınıftaki işlerde çalışan | En geç yılda bir | İşyeri Hekimi Yönetmeliği m.9/2-c-3 |
| Çocuk, genç ve gebe çalışanlar (özel politika gerektiren grup) | En geç 6 ayda bir | İşyeri Hekimi Yönetmeliği m.9/2-c-3 (ibare: RG 18.12.2014, S: 29209) |
| Gece postasında çalışanlar | Özel bir aralık yoktur, işyerinin tehlike sınıfına göre 5 / 3 / 1 yıl geçerlidir; hekim gerek görürse kısaltır | İşyeri Hekimi Yönetmeliği m.9/2-c-2 ve m.9/2-c-3 (aşağıdaki uyarıya bakın) |
| Özel maruziyet (gürültü, toz, kimyasal, asbest, kurşun...) | İlgili yönetmeliğe ve hekim kararına göre daha sık | Maruziyete özel yönetmelikler |
Tablodaki süreler azami aralıklardır: işyeri hekimi, çalışanın sağlık durumuna ve maruziyet düzeyine göre muayeneyi daha sık planlayabilir; bu karar bağlayıcıdır. Ayrıca iş kazası, meslek hastalığı şüphesi, sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalar ve işin/maruziyetin değişmesi hâlinde çalışan, periyot beklenmeden muayeneye alınır. Muayene talebi çalışandan da gelebilir.
Çok Tehlikeli İşlerde Periyodik Muayene En Geç Kaç Yılda Bir Yapılır?
Çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde periyodik sağlık muayenesi en geç yılda bir (12 ayda bir) tekrarlanır. Tehlikeli sınıfta bu süre en geç üç yıl, az tehlikeli sınıfta en geç beş yıldır. Üç süre de azami sınırdır: işyeri hekimi maruziyete göre daha sık muayene isteyebilir, ama hiçbir gerekçeyle bu aralıkları uzatamaz.
İşyerinizin hangi sınıfta olduğunu NACE faaliyet kodunuzdan bulursunuz; sınıf değişirse muayene periyodu da o gün değişir. Sınıfa göre karşılaştırma için üstteki tabloya bakın.
Sık rastlanan hata: 4857 m.69 ve m.87'ye atıf yapan kaynaklar güncel değildir. İnternette yaygın olarak "gece çalışanları en geç 2 yılda bir (4857 m.69)", "18 yaşından küçükler 6 ayda bir (4857 m.87)" yazar. Bu iki hükmün dayandığı fıkralar 6331 sayılı Kanun'un 37. maddesiyle 20.06.2012 tarihinde yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün: gece postası çalışanları için ayrı bir periyot yoktur; sağlık gözetimleri genel rejime tabidir (İşyeri Hekimi Yönetmeliği m.9/2-c-2 gece postalarını açıkça sağlık gözetimi kapsamına alır). 6 aylık periyot ise 4857'den değil, İşyeri Hekimi Yönetmeliği m.9/2-c-3'ten gelir ve kapsamı çocuk, genç ve gebe çalışanlardır, yani gebe çalışanları da içerir. Denetimde ve bilirkişi dosyasında mülga maddeye atıf yapmak, kaydın kendisini tartışmalı hâle getirir.
Örnek senaryo: Tehlikeli sınıftaki bir tekstil fabrikasında genel periyodik muayene en geç 3 yılda bir tekrarlanır. Aynı işyerinde 17 yaşındaki bir genç işçi ile gebeliğini bildiren bir çalışan ise en geç 6 ayda bir muayene edilir. Özel politika gerektiren gruplarda her zaman daha sık olan süre uygulanır. Gece postasında çalışan yetişkin bir işçi için ayrı bir yasal periyot yoktur; onun aralığı da 3 yıldır. Ancak vardiya düzeninin uyku ve dikkat üzerindeki etkisi nedeniyle işyeri hekimi bu süreyi kısaltabilir; bu karar bağlayıcıdır. İşyeri çok tehlikeli sınıfa geçseydi genel periyot da yılda bire inerdi.
Periyot Beklenmeden Muayene Gereken Durumlar
Tablodaki aralıklar yalnızca işin devamı süresince geçerli olan azami periyotlardır. 6331 sayılı Kanun m.15, bunun dışında dört ayrı tetikleyici daha sayar; bu dördü sınavlarda ve denetimde en sık atlanan kısımdır:
| Tetikleyici | Ne zaman yapılır? |
|---|---|
| İşe giriş | Çalışan işe başlamadan önce, tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde işe uygunluk raporu olmadan işe başlatılamaz |
| İş değişikliği | Çalışan farklı bir işe/maruziyete geçtiğinde, periyot dolmasa da yeniden değerlendirilir |
| İşe dönüş | İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte, Kanun bunu çalışanın talep etmesi hâline bağlar |
| Düzenli aralıklar | İşin devamı süresince, tehlike sınıfına göre 5 / 3 / 1 yıl (üstteki tablo) |
İşe dönüş muayenesi pratikte en çok karıştırılan başlıktır: Kanun metninde bu muayene çalışanın talebine bağlanmıştır. Ancak işveren genel koruma yükümlülüğü (6331 m.4) gereği, uzun süreli rapordan dönen çalışanın işe uygunluğunu işyeri hekimine değerlendirtmeden aynı işe döndürmemelidir, özellikle kazadan sonra dönen çalışanda. Hekim "şartla uygundur" derse iş buna göre düzenlenir. Bu değerlendirme yeni bir işe giriş muayenesi değildir; mevcut Ek-2 kaydına eklenen kısa bir uygunluk notudur.
Ayrıca hekim, çalışanın sağlık durumuna veya ortam ölçümü sonuçlarına bakarak periyodu kısaltabilir; bu karar bağlayıcıdır. Muayene talebi çalışandan da gelebilir ve reddedilemez.
Maruziyete Göre Hangi Tetkikler İstenir?
Periyodik muayenenin içeriği standart bir "check-up" değildir; işin risk profiline göre hekim belirler. Sahada en sık kullanılan eşleşmeler:
| Maruziyet / iş | Öne çıkan tetkik |
|---|---|
| Gürültülü ortam (bkz. gürültü ve titreşim) | Odyometri (işitme testi) |
| Tozlu işler (maden, döküm, taş/çimento) | Akciğer grafisi, solunum fonksiyon testi (SFT); ölçüm ve fraksiyon ayrımı için toz maruziyeti rehberi |
| Titreşimli el aleti ve iş makinesi kullanımı | Hekimin belirlediği el-kol dolaşım, duyu ve kas-iskelet değerlendirmesi, bel sorgusu; eşikler ve belirtiler için titreşim maruziyeti rehberi |
| Kimyasal madde maruziyeti (çözücü, kurşun vb.) | Hedef organa göre kan/idrar tetkikleri, biyolojik izlem; ölçüm sonucunun doğru okunması için kimyasal maruziyet rehberi |
| Ekranlı araçlarla çalışma | Görme muayenesi |
| Yüksekte çalışma | Denge/nörolojik değerlendirme, görme, kardiyak öykü |
| Gıda işleri | Bulaşıcı hastalık yönünden muayene ve hekimin gerekli gördüğü tetkikler |
Hangi tetkikin hangi sıklıkta isteneceğini belirleyen iki girdi vardır: risk değerlendirmesi ve ortam ölçümü sonuçları. Ölçümle desteklenmeyen bir maruziyet tahmini, tetkik planını da zayıflatır; iki kaydın birlikte yönetilmesi gerekir.
Periyodik Muayene Planlaması Nasıl Yapılır?
Planlama beş adımda kurulur. Çalışan listesi tehlike sınıfına göre gruplanır, her çalışanın son muayene tarihi kaydedilir, azami periyoda göre bir sonraki tarih hesaplanır, özel politika gerektiren gruplar ayrıca işaretlenir ve hatırlatma sistemi kurulur.
İlk adımda işyerinin NACE kodu ve tehlike sınıfı doğrulanır, çünkü periyot doğrudan sınıfa bağlıdır. İkinci adımda her çalışan için en son Ek-2 tarihi işyeri hekiminden ya da OSGB kaydından alınır. Üçüncü adımda bu tarihe sınıfın azami aralığı, yani 5, 3 ya da 1 yıl, eklenerek bir sonraki muayene tarihi bulunur. Dördüncü adımda çocuk, genç ve gebe çalışanlar altı aylık ayrı bir döngüye taşınır. Son adımda yaklaşan tarih için işyeri hekimine ve ilgili departmana otomatik hatırlatma kurulur; elle takip edilen listelerde bu adım genellikle atlanır ve tarih sessizce geçer.
Muayeneyi Kim Yapar, Sonuçlar Kime Görünür?
Periyodik muayeneyi görevli işyeri hekimi yapar; randevu, tetkik ve kayıt düzeninde diğer sağlık personeli destek verir. Muayene kayıtları özel nitelikli sağlık verisidir; saklama süreleri ve gizlilik kuralları için KVKK ve sağlık verisi rehberine bakın. Hizmet, işyerinin kendi hekimiyle veya OSGB üzerinden yürütülebilir; hekimin işyerine ayıracağı süre çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre hesaplanır.
Sonuç yönetiminde iki kural değişmez: maliyet işverene aittir ve tıbbi detaylar gizlidir. İşveren yalnızca Ek-2'deki işe uygunluk kararını görür, tanı ve tetkik sonuçlarını göremez. Muayene sonucunda "şartla uygundur" kararı çıkarsa (örn. gece vardiyasında çalışamaz, yüksekte çalışamaz), işveren işi bu şarta göre düzenlemekle yükümlüdür.
Muayene Sonucu "İşe Uygun Değildir" Çıkarsa İşveren Ne Yapmalı?
İşveren çalışanı aynı işte tutamaz; önce sağlık durumuna uygun başka bir görev arar.
İşyerinde uygun bir görev varsa çalışan oraya kaydırılır ve yeni görev için ayrı bir işe giriş muayenesi gerekmez, çünkü mevcut Ek-2 kararı geçerlidir. Uygun görev yoksa süreç iş sözleşmesi hukukunun genel hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir; bu konu sağlık gözetiminin kapsamı dışındadır. Her iki durumda da hekimin gerekçesi ve karar tarihi çalışanın sağlık dosyasında saklanır. Denetimde ilk istenen belge budur.
Periyodik Muayene Kaydı Nerede ve Nasıl Tutulur?
Kayıt, işyeri hekiminin tuttuğu sağlık dosyasında ve OSGB'nin elektronik sisteminde birlikte tutulur; ikisi de aynı Ek-2 formuna dayanır.
Dosyada muayene tarihi, azami periyot, tetkik sonuçları ve varsa kısıtlama kararı yer alır. Tıbbi detaylar yalnızca hekimde kalır, işverene yalnızca uygunluk kararı iletilir; bu ayrım KVKK ve sağlık verisi rehberinde ayrıntılı anlatılır. Denetimde istenen belgeler nettir: güncel Ek-2 formu, bir önceki muayene tarihi ve varsa tetkik raporları. Kayıt eksikse ya da tarih geçmişse, tutanağa sağlık gözetimi eksikliği olarak geçer ve DÖF sürecine bağlanır.
Takip Nasıl Kurulur? Sık Yapılan 3 Hata
- Tek tarih üzerinden takip: "Herkes ocak ayında muayene olur" yaklaşımı, yıl içinde işe girenlerin döngüsünü kaydırır. Takip çalışan bazında, kişinin son muayene tarihinden ileriye kurulmalıdır.
- Sınıf değişikliğinin yansıtılmaması: İşyerinin NACE kodu/tehlike sınıfı değiştiğinde muayene periyodu da değişir; eski 5 yıllık plan tehlikeli sınıfta 3 yıla iner.
- Özel grupların genel döngüye yazılması: Çocuk, genç ve gebe çalışanlar (6 ay) genel periyottan çok daha sık muayene gerektirir; bu gruplar listede ayrı işaretlenmelidir. Gebelik bildirimi geldiği anda çalışanın periyodu değişir; takip listesi bunu otomatik yakalamalıdır. Genç ve gebe çalışanların tehlike-önlem örnekleri için özel politika grupları rehberine bakın.
Muayene tarihinin sessizce geçmesi, denetimde en sık rastlanan sağlık gözetimi bulgusudur ve idari para cezası ile döner.
Periyodik sağlık muayenesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Periyodik sağlık muayenesi kaç yılda bir yapılır?
İşyerinin tehlike sınıfına göre değişir: az tehlikelide en geç 5 yılda bir, tehlikelide en geç 3 yılda bir, çok tehlikelide en geç yılda bir. Bunlar azami aralıklardır; işyeri hekimi gerekli görürse daha sık muayene ister ve bu karar bağlayıcıdır. Süre, bir önceki muayenenin yapıldığı tarihten itibaren hesaplanır ve işyerinin tehlike sınıfı değişirse yeni süre o tarihten geçerli olur.
Sağlık gözetimi ile periyodik muayene aynı şey mi?
Hayır, periyodik muayene sağlık gözetiminin yalnızca bir parçasıdır; dayanağı 6331 sayılı Kanun m.15/1-b'dir. Sağlık gözetimi; işe giriş muayenesi, periyodik muayeneler, iş veya maruziyet değişikliğinde yapılan değerlendirmeler ve işe dönüş muayenelerinin bütününü kapsar. Bu değerlendirmelerin tümü Ek-2 formuyla belgelenir ve işyeri hekimi tarafından kişisel sağlık dosyasında saklanır; işveren yalnızca işe uygunluk sonucunu görebilir.
Periyodik muayenede hangi tetkikler yapılır?
Standart bir liste yoktur; tetkiki işin risk profili belirler: gürültülü işte odyometri, tozlu işte akciğer grafisi ve solunum fonksiyon testi, kimyasal maruziyetinde hedef organa göre kan/idrar izlemi, ekranlı araç çalışmasında görme muayenesi. Girdi, risk değerlendirmesi ve ortam ölçümü sonuçlarıdır.
Çalışan periyodik muayeneyi reddedebilir mi?
Sağlık gözetimi hem işveren hem çalışan için yükümlülüktür; çalışanın muayeneye katılması beklenir, işveren de bunu organize etmek ve belgelemek zorundadır. Buna karşılık tıbbi bilgiler gizlidir: işveren yalnızca "uygundur / şartla uygundur / uygun değildir" kararını görür, tanı ve tetkik sonuçlarını göremez.
Muayene ücretini kim öder, mesai sayılır mı?
Maliyet tamamen işverene aittir; 6331 sayılı Kanun m.15 gereği sağlık gözetiminin giderleri çalışana yansıtılamaz ve ücretinden kesilemez. Muayenede geçen süre çalışma süresinden sayılır; muayene mesai saatleri dışında yapılırsa bu süre fazla çalışma olarak değerlendirilir. Hizmet işyerinin kendi bünyesindeki işyeri hekimi veya sözleşmeli OSGB üzerinden verilebilir; tercih işvereni bu yükümlülükten muaf tutmaz.
Muayene Döngüsünü Otomatik Hatırlatın
FirstİSG'de her çalışanın son muayene tarihi ve tehlike sınıfına göre bir sonraki muayene tarihi izlenir; çocuk, genç ve gebe çalışan gibi altı aylık döngüdeki gruplar ayrı işaretlenir. Yaklaşan muayeneler ajandada otomatik hatırlatılır, sahada tespit edilen eksik muayene DÖF olarak terminli takibe bağlanır.
Çalışan kartının ekran görüntüleri ve muayene tarihinin nasıl hesaplandığı personel eğitim ve sağlık takibi sayfasındadır.
Periyodik muayene takvimini ve tekrar tarihlerini tek yerden yönetin
FirstİSG uygulamasında işe giriş ve periyodik muayeneler, tehlike sınıfına göre tekrar aralıkları ve rapor geçerlilikleri izlenir; muayene zamanı gelen çalışan için hatırlatma alırsınız.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın