İşyeri Hekiminin Görev ve Yetki Sınırları

İşyeri hekiminin yetkisi mevzuatta nasıl tanımlanır?

İşyeri hekiminin yetkileri, İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik'in 10 uncu maddesinde sayılmıştır ve liste kısadır. Madde yalnızca üç yetki tanır. Bunlar; hayati tehlike ciddi ve önlenemez ise işin durdurulması için işverene başvurmak, işyerinin bütün bölümlerinde inceleme yapıp gerekli bilgi ve belgelere ulaşmak, işverenin bilgisi dâhilinde ilgili kurumlarla işbirliği kurmaktır. Yönetmelik, Resmî Gazete'nin 20/7/2013 tarihli ve 28713 sayılı nüshasında yayımlanmıştır.

Görevler ise 9 uncu maddede çok daha ayrıntılı düzenlenmiştir ve dört başlıkta toplanır: rehberlik, risk değerlendirmesi, sağlık gözetimi ile eğitim, bilgilendirme ve kayıt. Bu ayrım pratikte önemlidir, çünkü hekimden istenen işlerin çoğu bir yetki değil, yerine getirilmesi zorunlu bir görevdir.

Yönetmeliğin dilinde bir boşluk vardır ve okurun asıl sorusu tam bu boşlukta doğar. Metin reçete, istirahat raporu ya da tedavi kelimelerini hiç kullanmaz. Bu konular başka mevzuatta düzenlendiği için, işyeri hekiminin klinik yetkilerini bu Yönetmelikte aramak sonuçsuz kalır.

İşyeri hekimi kaç güne kadar istirahat raporu verebilir?

İşyeri hekimi bir kerede en fazla iki gün istirahat verebilir. Bu sınır, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği'nin 39 uncu maddesinin beşinci fıkrasında yer alır ve metin doğrudan işyeri hekimini adlandırır. Yönetmelik, Resmî Gazete'nin 12/5/2010 tarihli ve 27579 sayılı nüshasında yayımlanmıştır.

Sınırın anlamını görebilmek için onu genel istirahat rejimiyle karşılaştırmak gerekir; aynı maddenin ikinci fıkrasına göre ayaktan tedavilerde tek hekim raporuyla bir defada en çok 10 gün istirahat verilebilir. Kontrol muayenesi raporda belirtilmişse toplam süre yirmi günü geçmemek kaydıyla uzatılabilir, yirmi günü aşan raporlar ise sağlık kurulunca verilir.

Takvim yılı bazında da ayrı bir tavan vardır ve maddenin on ikinci fıkrasına göre tek hekim tarafından ayaktan tedavilerde verilecek istirahat sürelerinin toplamı bir takvim yılında 40 günü geçemez. Bu tavanı aşan raporlar, tıpkı yirmi günü aşan raporlarda olduğu gibi sağlık kurulunca düzenlenir.

Tablodaki iki günlük sınır, işyeri hekiminin klinik yetkisinin değil sosyal güvenlik rejimindeki konumunun sonucudur. Daha uzun istirahat gerektiren durumlarda çalışan, yetkilendirilmiş sağlık hizmeti sunucusuna yönlendirilir.

İşe giriş ve periyodik muayeneyi kim imzalar?

İşe giriş ve periyodik sağlık muayenesi raporunu işyeri hekimi düzenler ve imzalar. Yönetmeliğin 9 uncu maddesi, çalışanların yapacakları işe uygun olduklarını belirten muayene ve tetkik sonuçlarının EK-2'deki örneğe uygun düzenlenmesini ve işyerinde muhafaza edilmesini ister. Rapor formatı ekte tanımlıdır ve serbest metin bir belge yerine geçmez.

Kanun düzeyinde de aynı kural vardır, ancak küçük işyerleri için bir istisna tanınmıştır. Kural, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 15 inci maddesinde yer alır. Maddeye göre bu Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları işyeri hekiminden alınır. Az tehlikeli sınıfta ve 50'den az çalışanı bulunan işyerleri için ise rapor ÇASMER'lerden, aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alınabilir. Bu cümledeki kurum listesi 9/1/2025 tarihli kanun değişikliğiyle güncellenmiştir.

Aynı maddenin ikinci fıkrası ise doğrudan bir yasak koyar: tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. Rapora itirazlar Sağlık Bakanlığınca belirlenen hakem hastanelere yapılır ve verilen kararlar kesindir.

Periyodik muayenenin sıklığı tehlike sınıfına bağlıdır. Yönetmeliğin 9 uncu maddesine göre az tehlikeli sınıfta en geç beş yılda bir, tehlikeli sınıfta en geç üç yılda bir, çok tehlikeli sınıfta en geç yılda bir muayene tekrarlanır. Çocuk, genç ve gebe çalışanlar için süre altı aydır ve hekim gerek görürse bu süreler kısaltılır.

İşyeri hekimi çalışanın ailesine bakabilir mi?

Yönetmelik, işyeri hekiminin görevlerini çalışanlar üzerinden tanımlar ve aile bireylerini kapsama almaz. Dokuzuncu maddedeki sağlık gözetimi başlığı, gece postaları dâhil olmak üzere çalışanların sağlık gözetimini yapmaktan söz eder. Metnin hiçbir yerinde çalışan yakınlarına yönelik bir görev ya da yetki tanımlanmamıştır.

Bu, hekimin tabip sıfatının ortadan kalktığı anlamına gelmez, ancak işyeri hekimliği hizmetinin kapsamını belirler. İşyeri hekimliği sözleşmesi çerçevesinde ve İSG-KATİP görevlendirmesine bağlı olarak yürütülen hizmet, sözleşmenin tarafı olan işverenin çalışanlarına yöneliktir.

Gizlilik kuralı da bu sınırı destekleyen bir başka dayanaktır; Yönetmeliğin 11 inci maddesine göre işyeri hekimi, işverenin meslek sırları ile çalışanın kişisel sağlık dosyasındaki bilgileri gizli tutmakla yükümlüdür. Kişisel sağlık verisinin işlenme amacı, sözleşmeyle tanımlanan sağlık gözetimi hizmetiyle sınırlıdır.

Yönetmeliğin sustuğu alanlarda nasıl davranmalı?

Mevzuatın susması, yetkinin var ya da yok olduğu anlamına gelmez ve bu alan temkinli yorum ister. İşyeri hekimliği mevzuatı bir görev ve süre çerçevesi kurar, klinik yetkiler ise tabiplik mevzuatından ve Sosyal Güvenlik Kurumu düzenlemelerinden doğar. Üç kaynağı birlikte okumadan verilen kararlar hatalı olur.

Sözleşmede görev tanımının açık yazılması bu belirsizliği azaltır. Reçete, istirahat ve muayene hizmetlerinin sözleşmeye yazılıp yazılmadığı, hem hekim hem işveren için ispat kolaylığı sağlar. Çalışma modelleri ve sözleşme kurgusu için işyeri hekimi çalışma modelleri rehberine bakabilirsiniz.

Uygulama farklılıkları da hesaba katılmalıdır. Kurum duyuruları ve Medula kuralları zaman zaman değişir, bu nedenle bağlayıcı bir görüş gerektiğinde Sosyal Güvenlik Kurumuna veya Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yazılı başvurmak doğru yoldur. Bu sayfadaki bilgiler mevzuat metinlerine dayanır ve bağlayıcı görüş yerine geçmez.

Hekimin çalışma süresi de yetkinin pratik sınırını belirler. Yönetmeliğin 12 nci maddesi hekime çalışan başına aylık asgari süreler tanımlar. Süre az tehlikeli sınıfta beş dakika, tehlikeli sınıfta on dakika, çok tehlikeli sınıfta on beş dakikadır. Süre tavanı, sunulabilecek hizmetin hacmini doğrudan sınırlar.