Sağlık Gözetimi: İşe Giriş ve Periyodik Muayene (Ek-2)
Kim sağlık gözetimine tabi, muayene ne sıklıkla tekrarlanır, hangi tetkikler istenir ve Ek-2 raporu nasıl düzenlenir? Sıklık tablosu ve mevzuat dayanağı
Sağlık Gözetimi Nedir?
Sağlık gözetimi, çalışanların işe başlamadan önce ve çalışma süresince belirli aralıklarla işyeri hekimi tarafından muayene edilmesidir. Amaç, işin sağlıklarına etkisinin izlenmesidir. 6331 sayılı Kanun ve buna bağlı olarak Resmî Gazete'de yayımlanan ilgili yönetmelik, her işverene çalışanlarını işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerinden geçirme yükümlülüğü getirir.
Amaç çift yönlüdür. Çalışanın yapacağı işe sağlık yönünden uygun olduğunu doğrulamak ve işin (gürültü, kimyasal, toz, ağır kaldırma vb.) zamanla yarattığı sağlık etkilerini erken yakalamak. Muayene sonuçları, işe uygunluk kararı verilen Ek-2 İşe Giriş / Periyodik Muayene Formu ile belgelenir.
Erken yakalama, sağlık gözetiminin en somut faydasıdır. Gürültüye bağlı işitme kaybı veya toza bağlı akciğer bulguları, semptom vermeden yıllar önce odyometri veya akciğer grafisi gibi tetkiklerde fark edilebilir. Bu sayede önlem, hastalık ilerlemeden alınır; meslek hastalığı tanısı konduktan sonra yapılan müdahale genellikle geri döndürücü değildir.
Sağlık Muayenesi Ne Zaman Yapılır?
| Durum | Ne zaman / Sıklık |
|---|---|
| İşe giriş | İşe başlamadan önce, işin niteliğine uygunluk için. |
| İş değişikliğinde | Çalışanın işi/işyeri ya da maruziyeti değiştiğinde yeniden değerlendirme. |
| İş kazası, hastalık, aradan sonra dönüş | İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte, çalışanın talep etmesi hâlinde (6331 m.15/1-b). |
| Periyodik (az tehlikeli) | En geç beş yılda bir (hekim daha sık gerekli görebilir). |
| Periyodik (tehlikeli) | En geç üç yılda bir. |
| Periyodik (çok tehlikeli) | En geç yılda bir. |
| Çocuk, genç ve gebe çalışanlar | En geç altı ayda bir (İşyeri Hekimi Yönetmeliği m.9/2-c-3). |
| Özel maruziyet | Gürültü, titreşim, kimyasal, toz, kurşun, asbest vb. maruziyetlerde ilgili mevzuat daha sık ve özel tetkik isteyebilir. |
Yukarıdaki periyotlar üst sınırdır; işyeri hekimi, çalışanın sağlık durumu veya maruziyetine göre muayeneyi daha sık tekrarlayabilir. Bağlayıcı çerçeve yürürlükteki yönetmelik metnidir. Çalışanın hangi tehlike sınıfında olduğunu belirlemek için tehlike sınıfı ve NACE kodu rehberine bakın. Maruziyete göre tetkik tablosu için periyodik sağlık muayenesi rehberini inceleyin.
Çocuk, Genç ve Gebe Çalışanlar İçin Farklı Kural Var Mı?
Evet. İşyeri Hekimi Yönetmeliği m.9/2-c-3, özel politika gerektiren gruptan çocuk, genç ve gebe çalışanlar için ayrı bir üst sınır koyar. Bu çalışanların periyodik muayenesi en geç altı ayda bir tekrarlanır.
Bu süre de üst sınırdır; işyeri hekimi gerek görürse kısaltır. Yönetmelik ayrıca gece postaları dâhil tüm çalışanların sağlık gözetimini hekimin görevleri arasında sayar (m.9/2-c-2).
Tetkik farkları periyodik sağlık muayenesi rehberinde ayrıntılı işlenir; bu sayfada yalnızca genel çerçeve verilir. Bu üç grup dışında kalan çalışanlar, tablodaki tehlike sınıfı periyotlarına tabidir.
Ek-2 İşe Giriş / Periyodik Muayene Formu Nedir?
Ek-2, çalışanın muayene bulgularının ve işe uygunluk kararının kaydedildiği standart sağlık formudur. Formun kanaat ve sonuç bölümünde iki kalıp bulunur: çalışan belirtilen işte "çalışmaya elverişlidir" ya da belirli bir "şartıyla çalışmaya elverişlidir". İşyeri hekimi tarafından doldurulur ve imzalanır; işyerinde muhafaza edilir (İşyeri Hekimi Yönetmeliği m.9/2-c-4). Denetimde ilk istenen belgelerdendir.
Verinin işlenme dayanağı, 15 yıl saklama kuralı ve işverenin görebileceği sınır için sağlık verisi ve KVKK rehberine bakın. Kanserojen veya mutajen maddelere maruziyette bu süre yetmez: maruziyet ve sağlık gözetimi kayıtları özel yönetmelik gereği maruziyet bittikten sonra en az kırk yıl saklanır.
Form, çalışanın özgeçmişi ve mevcut şikâyetlerini içerir. Fizik muayene bulguları, yapılan tetkikler (gerekli görülen kan/idrar tahlilleri, akciğer grafisi, odyometri/işitme testi, solunum fonksiyon testi, görme muayenesi vb.) ve sonuçta verilen işe uygunluk kararı da forma işlenir. Hangi tetkikin isteneceği, işin niteliğine ve maruziyete bağlıdır. Örneğin gürültülü ortamda odyometri, tozlu ortamda akciğer grafisi öne çıkar. Raporu kim verir, kaç ay geçerli, aile hekimi hangi işyerleri için düzenleyebilir gibi pratik sorular için işe giriş sağlık raporu rehberine bakın.
Sağlık Gözetimi Kapsamında Hangi Uygulamalar Yer Alır?
Sağlık gözetimi tek bir muayeneden ibaret değildir; birbirini tamamlayan beş uygulamadan oluşur.
- İşe girişte uygunluk muayenesi (Ek-2 formu ile belgelenir).
- Tehlike sınıfına göre tekrarlanan periyodik muayeneler (az tehlikelide beş, tehlikelide üç, çok tehlikelide bir yılda bir).
- İş değişikliğinde muayene; tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra işe dönüşte çalışanın talebiyle muayene.
- Maruziyete özgü tetkik ve izlem: odyometri, akciğer grafisi, biyolojik izlem gibi.
- Kayıtların gizlilik içinde saklanması ve meslek hastalığı şüphesinde yetkili kuruma sevk.
Bu beş adım birbirinden bağımsız yürütülmez; işe giriş muayenesindeki bulgular periyodik muayenenin hangi tetkikleri içereceğini de etkiler.
İşe Giriş Muayenesi ile Periyodik Muayene Arasındaki Fark Nedir?
İşe giriş muayenesi, çalışan henüz göreve başlamadan yapılır ve tek amacı vardır: kişinin bu işe sağlık yönünden uygun olup olmadığını belirlemek. Sonuç, işe başlamadan önce Ek-2 formuna işlenir.
Periyodik muayene ise çalışan görevdeyken, tehlike sınıfına göre belirlenen aralıklarla tekrarlanır. Amacı farklıdır: işin zamanla çalışanın sağlığında yarattığı etkiyi izlemektir. İşe giriş muayenesinde sağlıklı bulunan bir çalışan, yıllar sonra periyodik muayenede maruziyete bağlı bir bulguyla karşılaşabilir.
İki muayene türü de aynı Ek-2 formatını kullanır, ama karşılaştırıldıklarında asıl değer ortaya çıkar. Hekim, önceki muayenelerin sonuçlarını yeni bulgularla kıyaslayarak bir eğilim olup olmadığını görebilir.
İşe Uygunluk Kararı "Uygun Değildir" Çıkarsa Ne Olur?
Hekim kararı bağlayıcıdır; işveren, "uygun değildir" kararı verilen bir çalışanı o göreve yerleştiremez. Bu durum işe alım sürecinde de, mevcut bir çalışanın görev değişikliğinde de geçerlidir.
"Şartlı uygundur" kararında ise çalışan göreve devam eder, ama hekimin belirlediği şart uygulanır: belirli bir ekipmanın kullanılmaması, ek koruyucu donanım, kısıtlı çalışma süresi gibi. İşveren bu şartı uygulamakla yükümlüdür.
İşveren, uygun görülmeyen çalışan için önce alternatif bir görev arayışına gitmelidir. Alternatif görev yoksa ve durum sürekliyse, süreç iş hukuku çerçevesinde ayrıca değerlendirilir; bu noktada hekim raporu, sürecin tıbbi dayanağını oluşturur.
Karar, işyeri hekiminin tıbbi değerlendirmesine dayanır ve keyfi biçimde göz ardı edilemez. İşveren kararı uygulamak zorundadır; kararın revize edilmesi ancak hekimin kendisinin yeni bir tıbbi bulguya dayanarak değerlendirmeyi güncellemesiyle mümkündür.
Sağlık Gözetiminden Kim Sorumlu?
Çalışanların sağlık gözetimine tabi tutulmasını sağlamak işverenin yükümlülüğüdür (6331 m.15/1). Sağlık gözetimini, görevlendirilen işyeri hekimi yürütür. Tetkik ve kayıtlarda gerekli konularda diğer sağlık personeli hekime destek olur. Hekimin tüm görev-yetki çerçevesi ve asgari çalışma süreleri için İşyeri Hekimi Yönetmeliği özetine bakın. Hizmeti işyerinin çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre hesaplanan sürede kendi hekimiyle, bir OSGB ya da bir ÇASMER üzerinden alabilirsiniz.
Raporun kimden alınabileceğini 6331 sayılı Kanun m.15/3 düzenler. Kural, bu Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporlarının işyeri hekiminden alınmasıdır. Az tehlikeli sınıfta yer alan ve 50'den az çalışanı bulunan işyerleri için ise rapor ÇASMER'lerden, aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alınabilir. Fıkradaki eşik 18/6/2017 tarihli 7033 sayılı Kanun m.85 ile "10'dan az"dan "50'den az"a çıkarıldı; kurum listesi ise 9/1/2025 tarihli 7538 sayılı Kanun m.21 ile bugünkü hâlini aldı. ÇASMER (çalışan sağlığı merkezi), Sağlık Bakanlığına bağlı olan ve işyerlerine İSG hizmeti sunmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilen birimdir (m.3/1-t). Raporlara itirazlar Sağlık Bakanlığınca belirlenen hakem hastanelere yapılır ve verilen kararlar kesindir. Ayrıntı için işe giriş sağlık raporu rehberine bakın.
Muayene maliyetini işveren karşılar; çalışandan sağlık gözetimi gideri istenemez. Sağlık gözetimi sonuçları kişisel sağlık verisi olduğundan gizlilik esastır. Hekim, işverene yalnızca işe uygunluk kararını bildirir, tıbbi tanı detaylarını paylaşmaz.
OSGB üzerinden hizmet alan işletmelerde muayene takvimini ve tetkik gereksinimlerini OSGB'nin işyeri hekimi planlar. Sorumluluk yine işverendedir: dışarıdan hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (6331 m.4/2). Kendi bünyesinde işyeri hekimi bulunduran büyük işletmelerde ise bu planlama doğrudan hekimin sorumluluğundadır.
Sorumluluk paylaşımı, kayıt tutma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. OSGB'den hizmet alınsa da Ek-2 formları işyerinde muhafaza edilir (İşyeri Hekimi Yönetmeliği m.9/2-c-4). Denetimde "OSGB'de duruyor" savunması yeterli kabul edilmez.
Periyodik Muayene İhmal Edilirse Ne Olur?
Sağlık gözetimi yükümlülüğünü yerine getirmeyen işveren, mevzuat gereği idari yaptırımla karşılaşabilir; güncel ceza tutarları için 2026 İSG cezaları tablosuna bakılmalıdır. İdari yaptırım tek risk değildir.
Muayenesi yapılmamış bir çalışanın karıştığı iş kazası veya meslek hastalığı soruşturmasında, eksik sağlık gözetimi işverenin kusuru sayılabilir. Bu durum hem hukuki sorumluluğu ağırlaştırır hem de sigorta ve tazminat süreçlerini işveren aleyhine etkiler. Türkiye genelindeki kaza sayıları için SGK iş kazası istatistikleri sayfasına bakın.
Gecikmiş bir muayene fark edildiğinde en doğru adım, cezayı beklemeden çalışanı en kısa sürede işyeri hekimine yönlendirmektir. Gecikme nedeni ve yeni muayene tarihi kayıt altına alınmalıdır.
Toplu gecikmeler, genellikle tarihlerin merkezi bir takvimde tutulmamasından kaynaklanır. Çalışan sayısı arttıkça bu risk artar; her çalışanın kendi periyoduna göre ayrı bir hatırlatma sistemi olmadan gecikme neredeyse kaçınılmaz hale gelir. Yüz çalışanlı bir işletmede, üç farklı tehlike sınıfına dağılmış periyotları elle takip etmek pratikte zorlu bir iştir.
Sağlık Gözetiminde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Sağlık gözetiminde tekrarlayan dört hata öne çıkar.
En sık görülen hata, periyodik muayene tarihinin takvime değil hafızaya bırakılmasıdır. Çalışan sayısı arttıkça tarihleri elle takip etmek pratikte imkânsız hale gelir ve tarihler sessizce geçer.
İkinci hata, tüm çalışanlara aynı tetkik paketinin uygulanmasıdır. Tetkik kararı işin niteliğine ve maruziyete göre değişir; gürültülü ortamda odyometri gerekirken ofis çalışanı için gerekmeyebilir. Standart paket hem eksik hem gereksiz maliyetli olabilir.
Üçüncü hata, iş değişikliği muayenesinin veya çalışanın talep ettiği işe dönüş muayenesinin atlanmasıdır. Bu muayeneler periyodik muayeneden ayrıdır (6331 m.15/1-b).
Dördüncü hata, muayene sonucu "şartlı uygun" çıkan çalışanın şartının takip edilmemesidir. Hekim belirli bir görevden geçici olarak muaf tutulmasını veya ek koruyucu donanım kullanılmasını şart koşabilir; bu şart işyerinde uygulanmazsa muayenenin amacı boşa çıkar.
Örnek Senaryo: Bir Depo İşletmesinde Sağlık Gözetimi
Tehlikeli sınıfta yer alan bir depo işletmesini ele alalım. Elli çalışanı bulunuyor, forklift operatörleri ve elle taşıma yapan personel var.
İşe giriş muayenelerinde tüm çalışanlar için Ek-2 formu düzenlenir; ağır kaldırma yapan personelde ayrıca kas iskelet sistemi değerlendirmesi istenir. Tehlikeli sınıf olduğu için periyodik muayeneler en geç üç yılda bir tekrarlanır.
Bir forklift operatörü iş kazası geçirir ve sonrasında sağlık nedeniyle birkaç kez işten uzak kalır. Dönüşünde muayene talep eder; hekim işe dönüş muayenesini yapar ve sonucu Ek-2 formuna işler.
Tüm muayene tarihleri ve formlar çalışanın kişisel sağlık dosyasında, işyerinde saklanır; denetimde hem periyodik hem işe dönüş muayenesi eksiksiz görülür.
Bir yıl sonra yapılan denetimde müfettiş, önce çalışan listesiyle Ek-2 kayıtlarını karşılaştırır, sonra iş kazası geçiren operatörün işe dönüş muayenesini sorar. Kayıtlar eksiksiz olduğu için işletme, sağlık gözetimi başlığında herhangi bir uygunsuzluk almadan denetimi tamamlar.
Sağlık gözetimi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Periyodik sağlık muayenesi ne sıklıkla yapılır?
Periyodik muayene sıklığı işyerinin tehlike sınıfına göre üst sınırla belirlenir: az tehlikeli işyerlerinde en geç beş yılda bir, tehlikelide en geç üç yılda bir, çok tehlikelide en geç yılda bir. Bunlar üst sınırdır; işyeri hekimi çalışanın sağlık durumu veya maruziyetine göre muayeneyi daha sık tekrarlayabilir. Bağlayıcı çerçeve yürürlükteki yönetmelik metnidir.
Sağlık muayenesinde hangi tetkikler istenir?
Hangi tetkikin isteneceği işin niteliğine ve maruziyete bağlıdır. İşyeri hekimi, fizik muayenenin yanında gerekli gördüğü tetkikleri ister: gürültülü ortamda işitme testi (odyometri), tozlu ortamda akciğer grafisi ve solunum fonksiyon testi, kimyasal maruziyetinde ilgili kan/idrar tahlilleri, görme gerektiren işlerde görme muayenesi gibi. Tetkik kararı hekime aittir.
Sağlık gözetimi maliyetini kim karşılar?
Sağlık gözetiminin tüm maliyetini işveren karşılar; çalışandan muayene veya tetkik gideri istenemez. Hizmet, işyerinin çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre hesaplanan sürede kendi işyeri hekiminizle ya da bir OSGB üzerinden alınabilir. OSGB üzerinden hizmet alınıyorsa muayene takvimini OSGB'nin işyeri hekimi planlar; dışarıdan hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz (6331 m.4/2). Ek-2 formları işyerinde muhafaza edilir: "OSGB'de duruyor" savunması denetimde yeterli sayılmaz.
Muayene sonuçlarını işveren görebilir mi?
Sağlık gözetimi sonuçları kişisel sağlık verisidir ve gizlilik esastır. İşyeri hekimi, işverene yalnızca işe uygunluk kararını bildirir; tıbbi tanı, tetkik sonuçları ve muayene notlarını paylaşmaz. Ek-2 formundaki karar kalıpları "çalışmaya elverişlidir" ve "şartıyla çalışmaya elverişlidir" biçimindedir. Şartlı kararda hekimin belirlediği koşul (ek KKD, kısıtlı süre, ekipman sınırı) işverene iletilir ve uygulanması zorunludur; işveren bu kararı keyfi biçimde göz ardı edemez.
Sağlık gözetimi kapsamında yapılması gereken uygulamalar nelerdir?
Beş ana uygulama: (1) işe girişte uygunluk muayenesi (Ek-2), (2) tehlike sınıfına göre tekrarlanan periyodik muayeneler, (3) iş değişikliğinde muayene ve iş kazası/meslek hastalığı ya da sağlık nedenli tekrarlanan işten uzaklaşmalardan sonra çalışanın talebiyle işe dönüş muayenesi (6331 m.15/1-b), (4) maruziyete özgü tetkik ve izlem (odyometri, akciğer grafisi, biyolojik izlem vb.), (5) kayıtların gizlilik içinde saklanması ve meslek hastalığı şüphesinde yetkili kuruma sevk.
Muayene Tarihlerini Kaçırmayın
Sağlık gözetiminde en sık yapılan hata, periyodik muayene tarihinin sessizce geçmesidir. FirstİSG'de her çalışanın işe giriş ve periyodik muayene tarihi tehlike sınıfına göre tutulur; yaklaşan muayene ve eğitim tarihleri ajandadan otomatik hatırlatılır. Saha denetiminde bulunan eksik muayeneler doğrudan DÖF olarak takip edilebilir.
Sağlık gözetimi ve muayene sürelerini takip edin
FirstİSG uygulamasında periyodik muayene takvimini izler, sağlık gözetimi kayıtlarını mevzuat referanslı biçimde tutar ve her ay ücretsiz rapor hakkıyla raporlarsınız.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın