Servis ve Nakliye Araçları Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
Sürücü yetkinliği, araç donanımı, yük sabitleme ve yolcu güvenliği riskleri; örnek 5x5 tablosu ve indirilebilir Excel şablonu
Taşımacılık İşletmesi İçin Risk Değerlendirmesi Zorunlu mu? — Kısa Cevap
Evet. En az bir çalışanı olan her nakliye firması ve servis işletmecisi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Kara yolu ile yük taşımacılığı (NACE 49.41) İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nde tehlikeli sınıfta yer alır; yolcu/personel taşımacılığı kalemleri faaliyet koduna göre farklı sınıflanabilir — kendi kodunuzu NACE rehberinden doğrulayın.
Taşımacılığı diğer işlerden ayıran nokta, işyerinin büyük bölümünün trafiğin içinde hareket etmesidir: en yüksek şiddetli riskler sürücü-araç-yol üçgeninde doğar ve üçüncü kişileri de etkiler. Depo ve yükleme sahası tarafı için adanmış depo/lojistik risk değerlendirmesi örneğine, sektörün genel tablosu için lojistik iş güvenliği sayfasına bakın; süreç çerçevesi risk değerlendirmesi rehberinde.
Servis ve Nakliye İşlerinde Tipik Tehlikeler
Saha deneyimi ve kamuya açık kaynaklardan derlediğimiz başlıklar üç ana bölümde toplanır:
Sürücü yetkinliği ve sağlığı
- Belge eksikliği: işe uygun sınıf ehliyet, SRC belgesi ve psikoteknik değerlendirmesi olmayan sürücünün araç kullanması; belge geçerliliklerinin takip edilmemesi.
- Yorgunluk ve süre baskısı: uzun sürüş, gece sürüşü, teslimat/vardiya saati baskısı — reaksiyon süresini uzatır, kaza olasılığını büyütür.
- Sağlık takibinin aksaması: görme, uyku ve kalp-damar değerlendirmeleri içeren periyodik muayenelerin atlanması.
- Güvensiz davranış: seyir hâlinde telefon, emniyet kemersiz sürüş, hız ihlali — kural + denetim + eğitim üçlüsüyle yönetilir.
Araç donanımı ve bakımı
- Sefer öncesi kontrolün yapılmaması: lastik, fren, aydınlatma, silecek ve sıvı seviyeleri; arızalı araçla yola çıkma.
- Zorunlu donanım eksikleri: ilk yardım çantası, üçgen reflektör, uygun tip ve bakımlı yangın söndürücü, takoz-zincir gibi kış donanımı.
- Takograf ve kayıt düzeni: çalışmayan takograf, tutulmayan sefer kayıtları — sürüş-dinlenme dengesi izlenemez.
- Periyodik muayene ve sigorta takibi: araç muayenesi geçmiş araçla sefer; belge takibinin kişisel hafızaya bırakılması.
Sürüş, yük ve yolcu operasyonları
- Yük sabitleme hataları: kapasite/gabari aşımı, dengesiz istif, bağlanmamış yük — ani frende kabine yük girmesi, virajda devrilme, kasadan düşen yükün üçüncü kişilere çarpması.
- Yükleme-boşaltma: rampa ve kasa kenarında ezilme, elle taşımada bel zorlanması (elle taşıma kuralları), kasa üzerinde yüksekte çalışma.
- Kış ve olumsuz hava sürüşü: buzlanma, sis, şiddetli yağış; takip mesafesi ve hız uyarlanmadan sürüş.
- Yolcu iniş-binişi (servis): araç tam durmadan kapı açılması, kapı bölgesinde sıkışma, durak dışı iniş-biniş, emniyet kemeri kullanılmaması.
- Yol kenarı çalışması: lastik değişimi ve arıza müdahalesinde trafiğe maruz kalma — reflektif yelek, uygun mesafede işaretleme.
Örnek 5x5 Risk Değerlendirmesi Tablosu (Servis/Nakliye)
Aşağıdaki tablo 5x5 L tipi matris ile puanlanmış örnek satırlardır. Puanlar temsilidir — kendi filonuzun mevcut önlem durumuna göre yeniden takdir edilmelidir. Tablonun genişletilmiş hâli indirilebilir şablonda hazırdır.
| Bölüm | Tehlike | Risk | O | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Sürücü | SRC/psikoteknik belgesi olmayan sürücü | Trafik kazası | 3 | 5 | 15 | İşe alımda belge kontrolü; geçerlilik takvimi; belgesizse araç teslim edilmez |
| Sürücü | Uzun sürüş ve yorgunluk | Direksiyonda uyuklama, kaza | 3 | 5 | 15 | Sürüş-mola planı; takograf verisi kontrolü; gece sürüşünde ek dinlenme |
| Sürücü | Seyirde telefon, kemersiz sürüş | Trafik kazası | 4 | 4 | 16 | Yazılı sürüş kuralları; habersiz denetim; ihlalde yaptırım ve eğitim |
| Araç | Sefer öncesi kontrol yapılmaması | Arıza kaynaklı kaza | 3 | 5 | 15 | Günlük kontrol listesi (lastik, fren, ışık); arıza giderilmeden sefer yok |
| Araç | Söndürücü/ilk yardım donanımı eksikliği | Acil duruma müdahale edememe | 3 | 4 | 12 | Araç tipine uygun bakımlı söndürücü; çanta-reflektör kontrol listesi |
| Yük | Bağlanmamış/dengesiz yük | Devrilme, yük düşmesi | 3 | 5 | 15 | Gergi kayışı/zincirle sabitleme; ağır yük öne-alta; yükleme kontrol listesi |
| Yükleme | Rampa ve kasa kenarında çalışma | Ezilme, düşme | 3 | 4 | 12 | Takozlama; işaretçiyle manevra; kasa üstünde uygun erişim ekipmanı |
| Sürüş | Buzlanma ve olumsuz havada sefer | Kayma, zincirleme kaza | 3 | 5 | 15 | Hava-yol takibi; kış lastiği/zincir; gerekirse seferin ertelenmesi yetkisi |
| Yolcu (servis) | Araç tam durmadan kapı açılması | Yolcu düşmesi, sıkışma | 2 | 4 | 8 | Kapı sensör bakımı; 'tam durmadan kapı açılmaz' kuralı; güvenli durak seçimi |
| Yol kenarı | Arıza/lastik müdahalesinde trafiğe maruziyet | Araç çarpması | 2 | 5 | 10 | Reflektif yelek; uygun mesafede reflektör; mümkünse emniyet şeridi dışına çekilme |
Servis/Nakliye Araçları Risk Değerlendirmesi Excel Şablonunu İndir
Taşımacılıkta Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? — 5 Adım
- Ekibi kurun: işveren/vekili, İSG profesyonelleri ve çalışan temsilcisiyle birlikte; filoyu en iyi bilen kıdemli sürücüler sürece dahil edilir.
- Operasyonu bölümlere ayırın: sürücü yetkinliği/sağlığı, araç donanım-bakımı, yükleme-boşaltma, sürüş (şehir içi/şehirlerarası/gece/kış), yolcu operasyonu ve garaj-ofis alanları ayrı bölümlerdir.
- Tehlikeleri listeleyin: yukarıdaki kümeleri kontrol listesi gibi kullanın; trafikteki üçüncü kişileri ve taşınan yolcuları 'etkilenenler' kolonuna mutlaka yazın.
- Puanlayın ve önceliklendirin: olasılık × şiddet ile 5x5 matriste skorlayın; 15 ve üzeri satırları (belge, yorgunluk, yük sabitleme, kış sürüşü) sefer öncesi zorunlu kontrollere dönüştürün.
- Önlemleri termine bağlayıp belgeleyin: her önleme sorumlu ve tarih atayın; dokümanı ekiple imzalayın ve tehlike sınıfınıza göre en geç 4-6 yılda bir (kaza, yeni araç tipi, güzergâh değişikliği, ramak kala olayında derhal) yenileyin.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10 — risk değerlendirmesi yükümlülüğü ve çalışanların katılımı.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — ekip, yöntem serbestisi, yenileme süreleri.
- İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği — kara yolu yük taşımacılığı (49.41): tehlikeli sınıf; yolcu taşımacılığı kalemleri koda göre değişir.
- Karayolu Taşıma Yönetmeliği ve ilgili düzenlemeler — yetki belgeleri (K belgesi vb.), SRC ve psikoteknik değerlendirme şartları.
- Karayolları Trafik Kanunu — araç muayenesi, zorunlu donanım ve trafik kuralları.
- Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği — yükleme-boşaltmada elle taşıma kuralları.
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın; risk değerlendirmesi yapmamanın cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılık sürdükçe her ay tekrarlanır.
Servis ve nakliye araçları risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Nakliye ve servis taşımacılığı hangi tehlike sınıfında yer alır?
Kara yolu ile yük taşımacılığı (NACE 49.41 alt kodları) İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nde tehlikeli sınıftadır; yolcu/personel taşımacılığı kalemleri ise faaliyet koduna göre farklı sınıflanabilir. Sınıf, yenileme sıklığını (tehlikeli 4 yıl, az tehlikeli 6 yıl) ve İSG hizmet modelini belirlediği için kendi kodunuzu NACE rehberinden doğrulayın.
Taşımacılıkta risk değerlendirmesinin ana özelliği nedir?
İşyerinin büyük bölümünün trafiğin içinde hareket etmesi. Sabit tesis riskleri (garaj, yükleme sahası, ofis) klasik yöntemle değerlendirilir; ama en yüksek şiddetli riskler sürücü, araç ve yol üçgenindedir. Bu yüzden tablo üç ana bölüme ayrılır: sürücü yetkinliği ve sağlığı, araç donanımı ve bakımı, sürüş/yük operasyonları.
SRC ve psikoteknik belgeleri risk değerlendirmesine nasıl girer?
Ayrı satır olarak girer: tehlike 'gerekli belge ve değerlendirmesi olmayan sürücünün araç kullanması', risk 'trafik kazası', önlem ise işe alımda ehliyet-SRC kontrolü, mevzuattaki periyotlarla psikoteknik değerlendirme, belge geçerliliklerinin takvimle takibi ve belgesi eksik sürücüye araç teslim edilmemesidir. Belge takibi tek kişinin hafızasına bırakılmaz — sistemli takip gerekir.
Yük sabitleme neden yüksek puanlı satırdır?
Çünkü kayan veya devrilen yük hem sürücüyü hem trafikteki üçüncü kişileri etkiler: ani frende kabine yük girmesi, virajda devrilme, kasadan yük düşmesi. Önlemler; yükün kapasite ve gabari sınırlarında tutulması, ağır yükün öne-alta ve dengeli yerleştirilmesi, uygun bağlama ekipmanı (gergi kayışı, zincir) ve sürücüye yükleme kontrol listesi verilmesidir.
Personel servisi işleten firma için özel riskler neler?
Yolcuların iniş-binişi (kapı bölgesinde sıkışma, hareket hâlinde kapı açılması), durak dışı iniş-biniş, emniyet kemeri kullanılmaması ve okul/vardiya saatlerindeki süre baskısı öne çıkar. Servis güzergâhının ve duraklarının güvenli seçilmesi, kapı sensörlerinin bakımı ve 'araç tam durmadan kapı açılmaz' kuralı temel satırlardır.
Sürücü yorgunluğu ve mola düzeni değerlendirmeye girer mi?
Girer — organizasyonel risk olarak: uzun sürüş sürelerinde reaksiyon süresinin uzaması, gece sürüşü ve monotoni. Takograf verisinin düzenli kontrolü, sürüş-mola planlaması, gece vardiyasında ek dinlenme ve periyodik sağlık muayenelerinde uyku/görme değerlendirmesi önlem satırlarını oluşturur.
Servis ve Nakliye Soru Seti FirstİSG Uygulamasında Hazır
Sürücüsü yolda, aracı sahada olan bir işletmede Excel dosyası masada kalır: FirstİSG uygulamasında firmanızı seçtiğinizde sihirbaz "Servis ve Nakliye Araç Operasyonları" bölümünü — sürücü yetkinliğinden yük sabitlemeye ve yolcu iniş-binişine, Fine-Kinney puan önerili hazır maddelerle — otomatik önerir. Araç ve saha bulgularını fotoğrafla kaydeder, raporu ofise dönmeden tamamlarsınız.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın