Gebe, Genç ve Engelli Çalışanlar İçin Risk Değerlendirmesi (2026)
Özel politika gerektiren gruplar: 6331 m.10 gerekliliği, grup grup tehlike-önlem örnekleri, Fine-Kinney örnek tablosu ve indirilebilir Excel şablonu
Özel Politika Grupları İçin Risk Değerlendirmesi Zorunlu mu? (Kısa Cevap)
Evet, üstelik bu, genel risk değerlendirmesinin bir "ek maddesi" değil, kanunun açık şartıdır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.10, risk değerlendirmesinde genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren grupların durumunun özellikle dikkate alınmasını ister. Aynı tehlike bu gruplar için daha yüksek şiddet ya da olasılık üretir. Gürültü herkes için risktir ama gebe çalışan için maruziyet sınırı daha düşüktür; merdiven herkes için risktir ama görme engelli çalışan için olasılık katsayısı farklıdır.
Bu sayfa değerlendirme tarafına odaklanır: hangi satırlar açılır, puanlar nasıl takdir edilir, hangi önlemler yazılır. Gebe ve emziren çalışanların hak ve süreleri (doğum izni, süt izni, gece kısıtları) için adanmış gebe ve emziren çalışan rehberine, sürecin geneli için risk değerlendirmesi rehberine bakın.
Kapsamın sınırları çoğu zaman sık sanılandan çok daha geniştir. Yalnız gebelik veya görünür engellilik değil, ileri yaşlılık, kronik hastalık ve geçici sağlık kısıtları da özel politika grubuna girebilir. Bir işyerinde bu gruplardan biri hiç bulunmasa bile, işe alım sürecinde herhangi bir an ortaya çıkabilir. Bu yüzden yine de değerlendirmenin bu bölümü boş değil, "şu an kapsamda çalışan yok" notuyla hazır ve güncel tutulmalıdır.
Özel Politika Gruplarında Hangi Tehlikeler ve Önlemler Öne Çıkar?
Özel politika grupları için tehlikeler üç ana başlıkta toplanır: gebe ve emziren çalışanlarda maruziyet sınırları, genç çalışanlarda deneyimsizlik ve yasak işler, engelli çalışanlarda erişilebilirlik ve acil durum tahliyesi. Üç grubun ortak noktası, tamamen aynı fiziksel ortamın her biri için farklı bir risk taşımasıdır. Bu yüzden tehlike aynı kalsa da satır her zaman ayrı açılır ve önlem grubun kendi ihtiyacına göre yazılır.
Gebe ve emziren çalışanlar
- Elle taşıma: gebe çalışanın kendisinin ve bebeğin sağlığını etkileyecek elle taşıma ve araçsız yük taşıma işleri yasaktır; iş değişikliği sağlanır (elle taşıma kuralları).
- Titreşim ve ani darbe: uzun süreli titreşime ve sarsıntıya maruz kalınan işlerde ve makinelerde çalıştırma yasağı; iş istasyonu değişikliği.
- Gürültü: gebe çalışanın bulunduğu ortamda maruziyetin en düşük maruziyet eylem değeri olan 80 dB(A) düzeyini aşmaması sağlanır; düşürülemiyorsa çalışma yeri değiştirilir. KKD ile "idare etmek" bu grupta kabul edilmez (gürültü ve titreşim sınırları).
- Kimyasallar: mutajen ve üreme için toksik maddelerle çalıştırma yasağı; diğer kimyasallarda sıkı kontrol ve sürekli maruziyet takibi (kimyasal maddelerle çalışma).
- Çalışma süresi ve gece: günde 7,5 saat üst sınırı; gece çalışma kısıtları ve dönemleri (ayrıntı adanmış rehberde).
Genç çalışanlar (çırak ve stajyerler dahil)
- Yasak işler: yaş grubuna göre çalıştırılamayacak işler (çok tehlikeli işler, bazı kimyasal işlemler) değerlendirmede ayrı satır olarak yazılır; iş eşleştirmesi buna göre yapılır.
- Deneyimsizlik ve risk algısı: tecrübe eksikliği olasılık katsayısını yükseltir; işbaşı eğitimi, refakatli çalışma dönemi ve makine kullanım kısıtları temel önlemlerdir.
- Çalışma süreleri: okula devam eden gençlerde eğitim saatlerini engellemeyen sınırlı süreler ve kesintisiz dinlenme kuralları; veli/vasi ile yazılı sözleşme.
- Sağlık gözetimi: genç çalışanların periyodik sağlık muayeneleri daha sık aralıkla yapılır; işe giriş raporu eksiksiz olmalıdır.
Engelli çalışanlar
- Erişilebilirlik: çalışma alanı, geçiş yolları, merdiven-rampa ve hijyen alanlarının engel durumuna uygunluğu; uygun olmayan alanlar ayrı satırda puanlanır.
- İş-kişi eşleştirmesi: engelli çalışan; mesleğine, beden ve ruhsal durumuna uygun işte çalıştırılır, sağlığına zarar verecek işe verilemez; gerekli araç-gereç ve ekipman adaptasyonu işverence sağlanır.
- Acil durum ve tahliye: alarmın algılanabilirliği (işitme engeli için ışıklı uyarı, görme engeli için sesli yönlendirme) ve tahliye refakati; destek elemanı görevlendirmesiyle eşleştirilir, acil durum planına senaryo olarak yazılır.
- Eğitim uyarlaması: İSG eğitiminin engel durumuna uygun formatta verilmesi ve anlaşıldığının doğrulanması.
Örnek Fine-Kinney Tablosu (Özel Politika Grupları)
Aşağıdaki tablo Fine-Kinney yöntemiyle (Risk = Olasılık × Frekans × Şiddet) puanlanmış örnek satırlardır; frekans bu gruplarda ayırt edicidir. Puanlar temsilidir; kendi işyerinizin koşullarına göre yeniden takdir edilmelidir. 5x5 matris tercih ediyorsanız indirilebilir şablonda her iki yöntem için de sekme vardır.
| Grup | Tehlike | Risk | O | F | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Gebe | Elle yük taşıma gerektiren görev | Anne ve bebek sağlığının zarar görmesi | 3 | 3 | 15 | 135 | Elle taşıma yasağı; iş değişikliği; görev tanımının güncellenmesi |
| Gebe | 80 dB(A) üzeri gürültülü bölümde çalışma | Anne ve bebek üzerinde gürültü etkisi | 3 | 6 | 7 | 126 | Sessiz bölüme geçiş (KKD ile devam kabul edilmez); ortam ölçümü |
| Gebe | Titreşimli makine ile çalışma | Gebelik komplikasyonu | 2 | 6 | 15 | 180 | Titreşimli işten alınma; iş istasyonu değişikliği |
| Gebe | Vücut ölçüsüne uymayan KKD | Koruma sağlanamaması | 3 | 6 | 3 | 54 | Ölçü değiştikçe yeni KKD temini; uygun KKD yoksa o işte çalıştırılmaz |
| Genç | Deneyimsiz çalışanın makine başında yalnız bırakılması | Uzuv yaralanması | 6 | 6 | 7 | 252 | Refakatli çalışma dönemi; makine kullanım kısıtı; işbaşı eğitimi |
| Genç | Yaş grubuna yasak işte görevlendirme | Ağır yaralanma ve hukuki sorumluluk | 3 | 3 | 15 | 135 | Yasak işler listesi; görev ataması öncesi yaş-iş kontrolü |
| Genç | Okul dönemi çalışma sürelerinin aşılması | Yorgunluk kaynaklı kaza | 3 | 6 | 3 | 54 | Süre sınırlarına uygun vardiya planı; kesintisiz dinlenme takibi |
| Engelli | Alarmın engel durumuna göre algılanamaması | Tahliyede geç kalma | 3 | 1 | 15 | 45 | Işıklı/sesli çift uyarı; tahliye refakatçisi ataması; tatbikatta senaryo |
| Engelli | Erişilemeyen geçiş yolu ve hijyen alanı | Düşme ve zorlanma | 3 | 6 | 3 | 54 | Rampa/tutamak düzenlemesi; güzergâh engellerinin kaldırılması |
| Tümü | Durum değişikliğinin (gebelik bildirimi vb.) değerlendirmeye yansıtılmaması | Korumasız maruziyetin sürmesi | 6 | 2 | 7 | 84 | Bildirim → ilgili bölümün derhal güncellenmesi prosedürü; İK-İSG bilgi akışı |
Tablodaki skor sütunu, Fine-Kinney yönteminde olasılık, frekans ve şiddetin çarpımıdır; yüksek skorlu satırlar önceliklidir. Genç çalışanın deneyimsiz makine kullanımı 252 puanla tabloda en yüksek skora sahiptir, bu yüzden refakatli çalışma dönemi ve makine kısıtı ertelenemeyecek bir önlemdir. Skoru düşük görünen satırlar da (örneğin 45 puanlık tahliye alarmı satırı) hiçbir zaman göz ardı edilmemelidir; frekansı düşük ama şiddeti yüksek bir tehlike, tek seferde ölümcül bir sonuç doğurabilir.
Özel Politika Grupları Risk Değerlendirmesi Excel Şablonunu İndir
Özel Politika Grupları Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? (5 Adım)
Bu değerlendirmeyi İSG uzmanı hazırlar, işveren veya işveren vekili onaylar; gebelik veya engellilik gibi kişisel bir durumun bildirimi genellikle çalışanın kendisinden veya İK biriminden gelir. Bu yüzden İK ile İSG arasındaki bilgi akışı, değerlendirmenin güncelliğini belirleyen en kritik halkadır.
- Grupları tespit edin: işyerindeki gebe/emziren, genç (çırak-stajyer dahil), engelli, yaşlı ve kronik hastalığı olan çalışanları belirleyin; İK ile İSG arasında durum değişikliği bildirim akışı kurun.
- Grup gözüyle tarayın: mevcut değerlendirmede her tehlike satırında "bu tehlike özel gruptaki çalışan için ne üretir?" sorusunu sorun; etkilenenler kolonuna grubu yazın.
- Satırları ekleyin: yasak işler, maruziyet sınırları (gürültü, kimyasal, titreşim), erişilebilirlik ve tahliye gibi yalnız bu gruplara ait tehlikeleri ayrı bölümde toplayın.
- Puanları takdir edin: aynı tehlikede şiddeti (ve gerekiyorsa olasılığı) grubun kırılganlığına göre yükseltin; "KKD verildi, çözüldü" yaklaşımının bu gruplarda çoğu zaman geçersiz olduğunu unutmayın; asıl önlem iş/ortam değişikliğidir.
- Güncel tutun: her önleme sorumlu ve tarih atayıp termine bağlayın; gebelik bildirimi, yeni çırak, engelli istihdamı gibi her durum değişikliğinde ilgili bölümü beklemeden güncelleyin.
Özel Politika Gruplarını Hangi Mevzuat Düzenler?
Özel politika gruplarını altı ayrı mevzuat kaynağı birlikte düzenler; her biri farklı bir grubu veya farklı bir süreci kapsar ve birbirini tamamlar.
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10: risk değerlendirmesinde özel politika gerektiren grupların dikkate alınması şartı.
- Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarına Dair Yönetmelik: çalışma yasakları, maruziyet sınırları, günlük süre ve gece kuralları.
- Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik: yaş gruplarına göre yasak işler, çalışma süreleri, sözleşme şartları.
- İşyeri Hekimi Yönetmeliği m.9/2-c-3 ve sağlık gözetimi düzenlemeleri: çocuk, genç ve gebe çalışanlar için en geç altı ayda bir periyodik muayene. (Aynı yükümlülüğü düzenleyen 4857 sayılı İş Kanunu m.87, 6331 sayılı Kanun'un 37. maddesiyle 20.06.2012'de mülga edilmiştir; güncel dayanak yönetmeliktir.)
- Engelli istihdamına ilişkin düzenlemeler: uygun işte çalıştırma, araç-gereç sağlama ve işyeri düzenleme yükümlülükleri.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği: yenileme tetikleyicileri; durum değişikliğinde güncelleme.
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın; risk değerlendirmesi yapmamanın cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılık sürdükçe her ay tekrarlanır.
Özel Politika Gruplarında Hangi Hatalar Sık Yapılır?
En sık dört hata, değerlendirmeyi kâğıt üzerinde tam ama pratikte güncelliğini yitirmiş hale getirir.
- Bildirim gecikmesi: Çalışan gebeliğini işverene bildirir ama bu bilgi İSG birimine ulaşmaz; değerlendirme haftalarca eski hâliyle kalır.
- Genel önlemle yetinme: "KKD verdik" cevabı bu gruplarda çoğu zaman yetersizdir; asıl beklenen iş veya ortam değişikliğidir, ekipman değil.
- Tek seferlik değerlendirme: Gebelik ilerledikçe ya da engel durumu değiştikçe risk puanı da değişir; ilk hafta yapılan değerlendirme doğum iznine kadar sabit tutulursa gerçeği yansıtmaz.
- Boş grup etiketi: Değerlendirmede "gebe çalışan" satırı açılır ama altına somut tehlike ve önlem yazılmaz; denetimde bu, yapılmamış sayılır.
Denetimde müfettişin sorduğu soru nettir: özel politika grubundaki çalışanın durumu değiştiğinde değerlendirme kaç günde güncellendi. Cevap "hemen" değilse, bildirim akışında bir kopukluk var demektir. Bu kopukluk genelde teknik değil, kurumsaldır; İK ile İSG arasında tek bir ortak kayıt noktası olmadığında düzenli olarak ortaya çıkar.
Özel politika grupları risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Özel politika gerektiren gruplar kimlerdir?
6331 sayılı Kanun m.10, risk değerlendirmesinde genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren grupların durumunun özellikle dikkate alınmasını ister. Uygulamada bu listeye kronik hastalığı olanlar ve işyerine yeni başlayanlar gibi kırılganlığı artmış gruplar da eklenir. Ortak nokta şudur: aynı tehlike, bu gruplar için daha yüksek şiddet ya da daha yüksek olasılık üretir.
Bu gruplar için ayrı bir risk değerlendirmesi mi yapılır?
Ayrı bir doküman şart değildir; doğru uygulama, mevcut risk değerlendirmesinin içinde bu gruplara ayrı bölüm/satırlar açmaktır: her tehlike satırında 'etkilenenler' kolonuna grup yazılır ve önlemler gruba göre farklılaştırılır. Gebe bildirimi gibi durum değişikliklerinde ise değerlendirmenin ilgili bölümü beklemeden güncellenir; bu, yenileme tetikleyicilerinden biridir.
Çalışan gebeliğini bildirdiğinde işveren ne yapmalı?
Bildirimle birlikte o çalışanın yaptığı işin riskleri yeniden değerlendirilir: elle taşıma, titreşim, gece çalışması, kimyasal maruziyeti gibi satırlar gebe çalışan gözüyle tekrar puanlanır ve gerekiyorsa iş değişikliği yapılır. Gebe çalışan günde 7,5 saatten fazla çalıştırılamaz; hak ve süre ayrıntıları (süt izni, doğum izni, gece çalışma kısıtları) için gebe ve emziren çalışan rehberine bakın; bu sayfa risk değerlendirmesi tarafına odaklanır.
Genç çalışanlar hangi işlerde çalıştırılamaz?
Genç çalışanlar (15-18 yaş) yönetmelikle sınırlanan işlerde (özellikle çok tehlikeli işler, bazı kimyasal ve gece işleri) çalıştırılamaz; okula devam edenlerin çalışma süreleri eğitim saatlerini engellemeyecek şekilde sınırlıdır. Risk değerlendirmesinde 'genç çalışanın yapamayacağı işler' ayrı satır olarak yazılır ve periyodik sağlık muayeneleri daha sık aralıkla planlanır. Çırak ve stajyerler de bu kapsamdadır.
Özel politika grupları için hangi yöntem kullanılmalı?
Mevzuat yöntem dayatmaz; 5x5 matris de Fine-Kinney de kullanılabilir. Bu sayfadaki örnek tablo Fine-Kinney'dir çünkü maruziyet frekansı bu gruplarda ayırt edicidir: aynı gürültülü ortamda günde bir kez bulunan gebe çalışan ile vardiya boyunca çalışan gebe çalışanın riski aynı değildir. Önemli olan puanın, grubun artan kırılganlığını şiddet katsayısına yansıtmasıdır.
Özel Politika Grupları Soru Seti FirstİSG Uygulamasında Hazır
Özel politika gruplarının değerlendirmesi "bir kez yaz, unut" işi değildir; her gebelik bildirimi, her yeni çırak bir güncelleme demektir. FirstİSG uygulamasında profil adımında genç, engelli veya kadın çalışan işaretlediğinizde sihirbaz "Özel Politika Gerektiren Çalışanlar" bölümünü Fine-Kinney puan önerili hazır tehlike ve önlem maddeleriyle sektörünüzden bağımsız önerir. Güncellemeleri aynı değerlendirme üzerinde sürdürürsünüz; İK'nın bildirdiği her durum değişikliği, ayrı bir belge açmadan mevcut değerlendirmenin ilgili bölümüne işlenir.
Özel politika gruplarını değerlendirmeye ayrı satırla ekleyin
FirstİSG uygulamasında gebe, genç ve engelli çalışanları 'etkilenenler' kolonunda ayrı ele alır, artan kırılganlığı Fine-Kinney öneri puanına yansıtır ve gebe bildirimi gibi değişikliklerde değerlendirmeyi dakikalar içinde günceller; her ay ücretsiz rapor hakkıyla.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın