İşe Giriş Sağlık Raporu: Kim Verir, Kaç Ay Geçerli? (Ek-2)

İşe Giriş Sağlık Raporunu Kim Verir?

Cevap işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre değişir (6331 m.15/3). Aşağıdaki tablo üç ihtimali özetler:

İkinci satırdaki eşik ve kurum listesi iki ayrı kanun değişikliğiyle bugünkü hâlini aldı. Kanunun m.15/3 fıkrasındaki "10'dan az" ibaresi, 18/6/2017 tarihli 7033 sayılı Kanun m.85 ile "50'den az" olarak değiştirildi. Kurum listesi ise 9/1/2025 tarihli 7538 sayılı Kanun m.21 ile genişletildi. Fıkradaki "kamu hizmet sunucuları veya aile hekimlerinden de" ibaresi "ÇASMER'lerden, aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da" oldu. ÇASMER (çalışan sağlığı merkezi), Sağlık Bakanlığına bağlı olan ve işyerlerine İSG hizmeti sunmak üzere Bakanlıkça yetkilendirilen birimdir; tanımı aynı kanunla m.3/1-t'ye eklendi.

Sık yapılan hata, tehlikeli sınıftaki bir işyeri için hastane veya sağlık ocağından alınmış genel "sağlam raporu"nu yeterli saymaktır. Kanunun aradığı, işin risklerini bilen işyeri hekiminin işe özgü uygunluk kararıdır: rapor "kaynakçı olarak çalışmasında sakınca yoktur" diyebilmelidir. İşyerinde hekim görevlendirmesi yoksa, rapor için önce İSG-KATİP üzerinden hekim/OSGB ataması yapılması gerekir.

Aile hekiminden alınan genel bir sağlık raporu da aynı sebepten yetersiz kalabilir. Aile hekimi çalışanın genel sağlığını değerlendirir ama o işyerindeki spesifik tehlikeleri (gürültü, toz, kimyasal, yükseklik) bilmez. Az tehlikeli ve küçük ölçekli işyerlerinde bu yol mevzuata uygun olsa da, işin gerçek risklerini yansıtmayabilir.

İmza yetkisinin yanı sıra hekimin reçete, istirahat ve sevk yetkilerinin sınırı için işyeri hekiminin yetki sınırları rehberine bakın.

İşveren bu farkın bilincindeyse, az tehlikeli işyerinde bile aile hekimi yerine işyeri hekimini tercih edebilir. Mevzuat bir tercih hakkı tanır, bir zorunluluk değildir; ama işin niteliği hekimin işe özgü bilgi sahibi olmasını gerektiriyorsa, bu tercih uygulamada daha sağlam bir kayıt oluşturur.

Rapor Nasıl Alınır, Kaç Günde Çıkar, Ücreti Ne Kadar?

• Süreç: Aday, işyeri hekimine (veya OSGB'ye) yönlendirilir. Hekim özgeçmiş ve şikâyetleri alır, fizik muayene yapar. İşin niteliğine göre tetkik ister (örn. gürültülü işte odyometri, tozlu işte akciğer grafisi, yüksekte çalışmada denge/görme değerlendirmesi). Sonunda Ek-2 formuna kararını yazar.
• Süre: Tetkik gerekmeyen olgularda rapor çoğunlukla aynı gün düzenlenir; kan tahlili, grafi veya odyometri istenirse sonuçlara bağlı olarak birkaç iş günü sürebilir. Sabit bir yasal "kaç günde çıkar" süresi yoktur.
• Ücret: Sağlık gözetiminin maliyeti işverene aittir; adaydan veya çalışandan rapor ücreti istenemez. OSGB'lerde işe giriş muayenesi genellikle hizmet sözleşmesi kapsamında veya muayene başına ücretlendirilir. Tutarlar kuruma ve bölgeye göre değişir, güncel fiyatı hizmet aldığınız kurumdan teyit edin.
• İtiraz: Rapora itiraz Sağlık Bakanlığınca belirlenen hakem hastanelere yapılır; hakem hastane kararı kesindir (6331 m.15).

Süreç adaylar için genellikle tek bir ziyarette tamamlanır. Fizik muayene ve varsa hızlı tetkikler aynı gün yapılır, kanaat bölümü de o gün doldurulur. Ek tetkik gerektiren durumlarda (örneğin akciğer grafisi bir başka merkezde çekiliyorsa) rapor, sonuç geldikten sonra tamamlanır ve aday bu ara dönemde işe başlatılmaz.

Yoğun işe alım dönemlerinde (örneğin şantiyenin sezon başında toplu personel aldığı dönemlerde) bu süreç darboğaza dönüşebilir. İşyeri hekimiyle önceden bir randevu planı oluşturmak, adayların günler boyunca bekletilmesini önler ve işe başlama tarihlerinin gereksiz yere gecikmesinin önüne geçer.

Raporda Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

• Genel sağlık raporu, işe özgü rapor yerine kullanılır. Hastaneden alınan "sağlamdır" ibaresi, işin risklerini bilen hekimin uygunluk kararının yerini tutmaz.
• Rapor işe başladıktan sonra tamamlanır. Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta bu, kanunun açıkça yasakladığı bir sıradır; işe başlatma raporun ardından gelmelidir.
• İş değişince rapor güncellenmez. Aynı işverende farklı bir göreve geçen çalışan için yeni işin riskleri değerlendirilmeden eski rapor geçerli sayılır.
• Kanaat bölümü boş veya belirsiz bırakılır. "İşe uygundur" yerine hiçbir karar yazılmamış form, denetimde tamamlanmamış rapor sayılır.
• Ücret çalışana yansıtılır. Bazı küçük işyerleri muayene masrafını adaydan talep eder; bu, kanunun işverene yüklediği yükümlülüğe aykırıdır.

Bu beş hatanın ortak kökeni, raporu bir engel değil bir formalite olarak görmektir. Süreci baştan doğru kurgulayan işyerlerinde rapor, işe alım hızını yavaşlatan değil, doğru işe doğru kişiyi yerleştiren bir adım hâline gelir ve denetimde de sorun çıkarmaz.

Örnek Senaryo: Bir İnşaat Firmasında İşe Alım

Bir inşaat firması, iskele kurulumu için yeni bir işçi almaya karar verir. İşyeri çok tehlikeli sınıftadır, bu yüzden aday doğrudan işe başlatılamaz. İnsan kaynakları, adayı önce sözleşmeli olduğu OSGB üzerinden işyeri hekimine yönlendirir ve süreci takibe alır.

Hekim adayın özgeçmişini alır, fizik muayene yapar ve yükseklikte çalışacağı için denge ve görme değerlendirmesi ister. Sonuçlar aynı gün çıkar, hekim Ek-2 formuna "işe uygundur" kararını yazar. Rapor tamamlandıktan sonra aday sahaya yönlendirilir, sözleşmesi imzalanır ve İSG-KATİP'e işlenir.

Bir yıl sonra aynı çalışan, firmanın başka bir şantiyesinde iskele işinden vinç operatörlüğüne geçirilir. Bu yeni görev farklı riskler taşıdığı için firma, eski raporu geçerli saymaz ve yeni bir işe giriş muayenesi planlar. Denetçi geldiğinde her iki rapor da tarihli ve gerekçeli biçimde dosyada bulunur.

Aynı firmada başka bir işçi, işe alım sürecinde acele edilip rapor tamamlanmadan sahaya çıkarılmıştı. Birkaç ay sonraki denetimde bu eksiklik fark edildi ve firma hakkında işlem başlatıldı. İki örnek arasındaki fark, sürecin doğru sırayla mı yoksa acele mi işletildiğidir.