Son güncelleme: · Hazırlayan:

Gece Çalışmasını Düzenleyen Mevzuat

Gece çalışmasının kuralları tek bir metinde değil, bir kanun ve iki yönetmelikte yer alır. Aşağıdaki tablo hangi konunun nerede düzenlendiğini özetler.

Düzenleme Gece çalışmasıyla ilgili hükümler Resmî Gazete
4857 sayılı İş KanunuGecenin tanımı (m.69/1) ve 7,5 saat sınırı (m.69/3), postaların değiştirilmesi (m.69/7) ve 11 saat dinlenme (m.69/8), gece fazla çalışma yasağı (m.41), hafta tatili (m.46), 18 yaş altı yasağı (m.73)10.06.2003, S: 25134
Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında YönetmelikPosta sayısı, ilan yükümlülüğü, gece postasının tanımı, posta değişim süresi, ara dinlenme ve hafta tatili07.04.2004, S: 25426 (son değişiklik 29.06.2024, S: 32587)
Kadın Çalışanların Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında YönetmelikKadın çalışan için sağlık raporu, ulaşım, eşlerin postası, gebelik ve emzirme döneminde yasak, isim listesi24.07.2013, S: 28717 (değişiklik 19.08.2017, S: 30159)

İş Kanunu'nun 69. maddesinde eskiden gece çalışanların sağlık raporu ve periyodik kontrolüne ilişkin fıkralar vardı. Bu fıkralar 6331 sayılı Kanun'la 2012'de yürürlükten kaldırıldı. Sağlık gözetimi artık İSG mevzuatına göre yürür; ayrıntı aşağıda.

Gece Çalışması Nedir?

Çalışma hayatında gece, en geç saat 20.00'de başlayıp en erken saat 06.00'ya kadar süren ve her hâlde en fazla 11 saat olan dönemdir (İş Kanunu m.69/1). İşyeri bu aralık içinde kendi gece dönemini belirleyebilir ama aralığın dışına çıkamaz.

Bir postanın gece çalışması sayılması için tamamının gece döneminde olması gerekmez. Çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlayan bir postanın çalışması, gece çalışması sayılır (Postalar Yönetmeliği m.7).

Posta saatleri 20.00-06.00 içine düşen süre Gece çalışması mı?
06.00-14.00YokHayır
14.00-22.002 saat (20.00-22.00)Hayır, yarıdan azı gecede
16.00-24.004 saat (20.00-24.00)Hayır, yarısı gecede ama yarıdan çoğu değil
18.00-02.006 saat (20.00-02.00)Evet
22.00-06.00TamamıEvet

Tablo, işyerinin gece dönemini 20.00-06.00 olarak kabul ettiği varsayımıyla hazırlanmıştır. Gece dönemi daha geç başlatılmışsa hesap o saate göre yapılır.

Gece Çalışması Kaç Saat Olabilir?

İşçilerin gece çalışmaları 7,5 saati geçemez (İş Kanunu m.69/3). Gece postasında fazla çalışma da yapılamaz (m.41). Bu iki kural birlikte okunur: gece postası 7,5 saatte biter, üstüne fazla mesai eklenmez.

7,5 saat sınırının istisnaları

Bazı işlerde işçinin yazılı onayı alınarak 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir (İş Kanunu m.69/3; Postalar Yönetmeliği m.7).

İş Kapsam Kadın çalışan için de geçerli mi?
TurizmTurizm işletmesi veya turizm yatırımı belgesi ya da belediye işletme belgesi olan tesislerEvet, yazılı onayla
Özel güvenlikFaaliyet izinli özel güvenlik şirketleri ve herhangi bir işyerindeki özel güvenlik görevlileriEvet, yazılı onayla
Sağlık hizmetiSağlık hizmeti sunan veya üreten işyerleri ve sosyal hizmet kuruluşlarıEvet, yazılı onayla
Petrol araştırma, arama ve sondajTürk Petrol Kanunu kapsamındaki işyerleriKadın çalışanlar yönetmeliğinin istisna listesinde yer almaz

İstisna, bu işyerlerinde alt işverenin çalıştırdığı işçileri de kapsar. İstisnanın dışındaki bütün işlerde 7,5 saat kesin sınırdır.

Ara dinlenmesi süreye dâhil mi?

Hayır. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz (m.68). Dört saatten fazla ve 7,5 saate kadar süren işlerde en az yarım saat ara dinlenmesi verilir. Bu yüzden 22.00-06.00 arası sekiz saatlik bir posta, yarım saat ara dinlenmesiyle 7,5 saat fiili çalışmaya denk gelir.

Vardiya Değişim Düzeni Nasıl Olmalı?

Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe postalarla yürütülen işlerde aynı işçi sürekli gece postasında tutulamaz. Kanun ve yönetmelik değişim düzenini birlikte belirler.

Kural İçerik Dayanak
Haftalık değişimEn fazla bir iş haftası gece çalıştırılan işçi, ondan sonra gelen ikinci iş haftasında gündüz çalıştırılırİş Kanunu m.69/7; Postalar Yön. m.8
İki haftalık nöbetleşmeİşin niteliği ve İSG gözetilerek gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme de uygulanabilirİş Kanunu m.69/7; Postalar Yön. m.8
Değişimde dinlenmePostası değiştirilen işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamazİş Kanunu m.69/8; Postalar Yön. m.9
Gereksiz değişiklik yasağıZorunluluk olmadıkça işçilerin postaları değiştirilemezPostalar Yön. m.8
Posta sayısıSürekli işlerde 24 saatte en az üç posta. Turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol işlerinde iki posta olabilirPostalar Yön. m.4
ÜcretPosta sayısının artırılması nedeniyle çalışma süresi azalırsa ücretten indirim yapılamazPostalar Yön. m.6
İlanPosta sayısı, başlama ve bitiş saatleri, işçilerin adları, ara dinlenmeleri ve hafta tatilleri işyerinde görülecek yerde ilan edilirPostalar Yön. m.3

Örnek üç postalı çizelge

Aşağıdaki çizelge 7/24 çalışan bir depoda A, B ve C ekiplerinin haftalık dönüşümünü gösterir. Postalar 06.00-14.00, 14.00-22.00 ve 22.00-06.00'dır.

Hafta 06.00-14.00 14.00-22.00 22.00-06.00 (gece)
1. haftaABC
2. haftaCAB
3. haftaBCA

Gece postasından çıkan ekip sabah postasına geçer. Gece postası Pazar sabahı 06.00'da biter, sabah postası Pazartesi 06.00'da başlarsa arada 11 saatten çok daha uzun bir dinlenme kalır. Dönüşüm ileri yönlü (sabah, akşam, gece) kurulursa uyku düzeni daha kolay uyum sağlar.

Gece Çalışanlarda Hafta Tatili Nasıl Verilir?

İşçiye yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme verilir (İş Kanunu m.46). Postalar hâlinde yürütülen işlerde hafta tatili, haftanın bir gününde 24 saatten az olmamak üzere ve nöbetleşme yoluyla verilir (Postalar Yönetmeliği m.11).

Sahada karışan nokta, posta değişimindeki 11 saatlik dinlenme ile hafta tatilinin ayrı haklar olmasıdır. Gece postasını bitiren işçinin 11 saat dinlenip ertesi gün işe dönmesi, o haftanın tatili yerine sayılmaz.

Dinlenme türü Asgari süre Ne zaman
Ara dinlenmesi15 dakika, yarım saat veya 1 saat (iş süresine göre)Postanın ortalarında
Posta değişiminde dinlenmeKesintisiz 11 saatBir postadan diğerine geçerken
Hafta tatiliKesintisiz 24 saatHer yedi günlük dilimde, nöbetleşerek

Konaklama tesislerinde 2025'te yapılan değişiklikle, işçinin yazılı talebi veya onayıyla hafta tatili hak kazanılan günü izleyen dört gün içinde kullandırılabilir (m.46). Bu istisna yalnız turizm işletmesi belgeli konaklama tesislerine özgüdür.

Kimler Gece Çalıştırılamaz?

Çalışan Kural Dayanak
18 yaşından küçüklerSanayiye ait işlerde gece çalıştırılamaz. Postalar hâlinde yürütülen işlerde 20.00-06.00 arasındaki postalarda çalıştırılamaz.İş Kanunu m.73; Postalar Yön. m.5
Gebe çalışanGebeliğin doktor raporuyla tespitinden doğuma kadar gece postalarında çalıştırılamazKadın Çalışanlar Yön. m.9/1
Emziren çalışanDoğum tarihinden itibaren bir yıl gece postalarında çalıştırılamaz. Anne veya çocuğun sağlığı için gerekli olduğu işyeri hekimi raporuyla belgelenirse süre altı ay daha uzar.Kadın Çalışanlar Yön. m.9/1-2
Sağlık raporu olmayan kadın çalışanİşe başlamadan önce işyeri hekiminden gece postasında çalışmasında sakınca olmadığını gösteren rapor alınmadan gece çalıştırılamazKadın Çalışanlar Yön. m.7/1
Gece çalışması nedeniyle sağlığı bozulan işçiYasak değil, bir haktır: sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, olanaklar ölçüsünde gündüz postasında durumuna uygun iş verirPostalar Yön. m.8

Gebe ve emziren çalışanın bu dönemdeki çalışması gündüz postalarına rastlayacak şekilde düzenlenir (m.9/3). Diğer haklar için gebe ve emziren çalışan rehberine, risk değerlendirmesindeki yeri için özel politika gerektiren gruplar rehberine bakın.

Kadın çalışanlar için diğer kurallar

  • Ulaşım: Belediye sınırları dışındaki işyerleri ile posta değişim saatinde toplu taşımayla gidip gelmenin zor olduğu işyerleri, gece postasındaki kadın çalışanı uygun araçla ikametine en yakın merkezden götürüp getirir (m.6).
  • Eşlerin postası: Kocası da postalı bir işte çalışıyorsa kadın çalışanın isteğiyle gece postası kocasınınkine rastlamayacak şekilde düzenlenir. Aynı işyerindeki eşlerin aynı postada çalışma isteği imkân dâhilinde karşılanır (m.8).
  • İsim listesi: Gece çalıştırılan kadın çalışanların listesi denetimde gösterilmek üzere işyerinde saklanır (m.10).

Gece Çalışanların Sağlık Gözetimi

İş Kanunu'nda gece çalışanlar için ayrı bir periyodik muayene aralığı artık yoktur. Muayene sıklığı işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir ve işyeri hekimi gerek görürse kısaltır. Ayrıntı için periyodik sağlık muayenesi rehberine bakın.

Kadın çalışanlar için ise yönetmelik iki şart koyar: işe başlamadan önce işyeri hekiminden sakınca olmadığına dair rapor alınır. İşin devamında da çalışanın özel durumu ve maruz kaldığı riskler dikkate alınarak hekimin belirlediği düzenli aralıklarla muayene yapılır (Kadın Çalışanlar Yön. m.7).

Pratikte işyeri hekimleri gece çalışanların muayenesinde uyku düzenini, kronik hastalıkları ve ilaç kullanımını ayrıca sorgular. Diyabet, epilepsi veya ciddi uyku bozukluğu olan çalışanın gece postasına uygunluğu hekimin değerlendireceği konudur.

Gece Çalışmasının Tehlikeleri ve Riskleri Nelerdir?

Gece çalışmasının riskleri iki kaynaktan doğar: vücudun günlük biyolojik ritmiyle ters yönde çalışmak ve gece işyerinin farklı koşulları. Aşağıdaki tablo genel İSG bilgisidir ve mevzuat metninden alınmamıştır.

Risk Nasıl ortaya çıkar? Önlem
Yorgunluk ve dikkat azalmasıGece yarısından sonra ve sabaha karşı uyanıklık düşer, tepki süresi uzarRiskli işleri gecenin ilk saatlerine alma, kısa molalar, iki kişiyle çalışma
İş kazasıMakine, forklift ve yüksekte çalışmada dikkat hatasıKritik işlerde iş izni ve kontrol listesi, gece için ayrı talimat
Uyku bozukluğuGündüz uykusu kısa ve bölünmüş olur, uyku borcu birikirİleri yönlü dönüşüm, art arda gece sayısını sınırlama, uyku hijyeni eğitimi
Sindirim ve metabolik sorunlarDüzensiz ve gece saatinde beslenmeGece sıcak yemek ve uygun yemek alanı, sağlık gözetiminde takip
Kalp ve damar hastalıklarıUzun süreli vardiyalı çalışmayla ilişkilendirilirPeriyodik muayenede risk etkenlerinin izlenmesi
Psikososyal yükAile ve sosyal hayattan kopma, yalnızlık, stresÇizelgenin önceden ilanı, çalışan görüşü, psikososyal risk değerlendirmesi
Yalnız çalışmaGece kadrosu azdır, kaza anında yardım gecikirDüzenli haberleşme, alarm butonu, yalnız çalışmanın yasaklandığı işlerin belirlenmesi
Şiddet ve güvenlik olayıÖnbüro, market, akaryakıt ve sağlık gibi müşteriyle gece temas eden işlerAydınlatma, kamera, kasa düzeni, destek çağırma yolu
Yetersiz aydınlatmaGün ışığı olmadan yapay aydınlatma tek kaynak kalırGece ölçümü dâhil aydınlatma ölçümü
Zayıf acil durum müdahalesiGece postasında ilk yardımcı veya yangın ekibi bulunmayabilirHer postada yeterli ilk yardımcı ve acil durum ekibi
Yol kazasıPostadan sonra yorgun araç kullanmaServis düzeni, kadın çalışanlar için yasal ulaşım yükümlülüğü (m.6)

Bu riskler risk değerlendirmesinde ayrı bir satır olarak yazılır. Gündüz için yapılan değerlendirme gece koşullarını kendiliğinden kapsamaz. Genel akış için risk değerlendirmesi rehberine, acil durum ekiplerinin her postada kurulması için acil durum planı rehberine bakın.

Örnek Senaryo: 7/24 Çalışan Lojistik Deposu

Aşağıdaki işletme ve olaylar yöntemi göstermek için kurgulanmış bir örnektir. Gerçek bir işyerinde karar, o işyerinin kendi çizelgesine ve risk değerlendirmesine dayanır.

Durum. Bir dağıtım deposu üç postayla çalışıyor. Gece postası 22.00-07.00 arasında, dokuz saat sürüyor. Aynı ekip üç haftadır gece postasında.

Tespit. İSG uzmanı üç aykırılık görür. Gece postası 7,5 saati aşıyor ve depo istisna kapsamında değil. Ekip haftalık olarak gündüze geçirilmemiş. Gece postasında forklift sürücüleri yalnız çalışıyor ve postada ilk yardımcı yok.

Düzeltme. Gece postası 22.00-06.00'ya çekilir, yarım saatlik ara dinlenmesiyle fiili çalışma 7,5 saate iner. Üç ekip haftalık ileri yönlü dönüşüme alınır ve çizelge panoya asılır. Her postaya sertifikalı bir ilk yardımcı yerleştirilir.

Risk değerlendirmesi. Gece forklift trafiği, aydınlatma ve yalnız çalışma ayrı satırlar olarak eklenir. İki kadın çalışanın işyeri hekimi raporu dosyada olmadığı için rapor alınana kadar gündüz postasına geçirilirler.

Kapanış. Aykırılıklar sorumlu ve terminle DÖF kaydına bağlanır, tespitler tespit ve öneri defterine yazılır. Bir ay sonra çizelge ve ölçüm sonuçları yeniden kontrol edilir.

Gece Çalışmasında Sık Yapılan Hatalar

Hata Sonucu Doğrusu
Gece postasını 8 saat fiili çalışma olarak kurmak7,5 saat sınırı aşılırAra dinlenmesi düşüldükten sonra fiili çalışma en çok 7,5 saat (m.69/3)
Gece postasına fazla mesai eklemekYasak bir uygulama doğarGece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz (m.41)
Aynı ekibi sürekli gecede tutmakPosta değiştirmeme idari para cezası konusudurBir hafta gece, sonraki hafta gündüz ya da iki haftalık nöbetleşme (m.69/7)
Posta değişiminde 11 saati hesaplamamakİşçi yorgun olarak yeni postaya başlarDeğişimde kesintisiz en az 11 saat dinlenme (Postalar Yön. m.9)
11 saatlik dinlenmeyi hafta tatili saymakHafta tatili hiç kullandırılmamış olurHer yedi günde ayrıca kesintisiz 24 saat (m.46)
Kadın çalışanı rapor almadan gece postasına koymakYönetmelik ihlali, sağlık riski bilinmezİşe başlamadan önce işyeri hekimi raporu (Kadın Çalışanlar Yön. m.7)
Emzirme süresini bir yılla sınırlı sanmakHekim raporu varken çalışan gece postasına döndürülürRaporla süre altı ay daha uzar (m.9/2)
Gece riskini gündüz değerlendirmesine bırakmakAydınlatma, yalnız çalışma ve acil müdahale eksikleri görünmezGece koşulları risk değerlendirmesinde ayrıca yazılır

Bu sayfa bilgilendirme amaçlı bir uygulama rehberidir. Bağlayıcı çerçeve yürürlükteki kanun ve yönetmelik metinleridir. Toplu iş sözleşmesi veya özel mevzuat daha lehe hüküm getirebilir; sağlık değerlendirmesini hekim yapar.

Gece çalışması, vardiya değişimi ve yasaklar hakkında sık sorulan sorular

Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.

Gece çalışması hangi saatler arasıdır?

Çalışma hayatında gece, en geç saat 20.00'de başlayıp en erken saat 06.00'ya kadar süren ve her hâlde en fazla 11 saat olan dönemdir (İş Kanunu m.69/1). Çalışma süresinin yarısından çoğu bu döneme rastlayan bir posta, gece çalışması sayılır (Postalar Yönetmeliği m.7).

Gece çalışması en fazla kaç saat olabilir?

İşçilerin gece çalışmaları 7,5 saati geçemez (İş Kanunu m.69/3). Turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve petrol araştırma, arama ve sondaj işlerinde işçinin yazılı onayıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz (m.68).

Gece çalışmasında fazla mesai yapılabilir mi?

Hayır. İş Kanunu'nun 41. maddesine göre 69. maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz. Gece postası 7,5 saatte biter ve üzerine fazla mesai eklenmez.

Vardiya değişiminde kaç saat dinlenme verilmelidir?

Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az 11 saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz (İş Kanunu m.69/8; Postalar Yönetmeliği m.9). Bu dinlenme hafta tatilinin yerine geçmez.

Bir işçi kaç hafta üst üste gece çalışabilir?

En fazla bir iş haftası gece çalıştırılan işçi, ondan sonra gelen ikinci iş haftasında gündüz çalıştırılır. İşin niteliği ve iş sağlığı ve güvenliği gözetilerek gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir (İş Kanunu m.69/7; Postalar Yönetmeliği m.8).

Vardiyalı çalışanlarda hafta tatili nasıl verilir?

İşçiye yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme verilir (İş Kanunu m.46). Postalar hâlinde yürütülen işlerde hafta tatili, haftanın bir gününde 24 saatten az olmamak üzere nöbetleşme yoluyla verilir (Postalar Yönetmeliği m.11).

Kimler gece çalıştırılamaz?

18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler, gebeliği doktor raporuyla tespit edilen çalışanlar doğuma kadar ve emziren çalışanlar doğumdan itibaren bir yıl gece çalıştırılamaz (İş Kanunu m.73; Kadın Çalışanlar Yön. m.9). Emzirme süresi işyeri hekimi raporuyla altı ay daha uzatılabilir.

Kadın çalışan gece vardiyasında çalışabilir mi?

Evet, 18 yaşını doldurmuş kadın çalışan gece postasında çalışabilir. Ancak işe başlamadan önce işyeri hekiminden gece postasında çalışmasında sakınca olmadığına dair rapor alınır (m.7). Toplu taşımanın zor olduğu işyerlerinde işveren ulaşımı sağlar (m.6). Gece çalışan kadınların listesi işyerinde saklanır (m.10).

Gece çalışanlar için sağlık raporu kaç yılda bir yenilenir?

İş Kanunu'ndaki gece çalışanlara özgü muayene fıkraları 2012'de 6331 sayılı Kanun'la kaldırıldı. Muayene sıklığı işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir ve hekim gerek görürse kısaltır. Kadın çalışanlarda muayene aralığını işyeri hekimi belirler. Ayrıntı için periyodik sağlık muayenesi rehberine bakın.

Gece çalışmasının riskleri nelerdir?

Başlıca riskler yorgunluk ve dikkat azalmasına bağlı iş kazası, uyku bozukluğu, sindirim ve metabolik sorunlar, psikososyal yük ve yalnız çalışmadır. Müşteriyle gece temas eden işlerde şiddet, yetersiz aydınlatma ve postada ilk yardımcı bulunmaması da eklenir. Bu riskler risk değerlendirmesine ayrıca yazılır.

Gece çalışması nedeniyle sağlığı bozulan işçi ne yapabilir?

Sağlığının gece çalışması nedeniyle bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, olanakların elverdiği ölçüde gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir (Postalar Yönetmeliği m.8). İşçi raporu işyeri hekimiyle paylaşır, hekim de işe uygunluğu yeniden değerlendirir.

Vardiya, Muayene ve Eğitim Tarihlerini Tek Yerde Tutun

Gece postasındaki çalışanın muayenesi ne zaman yenilenecek, her postada ilk yardımcı var mı, gece denetiminde açılan bulgu kapandı mı? FirstİSG uygulamasında muayene ve eğitim tarihleri ajandaya işlenir, yaklaşan tarihlerde otomatik hatırlatma gelir. Saha bulguları sorumlu ve terminle DÖF olarak takip edilir.

Her ay 4 ücretsiz rapor hakkıyla deneyin

FirstİSG uygulaması

Muayene, eğitim ve bulgu takibini kaçırmayın

FirstİSG uygulamasında sağlık gözetimi, eğitim ve önlem sonrası doğrulama tarihleri ajandada izlenir; yaklaşan tarihlerde otomatik hatırlatma alırsınız.

Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android

Soru & Yorumlar

Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.

Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.

Soru sorun veya yorum yazın

Adınız yayınlanır, e-postanız yayınlanmaz; iletişim amacıyla saklanır.

Sıradaki adımlar