Metal Atölyesi Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)

Metal Atölyesinde Hangi Tehlikeler Bulunur?

Metal atölyesinde tehlikeler beş başlıkta toplanır: mekanik (tezgâh), gürültü/toz/titreşim, elektrik, malzeme taşıma ve yangın/kimyasal. Saha deneyimi ve kamuya açık kaynaklardan derlediğimiz alt başlıkları, atölyenizi bölüm bölüm gezerken kontrol listesi gibi kullanın. Küçük bir atölyede beş başlığın hepsi tek kişiye (usta başı) bağlı kalabilir; işletme büyüdükçe her bölümün kendi sorumlusu olması önerilir.

Mekanik tehlikeler (tezgâhlar)

• Devre dışı koruyucu: pres, giyotin makas ve testere önüne el-kol sokulabilmesi, uzuv kaybıyla sonuçlanan kazaların en tipik nedeni.
• Kapak açıkken müdahale: talaş ve parça fırlaması; koruyucu kilidin (interlock) bantlanarak iptal edilmesi.
• Dönen aksama sarılma: torna veya matkapta eldiven, bol kıyafet, yüzük-kolye ve toplanmamış uzun saç kullanılması.
• Tam bağlanmama: ayna veya mengeneye dengesiz oturtulan iş parçasının fırlaması.
• Çatlak taşlama taşı: patlayan taşın çevreye parça saçması; taş değişiminin yetkisiz kişilerce yapılması.

Gürültü, toz ve titreşim

• Tezgâh gürültüsü: pres, giyotin ve taşlamada kalıcı işitme kaybı; kulak koruyucu kullanılmaması ve ortam ölçümünün hiç yaptırılmaması.
• Metal tozu ve duman: taşlama/kesme sırasında çıkan ince partiküllerin solunması; lokal emişin olmaması.
• El-kol titreşimi: taşlama motoru ve darbeli aletlerle uzun süreli çalışma; gürültü ve titreşim yönetmeliği maruziyet değerlerine bakın.

Elektrik tehlikeleri

• Ölçülmemiş topraklama: gövdeye kaçak yapan tezgâhta çarpılma; yıllık topraklama ölçümü ihmali.
• Yıpranmış el aletleri: spiral, el matkabı ve dekupajda yalıtımı bozulmuş kablo; kaçak akım rölesi olmayan pano.
• Pano önünün kapatılması: pano kapaklarının açık bırakılması, önünde yalıtkan paspas olmaması.

Malzeme taşıma ve iş düzeni

• Elle taşımada bel: ağır sac ve profillerde bel incinmesi; keskin sac kenarlarının eldiveni/kıyafeti kesmesi; elle taşıma yönetmeliği değerlendirme faktörlerini tanımlar.
• Forklift ve transpalet: operatör belgesiz kullanım, çatalda insan taşıma, görüşü kapatan yük.
• Kapatılmış kaçış yolu: malzemenin geçiş ve kaçış yollarına istiflenmesi.
• Dengesiz istif: yüksek ve dengesiz yığılmış malzemenin devrilip altında kalma riski.

Yangın ve kimyasallar

• Kaynak köşesi yakınlığı: kıvılcımın yağ, tiner ve ambalaj atığına sıçraması; kaynak ağırlıklı çalışan atölyeler için kaynak işleri risk değerlendirmesi örneğine bakın.
• Soğutma sıvısı ve yağ: cilt teması, zeminde kayganlık, etiketsiz kaplara aktarma; kimyasal maddelerle çalışma kurallarına tabidir.
• Basınçlı hava: periyodik kontrolü yapılmamış kompresör tankı; basınçlı havayla üst temizleme alışkanlığı; basınçlı kap kontrolleri zorunludur.

Metal Atölyesi Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? (5 Adım)

1. Ekibi kurun: tehlikeli/çok tehlikeli sınıfta değerlendirme; işveren/vekili, görevlendirilen iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisinin katıldığı ekiple yapılır. Tezgâhları fiilen kullanan ustaların katılımı, kâğıt üzerinde kalmayan bir değerlendirmenin ön şartıdır; çünkü koruyucunun neden bantlandığını en iyi onlar açıklayabilir.
2. Atölyeyi bölümlere ayırın: talaşlı imalat (torna-freze-CNC), pres/sac işleme, taşlama, kaynak köşesi, malzeme deposu, sevkiyat, kompresör dairesi, ofis. Her bölümü ayrı gezin ve fotoğraflayın; fotoğraf, sonradan "önlem alındı mı" tartışmasında kanıt olarak işe yarar.
3. Tezgâh tezgâh listeleyin: her makine için koruyucu durumu, acil durdurma, elektrik ve operatör yetkinliğini ayrı satırlar olarak yazın; yukarıdaki kategorileri kontrol listesi gibi kullanın.
4. Puanlayın: olasılık × şiddet ile 5x5 matriste skorlayın; 15 ve üzeri skorlar için işi başlatmadan önlem alın. Makine kaynaklı satırlarda şiddet puanını düşük takdir etme eğilimine dikkat: uzuv kaybı potansiyeli olan her satır yüksek şiddettir.
5. Belgeleyin: her önleme sorumlu ve tarih atayın; dokümanı ekiple imzalayın ve sınıfınıza göre en geç 2/4 yılda bir (yeni tezgâh, kaza, taşınma gibi durumlarda derhal) yenileyin.

Tutulması gereken kayıtlar şunlardır: puanlanmış risk tablosu, ekip üyelerinin unvan ve imzaları, düzenleme ve geçerlilik tarihi, varsa ortam ölçümü sonuçları ve önlem takip çizelgesi. Bu belgeler denetimde ilk istenenler arasındadır ve işyerinde her zaman erişilebilir olmalıdır; dijital ortamda tutulması, kağıt dosyanın kaybolma riskini de ortadan kaldırır.

Denetimde metal atölyesinin İSG dosyasında neler kontrol edilir?

Müfettiş öncelikle üç belgeyi ister. Güncel risk değerlendirmesi raporu, koruyucu sökümüne karşı yazılı talimat ve çalışanların eğitim/sağlık kayıtlarıdır. Bu üçü eksikse ceza riski en yüksek noktadadır. Metal atölyelerinde denetim genellikle bir kaza veya ramak kala sonrası tetiklenir; bu yüzden rapor, olay hiç yaşanmadan önce güncel tutulmalıdır, denetim ekibi tam kapıya dayanana kadar beklenmemelidir.

Sık yapılan hatalar

• Koruyucu kâğıtta var: Rapor koruyucunun takılı olduğunu yazar ama sahada tezgâhta interlock bantlanmış hâlde bulunur.
• Şiddet düşük yazılmış: Uzuv kaybı potansiyeli olan bir satıra düşük şiddet puanı verilmiş, skor gerçek riski yansıtmaz.
• Ölçüm eksik: Gürültü veya toz maruziyeti "yüksek" diye not düşülmüş ama yetkili laboratuvar ölçümü hiç yaptırılmamıştır.
• Yeni tezgâh güncellenmemiş: Atölyeye yeni bir makine girmiş ama risk değerlendirmesi süre beklenmeden güncellenmemiştir.

Bu hatalar tekrar ettiğinde ceza iki katına çıkabilir; tekrarlı ihlallerde faaliyet durdurma gündeme gelir. Puanlama tek kişinin kanaatiyle değil, iş güvenliği uzmanı koordinasyonunda ve tezgâhı fiilen kullanan ustayla birlikte yapılmalıdır; aksi hâlde şiddet puanı olduğundan düşük çıkar.

Özetle metal atölyesinde risk değerlendirmesini denetime dayanıklı kılan üç şey vardır. Koruyucuların kâğıtta değil sahada gerçekten takılı olması birincisidir. Şiddet puanlarının uzuv kaybı ihtimalini yansıtması ikincisidir. Ölçüme dayalı tehlikelerin, yani gürültü ve toz gibi kalemlerin, gerçek ölçüm sonuçlarıyla desteklenmesi üçüncüsüdür. Bu üçü sağlandığında rapor, denetimde de olası bir kaza sonrası soruşturmada da işverenin elini güçlendirir.