Metal Atölyesi Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
CNC, torna, pres, giyotin ve taşlama riskleri; örnek 5x5 tablosu, adım adım hazırlama süreci ve indirilebilir Excel şablonu
Metal Atölyesi İçin Risk Değerlendirmesi Zorunlu mu? — Kısa Cevap
Evet. En az bir çalışanı olan her metal atölyesi — torna, freze, CNC, pres, giyotin, taşlama ve kaynak köşesi dahil — 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Metal işleme faaliyetlerinin büyük bölümü tehlikeli, bazı faaliyet kolları (örneğin metal kaplama) çok tehlikeli sınıftadır; değerlendirme sınıfa göre en geç 4 veya 2 yılda bir yenilenir — tehlike sınıfınızı NACE kodunuzdan doğrulayın.
Metal atölyesini diğer işyerlerinden ayıran nokta, ağır sonuçlu makine kazalarının (uzuv kaybı, ezilme) sıradan günlük işlemler sırasında yaşanmasıdır: koruyucusu çıkarılmış bir pres, aynaya tam bağlanmamış bir parça veya dönen matkapta kullanılan eldiven tek başına kalıcı sakatlık üretebilir. Sürecin genel çerçevesi için risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberine bakın.
Metal Atölyelerinde Tipik Tehlikeler
Saha deneyimi ve kamuya açık kaynaklardan derlediğimiz başlıklar; atölyenizi bölüm bölüm gezerken kontrol listesi gibi kullanın:
Mekanik tehlikeler (tezgâhlar)
- Koruyucusu çıkarılmış veya devre dışı bırakılmış makine: pres, giyotin makas ve testere önüne el-kol sokulabilmesi — uzuv kaybıyla sonuçlanan kazaların en tipik nedeni.
- CNC kapağı açıkken müdahale: talaş ve parça fırlaması; koruyucu kilidin (interlock) bantlanarak iptal edilmesi.
- Dönen aksama sarılma: torna/matkapta eldiven, bol kıyafet, yüzük-kolye ve toplanmamış uzun saç.
- Parçanın tam bağlanmaması: ayna veya mengeneye dengesiz oturtulan iş parçasının fırlaması.
- Taşlama taşında çatlak: patlayan taşın çevreye parça saçması; taş değişiminin yetkisiz kişilerce yapılması.
Gürültü, toz ve titreşim
- Pres, giyotin ve taşlama gürültüsü: kalıcı işitme kaybı; kulak koruyucu kullanılmaması ve ortam ölçümünün hiç yaptırılmaması.
- Metal tozları ve kesme dumanı: taşlama/kesme sırasında çıkan ince partiküllerin solunması; lokal emişin olmaması.
- El-kol titreşimi: taşlama motoru ve darbeli aletlerle uzun süreli çalışma — gürültü ve titreşim yönetmeliği maruziyet değerlerine bakın.
Elektrik tehlikeleri
- Tezgâh gövde topraklamasının ölçülmemesi: gövdeye kaçak yapan tezgâhta çarpılma; yıllık topraklama ölçümü ihmali.
- Yıpranmış kablolu el aletleri: spiral, el matkabı ve dekupajda yalıtımı bozulmuş kablo; kaçak akım rölesi olmayan pano.
- Pano önünün kapatılması: pano kapaklarının açık bırakılması, önünde yalıtkan paspas olmaması.
Malzeme taşıma ve iş düzeni
- Ağır sac ve profillerin elle taşınması: bel incinmesi; keskin sac kenarlarının eldiveni/kıyafeti kesmesi — elle taşıma yönetmeliği değerlendirme faktörlerini tanımlar.
- Forklift ve transpalet: operatör belgesiz kullanım, çatalda insan taşıma, görüşü kapatan yük.
- Dar geçit ve kapatılmış kaçış yolları: malzemenin geçiş/kaçış yollarına istiflenmesi.
- Yüksek ve dengesiz istif: devrilen malzeme altında kalma.
Yangın ve kimyasallar
- Kaynak köşesi ile yanıcı depoların yakınlığı: kıvılcımın yağ, tiner ve ambalaj atığına sıçraması — kaynak ağırlıklı çalışan atölyeler için kaynak işleri risk değerlendirmesi örneğine bakın.
- Kesme-soğutma sıvıları ve yağlar: cilt teması, zeminde kayganlık, etiketsiz kaplara aktarma — kimyasal maddelerle çalışma kurallarına tabidir.
- Kompresör ve basınçlı hava: periyodik kontrolü yapılmamış hava tankı; basınçlı havayla üst temizleme alışkanlığı — basınçlı kap kontrolleri zorunludur.
Örnek 5x5 Risk Değerlendirmesi Tablosu (Metal Atölyesi)
Aşağıdaki tablo 5x5 L tipi matris ile puanlanmış örnek satırlardır. Puanlar temsilidir — kendi atölyenizin mevcut önlem durumuna göre yeniden takdir edilmelidir. Tablonun genişletilmiş hâli indirilebilir şablonda hazırdır.
| Bölüm | Tehlike | Risk | O | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Pres | Koruyucusuz kalıp bölgesine el girmesi | Uzuv kaybı | 3 | 5 | 15 | Çift el kumandası/fotosel bariyer; koruyucu söküm yasağı; yetkili operatör |
| CNC | Kapak açıkken talaş/parça fırlaması | Göz ve yüz yaralanması | 3 | 4 | 12 | Interlock'un iptal edilmemesi; kapak kapalı çalışma talimatı; gözlük |
| Torna/matkap | Dönen aksamda eldiven/bol kıyafet | Sarılma, uzuv kaybı | 3 | 5 | 15 | Dönen aksamda eldiven-aksesuar yasağı; manşetli iş elbisesi; talimat + eğitim |
| Giyotin makas | Keskin sac kenarları, bıçak bölgesi | Kesik, uzuv kaybı | 3 | 4 | 12 | Bıçak bölgesi koruyucusu; kesilmeye dayanıklı eldiven (taşımada); tek kişilik besleme kuralı |
| Taşlama | Çatlak taş, korumasız çalışma | Taş patlaması, göz yaralanması | 2 | 5 | 10 | Kullanım öncesi taş kontrolü; muhafaza + siperlik; taş değişimini yetkili yapar |
| Elektrik | Gövde topraklaması ölçülmemiş tezgâh | Elektrik çarpması | 3 | 5 | 15 | Yıllık topraklama ölçümü; kaçak akım rölesi; pano önü yalıtkan paspas |
| Gürültü | Pres/taşlama bölümünde yüksek gürültü | Kalıcı işitme kaybı | 4 | 3 | 12 | Ortam ölçümü; kulak koruyucu zorunluluğu; gürültülü tezgâhların ayrılması |
| Malzeme taşıma | Ağır sacların elle kaldırılması | Bel incinmesi, kesik | 4 | 3 | 12 | Taşıma arabası/caraskal; iki kişiyle taşıma kuralı; kesilmeye dayanıklı eldiven |
| Forklift | Belgesiz kullanım, çatalda insan taşıma | Çarpma, ezilme, ölüm | 2 | 5 | 10 | Operatör belgesi şartı; yaya yollarının çizilmesi; çatalda insan taşıma yasağı |
| Kompresör | Periyodik kontrolü yapılmamış hava tankı | Patlama | 2 | 5 | 10 | Periyodik kontrol; emniyet ventili; basınçlı havayla üst temizleme yasağı |
Metal Atölyesi Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? — 5 Adım
- Ekibi kurun: tehlikeli/çok tehlikeli sınıfta değerlendirme; işveren/vekili, görevlendirilen iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisinin katıldığı ekiple yapılır. Tezgâhları fiilen kullanan ustaların katılımı, kağıt üzerinde kalmayan bir değerlendirmenin ön şartıdır.
- Atölyeyi bölümlere ayırın: talaşlı imalat (torna-freze-CNC), pres/sac işleme, taşlama, kaynak köşesi, malzeme deposu, sevkiyat, kompresör dairesi, ofis. Her bölümü ayrı gezin, fotoğraflayın.
- Tehlikeleri tezgâh tezgâh listeleyin: her makine için koruyucu durumu, acil durdurma, elektrik ve operatör yetkinliğini ayrı satırlar olarak yazın; yukarıdaki kategorileri kontrol listesi gibi kullanın.
- Puanlayın ve önceliklendirin: olasılık × şiddet ile 5x5 matriste skorlayın; 15 ve üzeri skorlar için işi başlatmadan önlem alın. Makine kaynaklı satırlarda şiddet puanını düşük takdir etme eğilimine dikkat — uzuv kaybı potansiyeli olan her satır yüksek şiddettir.
- Önlemleri termine bağlayıp belgeleyin: her önleme sorumlu ve tarih atayın; dokümanı ekiple imzalayın ve sınıfınıza göre en geç 2/4 yılda bir (yeni tezgâh, kaza, taşınma gibi durumlarda derhal) yenileyin.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10 — risk değerlendirmesi yükümlülüğü.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — ekip, yöntem serbestisi, yenileme süreleri.
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği — tezgâh koruyucuları, periyodik kontroller ve operatör yetkinliği.
- Gürültü ve Titreşim Yönetmelikleri — maruziyet eylem ve sınır değerleri, işitme testleri.
- KKD Kullanım Yönetmeliği — gözlük, kulak koruyucu, kesilmeye dayanıklı eldiven ve çelik burunlu ayakkabı seçimi.
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın; risk değerlendirmesi yapmamanın cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılık sürdükçe her ay tekrarlanır.
Metal atölyesi risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Metal atölyesi için risk değerlendirmesi zorunlu mu?
Evet. En az bir çalışanı olan her metal atölyesi — torna, freze, CNC, pres, kaynak işleri dahil — 6331 sayılı Kanun m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Metal işleme faaliyetlerinin büyük bölümü tehlikeli, bazı faaliyet kolları (ör. metal kaplama) çok tehlikeli sınıftadır; kodunuzu NACE rehberinden doğrulayın.
Metal atölyesi risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir?
Tehlikeli sınıfta en geç 4 yılda bir, çok tehlikeli sınıfta en geç 2 yılda bir yenilenir. Yeni tezgâh alımı, yerleşim değişikliği, iş kazası veya ramak kala olayında süre beklenmeden güncellenir — ayrıntılar yenileme rehberinde.
CNC tezgâhı risk değerlendirmesinde neler yazılmalı?
Dört kritik satır: koruyucu kapak açıkken operasyon noktasına müdahale (talaş fırlaması, uzuv sıkışması), parçanın aynaya/tablaya tam bağlanmaması sonucu fırlama, elektrik panosuna temas ve talaş/soğutma sıvısıyla cilt teması. Koruyucu kilit (interlock) düzeneğinin devre dışı bırakılmadığı, acil durdurma butonunun erişilebilir olduğu ve operatör dışındakilerin tezgâh sahasına girmediği ayrıca kontrol edilmelidir.
Torna ve matkapta eldiven kullanılır mı?
Hayır — dönen aksamlı tezgâhlarda (torna, matkap, freze) eldiven, dönen parçaya sarılma riski nedeniyle kullanılmaz; aynı nedenle yüzük-kolye gibi aksesuar ve bol kıyafet de yasaktır. Eldiven; malzeme taşıma, kaynak ve taşlama gibi işlerde gereklidir. Doğru donanım seçimi için KKD seçim rehberine bakın.
Metal atölyesinde gürültü ölçümü zorunlu mu?
Metal işleme, gürültü maruziyetinin en yüksek olduğu sektörlerdendir; pres, giyotin ve taşlama bölümlerinde maruziyet eylem değerlerinin aşılması muhtemeldir. Risk değerlendirmesinin gürültü satırları, yetkili laboratuvara yaptırılan ortam ölçümü sonuçlarına dayanmalı; sınır değerler ve işitme testleri için gürültü ve titreşim yönetmeliği özetine bakın.
Risk değerlendirmesi yapmamanın cezası ne kadar?
2026 tarifesinde risk değerlendirmesi yapmamanın veya yaptırmamanın idari para cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılığın sürdüğü her ay tekrar uygulanır. Güncel tutarların tamamı 2026 İSG cezaları tablosunda.
Risk Değerlendirmenizi Uygulamada Hazırlayın
Tezgâh tezgâh tehlike listesiyle uğraşmak için Excel zorunlu değil: risk değerlendirmenizi FirstİSG uygulamasında dijital yürütürsünüz — hazır şablon kütüphanesinden başlar, atölyenizin fotoğraflarıyla saha tespiti yapar, İSG için özelleştirilmiş yapay zekâ desteğiyle raporu dakikalar içinde tamamlarsınız. Yenileme tarihi yaklaştığında sistem hatırlatır.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın