Mobilya Atölyesi Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
Şerit testere, planya, ahşap tozu ve vernik riskleri. Örnek 5x5 tablosu, adım adım hazırlama süreci ve indirilebilir Excel şablonu.
Kısa Cevap: Mobilya Atölyesi İçin Risk Değerlendirmesi Zorunlu mu?
Evet, en az bir çalışanı (çırak, kalfa dahil) olan her mobilya ve marangoz atölyesi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Mobilya imalatı tipik olarak tehlikeli sınıftadır; bu, değerlendirmenin en geç 4 yılda bir yenilenmesi ve İSG hizmetlerinin işverence üstlenilememesi anlamına gelir. Tehlike sınıfınızı NACE kodunuzdan doğrulayın.
Mobilya atölyesinin risk profili iki uçludur: bir yanda kesici tezgâhların anlık ağır yaralanma riski (yatar daire, şerit testere, planya), diğer yanda sinsi ilerleyen maruziyetler: ahşap tozu, vernik-tiner buharı ve gürültü. İyi bir değerlendirme ikisini de aynı ciddiyetle ele alır ve hiçbirini diğerinin gölgesinde bırakmaz. Sürecin genel çerçevesi için risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberine bakın.
Marangoz Atölyesinde Hangi Tehlikeler Öne Çıkar?
Kesici tezgâhlar, ahşap tozu, vernik ve tiner buharı, yangın-elektrik ile gürültü ve elle taşıma öne çıkan başlıklardır. Saha deneyimi ve kamuya açık kaynaklardan derlediğimiz ayrıntı şöyledir:
Kesici tezgâhlar
- Yatar daire (gönye/yatık testere): koruyucusuz bıçağa el kaptırma (atölye kazalarının en ağır grubu); itme çubuğu kullanılmaması.
- Şerit testere (hızar): kasnak aralarının kapaksız olması; testere bağlantılarının aylık kontrolünün yapılmaması.
- Planya: bıçak merdanesine parmak kaptırma; tezgâh çevresinde yetersiz boşluk.
- Makine çalışırken ayar-temizlik: dönen aksam durmadan müdahale (tüm tezgâhlar için ortak kök neden).
Ahşap tozu ve talaş
- Toz emme tesisatının olmaması: solunum yolu hastalıkları; sert ağaç tozlarının kanserojen mevzuatı kapsamında değerlendirilmesi gereği.
- Birikmiş ince tozun temizlenmemesi: hızlı tutuşma ve yangının büyümesi; motor-pano üzerinde toz birikimi.
- Zımpara ve spiral tozu: FFP2 maske kullanılmaması; genel havalandırma eksikliği.
Kimyasallar: vernik, tiner, tutkal
- Solvent buharı: ayrı ve havalandırılan boyama alanı olmaması; maskesiz vernik atımı. Bu iş kimyasal maddelerle çalışma kurallarına tabidir.
- Etiketsiz kaplara aktarılan tiner: yanlışlıkla temas/karıştırma; güvenlik bilgi formlarının işyerinde olmaması.
- Solventli bezler: açıkta biriktirilen bezlerin kendiliğinden tutuşma riski; ağzı kapalı metal kap gereği.
Yangın ve elektrik
- Yüksek yangın yükü: ahşap, toz ve solvent birleşimi; yetersiz söndürme ekipmanı ve kapatılmış söndürücü önleri.
- Atölyede sigara içilmesi: talaş ve solvent ortamında en yaygın tutuşturucu.
- Topraklama ölçümü yapılmamış tezgâhlar, açık pano: elektrik çarpması; yıllık topraklama ölçümü ihmali.
- Yıpranmış kablolu el aletleri: spiral, matkap, dekupaj ve gönye testerede hasarlı kablo-uzatma.
Diğer etkenler
- Gürültü: testere-planya gürültüsünde kulak koruyucu kullanılmaması. Gürültü yönetmeliği maruziyet değerlerine bakın.
- Elle taşıma ve istif: plaka-kereste kaldırmada bel incinmesi; 3 metreyi aşan ve dengesiz istif.
- Kompresör: periyodik kontrolsüz hava tankı. Basınçlı kap kontrolü zorunludur.
- El aletlerinin ortada bırakılması: keskin uçlu aletlerde kılıfsız muhafaza; takılıp düşme.
Örnek 5x5 Risk Değerlendirmesi Tablosu
Aşağıdaki tablo 5x5 L tipi matris ile puanlanmış örnek satırlardır. Puanlar temsilidir. Kendi atölyenizin mevcut önlem durumuna göre yeniden takdir edilmelidir. Tablonun genişletilmiş hâli indirilebilir şablonda hazırdır.
| Bölüm | Tehlike | Risk | O | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Yatar daire | Koruyucusuz bıçağa el yaklaşması | Uzuv kaybı | 3 | 5 | 15 | Bıçak koruyucusu; itme çubuğu; yalnız usta kullanır; çalışırken ayar yasağı |
| Şerit testere | Kasnak aralarının kapaksız olması | El-kol kaptırma | 3 | 4 | 12 | Menteşeli kasnak kapakları; kesme yüksekliği ayarı; aylık testere bağlantı kontrolü |
| Planya | Bıçak merdanesine parmak teması | Uzuv kaybı | 3 | 4 | 12 | Merdane koruyucusu; kısa parçada itici takoz; tezgâh çevresinde yeterli boşluk |
| Toz | Toz emme tesisatının olmaması | Solunum hastalığı | 4 | 4 | 16 | Tezgâh başı toz emici; FFP2 maske; ortam toz ölçümü; düzenli temizlik |
| Boyama/vernik | Solvent buharı ve tutuşturucu yakınlığı | Zehirlenme, yangın | 3 | 5 | 15 | Ayrı havalandırmalı bölüm; etiketli kapalı kaplar; uygun maske; ateş kaynağı yasağı |
| Yangın | Talaş birikimi + sigara içilmesi | Yangın, ölüm | 4 | 5 | 20 | Kapalı alanda sigara yasağı; günlük talaş temizliği; yeterli söndürücü + periyodik bakım |
| Elektrik | Topraklama ölçümsüz tezgâh, açık pano | Elektrik çarpması | 4 | 5 | 20 | Yıllık topraklama ölçümü; kaçak akım rölesi; pano bakımı + uyarı levhası + yalıtkan paspas |
| El aletleri | Hasarlı kablolu spiral/matkap kullanımı | Elektrik çarpması, kesik | 4 | 4 | 16 | Kullanım öncesi kontrol; koruyucusuz spiral yasağı; dönen aksamda eldiven yasağı |
| İstif/depo | Yüksek ve dengesiz plaka istifi | Devrilme, ezilme | 3 | 4 | 12 | 3 metre istif sınırı; istif alanının çalışma alanından ayrılması; dengeli istif |
| Kompresör | Periyodik kontrolsüz hava tankı | Patlama | 2 | 5 | 10 | Yıllık periyodik kontrol raporu; otomatik durdurma + emniyet ventili testi |
Mobilya Atölyesi Risk Değerlendirmesi 5 Adımda Nasıl Yapılır?
- Ekibi kurun: tehlikeli sınıfta değerlendirme; işveren/vekili, görevlendirilen iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisiyle yapılır. Küçük atölyeler bu hizmeti tipik olarak OSGB'den alır; tezgâhları kullanan ustalar sürece dahil edilmelidir.
- Atölyeyi bölümlere ayırın: kesim (yatar daire-şerit testere), işleme (planya-freze-zımpara), montaj, boyama/vernik, malzeme deposu, kompresör, büro. Her bölümü ayrı gezin, fotoğraflayın.
- Tehlikeleri listeleyin: her tezgâh için koruyucu durumu, elektrik ve kullanıcı yetkinliğini ayrı satır yazın; toz, solvent, yangın ve istif başlıklarını kontrol listesi gibi kullanın. Çırakların (genç çalışan) kullanamayacağı tezgâhları ayrıca değerlendirin.
- Puanlayın, önceliklendirin: olasılık × şiddet ile 5x5 matriste skorlayın; 15 ve üzeri skorlar için işi başlatmadan önlem alın. Kesici tezgâh satırlarında şiddeti düşük takdir etmeyin; uzuv kaybı potansiyeli her zaman yüksek şiddettir.
- Termine bağlayın: sorumlu ve tarih atayın, ekiple imzalayın, işyerinde saklayın ve en geç 4 yılda bir (yeni tezgâh, kaza, taşınma durumunda derhal) yenileyin.
Tutkal ve Yapıştırıcıda Hangi Önlemler Alınır?
Ahşap tutkalının çoğu su bazlıdır ve düşük buhar riski taşır; buna karşılık kontakt yapıştırıcı ve poliüretan bazlı ürünler yüksek uçuculuğa sahiptir ve kapalı ortamda hızla birikir. Kürleme sırasında havalandırma kesilmemelidir; buhar birikimi hem solunum hem yangın riskidir. Montaj bölümünün boyama alanına yakın konumlandırılması bu iki buharın karışmasına yol açabilir, bu yüzden mesafe planlamada ayrıca değerlendirilir.
Kontakt yapıştırıcı açık alevle asla bir arada tutulmaz; presleme istasyonu boyama bölümünden ayrı konumlandırılır. Yapıştırıcı kabı kullanım sonrası kapatılır, açık bırakılan kap hem buharlaşmayı hem yangın yükünü artırır. Güvenlik bilgi formu her ürün için işyerinde bulunmalıdır ve yeni ürün alındığında dosyaya eklenmelidir.
Örnek Vaka: Şerit Testerede Parmak Yaralanması
Atölye: 8 çalışanlı mobilya imalat atölyesi, kesim ve montaj bir arada.
Tespit: Şerit testerede son 8 ayda 2 kesik yaralanması olmuş; ikisi de kasnak kapağı açıkken yaşanmış.
Saha değerlendirmesi:
- Kasnak kapakları temizlik kolaylığı için sökülmüş, geri takılmamış.
- Testere bağlantı vidaları aylardır kontrol edilmemiş, gevşeme fark edilmemiş.
- Çırak, usta gözetimi olmadan tezgâhı kullanmış.
Aksiyon planı:
- Kasnak kapakları kalıcı olarak sabitlenir, sökülmesi anahtar gerektirir.
- Aylık testere bağlantı kontrolü takvime bağlanır, kontrol tarihi tezgâha etiketlenir.
- Çırakların tezgâh kullanımı yalnızca usta gözetiminde yapılır, yazılı kural görünür yere asılır.
Sonuç: Kasnak kapağı sabitlemesinden sonraki 6 ayda kesik yaralanması sıfıra indi. Atölye sahibi aynı etiketleme sistemini yatar daire ve planyaya da uyguladı.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10: risk değerlendirmesi yükümlülüğü.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği: ekip, yöntem serbestisi, yenileme süreleri (tehlikeli sınıf: 4 yıl).
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: tezgâh koruyucuları ve periyodik kontroller.
- Kimyasal Maddelerle Çalışma Yönetmeliği: vernik, tiner ve tutkallarla çalışma; sert ağaç tozları için kanserojen-mutajen mevzuatıyla birlikte değerlendirme.
- Gürültü Yönetmeliği: testere-planya gürültüsünde maruziyet değerleri ve işitme testleri.
- Tozla Mücadele Yönetmeliği: ahşap tozu ölçümleri, Ek-1 sınır değerleri ve pnömokonyoz yönünden sağlık gözetimi.
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın; risk değerlendirmesi yapmamanın cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılık sürdükçe her ay tekrarlanır.
Atölye Bölümüne Göre Öncelikli Tedbir Nedir?
Beş ana bölümün baskın tehlikesi ve öncelikli tedbiri aşağıdaki tabloda özetlenir; ayrıntılı skorlar yukarıdaki 10 satırlık 5x5 örneğindedir.
| Bölüm | Baskın tehlike | Öncelikli tedbir |
|---|---|---|
| Kesim (yatar daire, şerit testere) | El-parmak yaralanması | Bıçak/kasnak koruyucusu, itme çubuğu |
| İşleme (planya, zımpara) | Ahşap tozu | Toz emme tesisatı, FFP2 maske |
| Boyama-vernik | Solvent buharı, yangın | Ayrı havalandırmalı alan, kapalı kap |
| Montaj (tutkal, presleme) | Yapıştırıcı buharı | Kesintisiz havalandırma, alevden uzak tutma |
| Depo ve kompresör | Devrilme, patlama | 3 metre istif sınırı, periyodik kontrol |
Sık Görülen Uygulama Hataları
- Sökülen kasnak kapağı: temizlik için çıkarılır, geri takılması unutulur.
- Gözetimsiz çırak kullanımı: deneyimsiz çalışan usta yokken tezgâha geçer.
- Açık bırakılan tutkal kabı: kullanım sonrası kapatılmaz, buharlaşma sürer.
- Kağıt üzerinde kalan önlem: risk değerlendirmesinde yazılan koruyucu sahada takılı değildir.
Çırak ve Genç Çalışan İçin Ek Kural Var mı?
Evet, genç çalışan ve çırak, risk değerlendirmesinde ayrı bir satırda ele alınır. Hangi tezgâhı hangi deneyim düzeyinde kullanabileceği atölye içinde yazılı olarak belirlenir ve usta onayı olmadan değiştirilmez.
Yeni başlayan bir çırak, önce koruyucu takılı ve dönen aksamı durdurulmuş tezgâhta gözlem yapar; kesici tezgâha geçiş kademeli olur. Usta gözetimi olmadan kesici tezgâh kullanımı, atölyenin kendi kuralı olarak yazılı prosedüre bağlanmalı ve panoya asılmalıdır.
Tezgâh Temizliği ve Bakımı Sırasında Nasıl Durdurulur?
Tezgâh her zaman tam durduktan sonra temizlenir; dönen aksam yavaşlarken müdahale edilmez. Bıçak ve kasnak, motor tamamen durup ses kesildikten sonra dokunulabilir hale gelir; ara vermeden bekleme alışkanlığı en sık atlanan adımdır.
Enerji beslemesi bakım öncesi kesilir ve fiş çekilir veya şalter kilitlenir; tezgâhı başka bir kişinin yanlışlıkla çalıştırmasını önlemek amacıyla üzerine uyarı etiketi asılır. Bakım sonrası koruyucular yerine takılmadan tezgâh tekrar devreye alınmaz. Bu kural yazılı olmadığında sözlü alışkanlığa dönüşür ve yoğun sipariş dönemlerinde ilk terk edilen adım olur; bu yüzden kuralın tezgâhın üzerine asılı olması önerilir.
Mobilya atölyesi risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Mobilya atölyesi için risk değerlendirmesi zorunlu mu?
Evet. En az bir çalışanı (çırak ve kalfa dahil) olan her mobilya ve marangoz atölyesi, 6331 sayılı Kanun m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Mobilya imalatı tipik olarak tehlikeli sınıftadır; kodunuzu NACE rehberinden doğrulayın. Değerlendirme yazılı olmalı, tehlike sınıfına göre en geç 4 yılda bir yenilenmeli ve makine/kimyasal/toz gibi başlıklar ayrı ayrı ele alınmalıdır.
Mobilya atölyesinde en sık kaza hangi makinede yaşanır?
Kesici tezgâhlarda: yatar daire (gönye-yatık testere), şerit testere ve planya, el-parmak yaralanmalarının ve uzuv kayıplarının ana kaynağıdır. Ortak kök nedenler koruyucunun sökülmesi, itme çubuğu kullanılmaması, makine çalışırken temizlik-ayar yapılması ve deneyimsiz kişinin tezgâha geçmesidir. Önlem hiyerarşisinde önce sabit koruyucu ve acil durdurma butonu gelir; eğitim ve talimat bunların yerine geçmez, tamamlayıcısıdır.
Ahşap tozu gerçekten tehlikeli mi?
Evet, iki yönden: solunum yönünden ahşap tozu maruziyeti mesleki solunum hastalıklarıyla ilişkilidir ve sert ağaç tozları Kanserojen veya Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Yönetmeliği kapsamında değerlendirilir; yangın yönünden ise birikmiş ince toz hızlı tutuşur. Toz emme tesisatı, düzenli temizlik ve ortam ölçümü değerlendirmenin merkez satırlarıdır.
Vernik ve tiner için hangi önlemler yazılmalı?
Boyama/vernik bölümünün ayrı ve havalandırılan bir alan olması, solvent kaplarının kapalı ve etiketli tutulması, tutuşturucu kaynaklardan (soba, kıvılcım, sigara) uzaklık, uygun maske-eldiven ve solventli bezlerin ağzı kapalı metal kapta biriktirilmesi. Bölgede ATEX açısından patlayıcı ortam oluşup oluşmadığı ayrıca değerlendirilir; sık kaynak/kesme işi varsa sıcak iş izni uygulanır. Ayrıntılar kimyasal maddelerle çalışma özetinde.
Atölyedeki kompresör için periyodik kontrol şart mı?
Evet. Kompresör hava tankı basınçlı kap sayılır ve periyodik kontrole tabidir; kontrolsüz tank patlama riskidir. Yetkili firmadan yalnızca fatura almak yeterli değildir; kontrol raporunun düzenlenmiş ve işyerinde saklanıyor olması, ayrıca tankın periyodik kontrol tarihinin etiket üzerinde görünür olması gerekir; denetimde ilk sorulan belgelerden biridir.
Mobilya Atölyesi Soru Seti FirstİSG Uygulamasında Hazır
Bu sayfadaki tehlike başlıklarıyla uğraşmak için Excel zorunlu değil: FirstİSG uygulamasında firmanızı seçtiğinizde sihirbaz "Mobilya ve Ahşap İşleme Atölyesi" bölümünü otomatik önerir. Bölüm, daire testereden ahşap tozuna kadar Fine-Kinney puan önerili hazır tehlike ve önlem maddeleri içerir. Atölyenizin fotoğraflarıyla saha tespiti yapar, raporu dakikalar içinde tamamlarsınız.
Mobilya atölyesi riskini sahada fotoğraftan puanlayın
FirstİSG uygulamasında kesici tezgah yaralanması, ahşap tozu ve vernik-solvent risklerini marangoz atölyesine hazır soru setleriyle fotoğraftan tespit eder, Fine-Kinney öneri puanıyla önceliklendirir ve raporunuzu dakikalar içinde oluşturursunuz; her ay ücretsiz rapor hakkıyla.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın