5x5 (L Tipi Matris) Risk Analizi: Tablo, Hesaplama ve Excel Şablonu (2026)
Risk Skoru = Olasılık × Şiddet. Renkli 5x5 matris, canlı hesaplayıcı, risk düzeyi eşikleri ve sahada doldurulmaya hazır indirilebilir tablo
5x5 matris nedir? (kısa cevap)
5x5 matris, riski iki değişkenin çarpımıyla sayısallaştıran bir risk değerlendirme metodudur. Formül basittir, Olasılık × Şiddet çarpılır ve Risk Skoru elde edilir. Her iki değişken de 1-5 arası puanlanır, skor 1 ile 25 arasında çıkar. Skor 25 "tolere edilemez" demektir ve çalışma risk giderilene kadar durdurulur. Hızlı uygulanması, özel eğitim gerektirmemesi ve sonucun tek bakışta okunması sayesinde Türkiye'de en yaygın kullanılan risk analizi yöntemidir. Özellikle ofis, perakende, atölye ve orta ölçekli üretim işyerlerine uygundur.
Dayanak: İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (RG 29.12.2012, S. 28512) yöntem dayatmaz; işyerine uygun bilimsel bir metot seçilmesini ister. Sürecin tamamı (tehlike tespiti, ekip, dokümantasyon, yenileme süreleri) için risk değerlendirmesi rehberine bakın.
5x5 matrisin adı, tablonun beş satır ve beş sütundan oluşmasından gelir; olasılık satırlarda, şiddet sütunlarda yer alır. Bazı kaynaklarda aynı tablo "L tipi matris" olarak da geçer, çünkü olasılık ve şiddet eksenlerinden oluşan iki boyutlu karar matrisi ailesinin bir üyesidir. İkisi aynı yöntemi anlatır; hangi adla arasanız da bu sayfadaki tablo ve şablon geçerlidir.
Yöntem tercih edilirken işyerinin karmaşıklığına bakılır. Tek vardiyalı, tekrarlayan işlerin baskın olduğu ofis ve atölyelerde iki değişken yeterlidir; ekip puanlamayı hızlı öğrenir ve tabloyu tutarlı doldurur. Vardiya sayısı fazla, maruziyet süresi işten işe farklı olan işyerlerinde ise frekans değişkenini de içeren yöntemler daha güvenilir sonuç verir.
Canlı Hesaplayıcı: O × Ş → Risk Skoru
İki puanı seçin; risk skoru, kategori ve aksiyon önerisi anında hesaplanır.
Puanlama ekip kanaatiyle yapılır; skor tek başına değil, mevcut önlemler ve mevzuat yükümlülükleriyle birlikte yorumlanmalıdır.
Hesaplamayı şimdi deneyin: renkli matriste hücreye tıklayarak seçim yapabildiğiniz tıklanabilir 5x5 matris hesaplayıcısı ayrı araç sayfasında.
Renkli risk matrisi nasıl okunur?
Satırlar olasılığı, sütunlar şiddeti gösterir; kesişim hücresi risk skorudur:
| O \ Ş | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 |
| 2 | 2 | 4 | 6 | 8 | 10 |
| 3 | 3 | 6 | 9 | 12 | 15 |
| 4 | 4 | 8 | 12 | 16 | 20 |
| 5 | 5 | 10 | 15 | 20 | 25 |
Olasılık (O): zararın gerçekleşme ihtimali
| Puan | Tanım |
|---|---|
| 1 | Çok küçük: yılda bir ya da daha seyrek |
| 2 | Küçük: yılda birkaç kez |
| 3 | Orta: ayda bir |
| 4 | Yüksek: haftada bir |
| 5 | Çok yüksek: hemen her gün |
Şiddet (Ş): olası zararın büyüklüğü
| Puan | Tanım |
|---|---|
| 1 | Çok hafif: iş kaybı yok, ilkyardım dahi gerektirmez |
| 2 | Hafif: ilkyardım, aynı gün işe dönüş |
| 3 | Orta: geçici iş göremezlik, dış tedavi |
| 4 | Ciddi: uzuv kaybı, meslek hastalığı, kalıcı hasar |
| 5 | Çok ciddi: ölüm, sürekli iş göremezlik |
Risk Düzeyi Eşikleri ve Aksiyonlar
| Skor | Risk düzeyi | Gereken aksiyon |
|---|---|---|
| 1 | Önemsiz risk | Önlem önceliği yok; kayıt ve periyodik izleme yeterli |
| 2 - 6 | Katlanılabilir (düşük) risk | İlave kontrol planlanır, gözetim altında izlenir |
| 8 - 12 | Dikkate değer (orta) risk | Terminli aksiyon planı; makul sürede iyileştirme |
| 15 - 20 | Önemli (yüksek) risk | Kısa sürede önlem; gerekiyorsa iş kısıtlanır |
| 25 | Tolere edilemez | Çalışma durdurulur, risk giderilmeden başlatılmaz |
Katlanılabilir ve dikkate değer risk arasındaki fark hız meselesidir. Katlanılabilir riskte önlem planlanır ve gözetim sürer, işin durması gerekmez. Dikkate değer riskte ise terminli bir aksiyon planı açılır ve önlemin makul bir sürede tamamlanması izlenir. Önemli ve tolere edilemez risklerde ise beklemeden harekete geçilir; aradaki fark, önemli riskte iş kısıtlanarak sürdürülebilirken tolere edilemez riskte çalışmanın tamamen durmasıdır.
5x5 risk analizi Excel şablonu nereden indirilir?
Bu sayfadaki hazır şablon, sahada doldurulmaya hazırdır ve kayıt gerektirmez. Doğrudan indirilir:
- Risk Değerlendirme sayfası: bölüm/faaliyet, tehlike, risk, etkilenenler, mevcut önlemler ve O-Ş sütunları içerir; risk skoru ve risk düzeyi formülle otomatik hesaplanır, önlem sonrası kalan risk sütunları dahildir
- Açılır liste: O ve Ş hücrelerinde yalnız 1-5 puanları seçilebilir, yazım hatası olmaz
- Puan tabloları sayfası: olasılık/şiddet tanımları, risk düzeyi eşikleri ve renkli 5x5 matris başvuru için yanınızdadır
- 3 işlenmiş örnek satır (ofis, depo, atölye senaryoları)
5x5 Excel şablonunu indir (.xlsx) Şablon L tipi matris örneği olarak da kullanılır; L tipi ve 5x5 aynı yöntemin iki adıdır. Diğer ücretsiz İSG form ve şablonları için şablon kütüphanesine bakın.
Üç değişkenli versiyon için Fine-Kinney Excel şablonuna bakın.
İşlenmiş saha örneği: depoda forklift-yaya trafiği nasıl puanlanır?
Olasılık ve şiddet ayrı ayrı gerekçelendirilip çarpılır, ardından önlem sonrası skor yeniden hesaplanır. Adım adım:
- Tehlike: Sevkiyat alanında forklift ve yaya trafiği ayrılmamış; tek uyarı levhası var.
- Olasılık (O) = 3: yoğun sevkiyat saatlerinde ayda bir yakın temas/ramak kala yaşanıyor.
- Şiddet (Ş) = 5: forklift çarpması ölüm veya sürekli iş göremezlikle sonuçlanabilir.
- Skor 15: önemli (yüksek) risk düzeyine girer. Kısa sürede önlem alınır: zemin işaretleme ve fiziksel bariyer, kör noktalara ayna, hız limiti, forklift uyarı ışığı.
- Önlem sonrası: yaya yolu fiziksel olarak ayrıldıktan sonra O=1, Ş=5 olur ve skor 5'e düşer; bu katlanılabilir risk düzeyidir, kalan risk periyodik saha denetimiyle izlenir.
3 hata: Olasılığı "hiç kaza olmadı" diye düşük puanlamak yanlıştır; geçmiş kaza yokluğu değil, maruziyet koşulları esas alınır. Şiddeti "en kötü senaryo" yerine "makul en kötü" üzerinden seçmemek de sık görülür, her tehlikeye 5 vermek matrisi işlevsizleştirir. Üçüncü hata, mevcut önlemleri yok sayıp "çıplak" riski puanlamaktır. Her zaman mevcut durumda puanlayın, önlem sonrası skoru ayrı sütunda gösterin.
5x5 matrisin sektöre uygulanmış hâlini görmek isterseniz puanlanmış örnek tablolar hazırladık: 5x5 matrisle hazırlanmış berber/kuaför örneği, ofis örneği ve okul örneği. Her birinde sektörün tipik tehlike listesi ve indirilebilir Excel şablonu var. Yeme-içme tarafında fırın ve pastane için doldurulmuş 5x5 örneği ile restoran-kafe örneği de mevcut. İmalat tarafında metal atölyesi örneği, mobilya atölyesi örneği ve matbaa örneği; sağlıkta diş kliniği örneği 5x5 ana tabloyla hazırlandı.
5x5 mi, Fine-Kinney mi?
İki yöntemin temel farkı frekans değişkenidir. Fine-Kinney, tehlikeye maruz kalma sıklığını ayrı puanlar (R = O × F × Ş) ve 0,1-10.000 arası skor üretir. 5x5 ise iki değişkenle hızlı sonuç verir.
- 5x5 matris: ofis, perakende, küçük atölye ve orta ölçekli üretim için uygundur. Hızlıdır, eğitimsiz ekiple de uygulanır, sonuç tek bakışta okunur.
- Fine-Kinney: inşaat, maden, kimya ve ağır sanayi için uygundur. Aynı tehlikenin farklı sıklıklarla tekrarladığı işyerlerinde daha ayırt edicidir.
Aynı işyerinde iki yöntem birlikte de kullanılabilir: rutin bölümler 5x5 ile, yüksek tehlikeli prosesler Fine-Kinney ile değerlendirilir. Yönetmelik tek yöntem şartı koymaz. Puan tabloları, canlı hesaplayıcı ve Excel şablonuyla birlikte ayrıntılı kıyas için Fine-Kinney rehberine bakın. FMEA, HAZOP, JSA, ETA ve FTA dahil 7 yöntemin karar tablosu ise risk analizi yöntemleri karşılaştırma rehberinde.
5x5 risk değerlendirmesi hangi adımlarla uygulanır, hangi kayıtlar tutulur?
Süreç bir ekiple başlar ve beş adımda ilerler: tehlike tespiti, puanlama, önlem belirleme, dokümantasyon ve izleme. Küçük işyerlerinde işveren, eğitim şartını tamamlaması kaydıyla ekibin parçası olabilir.
- Tehlike tespiti: Bölüm bölüm gezilir, her makine ve iş adımındaki tehlikeler listelenir; geçmişteki kaza ve ramak kala kayıtları da gözden geçirilir.
- Puanlama: Her tehlike için olasılık ve şiddet ayrı ayrı, mevcut önlemler dikkate alınarak puanlanır ve çarpılır.
- Önlem belirleme: Skoru yüksek çıkan tehlikelere öncelik verilir, önlem terminli bir plana bağlanır.
- Dokümantasyon: Tablo yazılı rapor hâline getirilir, ekip üyelerinin unvan ve imzasıyla kayda geçer.
- İzleme: Önlem uygulandıktan sonra aynı tehlike yeniden puanlanır, kalan risk (rezidüel risk) ayrı sütunda gösterilir.
Tutulması gereken kayıtlar şunlardır: puanlanmış risk tablosu, ekip üyelerinin imzaları, düzenleme ve geçerlilik tarihi, varsa ortam ölçümü sonuçları ve önlem takip çizelgesi. Bu belgeler denetimde ilk istenenler arasındadır. Sürecin genel anlatımı için risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.
5x5 puanlamasında denetimde neler kontrol edilir?
Müfettiş üç şeye bakar: puanların gerekçeli olup olmadığı, önlem sonrası skorun yeniden hesaplanıp hesaplanmadığı ve ekibin raporu imzalayıp imzalamadığı. Gerekçesiz puan, denetimde en sık eleştirilen noktadır.
- Gerekçe satırı yok: Olasılık veya şiddete neden o puanın verildiği yazılmamışsa, puan keyfi kabul edilir.
- Skor 25 durdurulmamış: Tolere edilemez risk tespit edildiği hâlde çalışma devam ettirilmişse, bu ağır bir bulgu sayılır.
- Rezidüel risk boş: Önlem uygulandıktan sonra tehlike yeniden puanlanmamışsa, önlemin etkili olup olmadığı belgelenmemiş demektir.
- Ekipte tutarsız puanlama: Aynı tehlikeye farklı bölümlerde çok farklı puan verilmişse, tanımın yeterince somut olmadığı anlaşılır.
Bu dört noktanın belgelenmesi, denetimde risk değerlendirmesinin gerçekten sahada yaşadığını gösterir; sadece dolu bir tablo yeterli değildir. Puanlama tek kişinin kanaatiyle değil, iş güvenliği uzmanı koordinasyonunda ve işin içindeki çalışanla birlikte yapılmalıdır. Böylece hem puanların gerekçesi hem de sahadaki gerçek durum tabloya yansır.
Özetle 5x5 matrisi doğru kullanmak üç şeye bağlıdır: puanlamanın gerekçeli olması, önlem sonrası skorun yeniden hesaplanması ve tüm sürecin yazılı kayda geçmesi. Bu üçü sağlandığında hem denetim hem de sahadaki gerçek risk yönetimi aynı tabloda buluşur.
5x5 matris hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
5x5 risk analizi (L tipi matris) nedir?
5x5 L tipi matris, riski iki değişkenin çarpımıyla puanlayan risk değerlendirme metodudur: Risk Skoru = Olasılık (1-5) × Şiddet (1-5). Skor 1 ile 25 arasında çıkar ve renkli matris üzerinde okunur. Hızlı uygulanması ve özel eğitim gerektirmemesi nedeniyle Türkiye'de en yaygın kullanılan risk analizi yöntemidir; "L tipi" adı iki boyutlu karar matrisi ailesinden gelir.
5x5 matriste risk skoru nasıl hesaplanır?
Tehlike için iki puan seçilir ve çarpılır: zararın gerçekleşme olasılığı (1-5) ve gerçekleşirse şiddeti (1-5). Örnek: forklift ile yaya trafiğinin ayrılmadığı depoda çarpışma → O=3 (ayda bir karşılaşma ihtimali) × Ş=5 (ölümcül olabilir) = 15 → önemli risk, kısa sürede önlem gerekir. Bu sayfadaki canlı hesaplayıcıyla deneyebilirsiniz.
5x5 risk skoru nasıl yorumlanır?
Beş kademe vardır: 25 tolere edilemez (çalışma durdurulur), 15-20 önemli risk (kısa sürede önlem, gerekiyorsa iş kısıtlanır), 8-12 dikkate değer risk (terminli aksiyon planı), 2-6 katlanılabilir risk (izleme + planlı iyileştirme), 1 önemsiz risk (kayıt ve periyodik izleme yeterli). Matriste her kademe ayrı bir renkle işaretlenir; kırmızıya yaklaştıkça aciliyet artar.
5x5 mi Fine-Kinney mi kullanmalıyım?
Mevzuat yöntem dayatmaz. Ofis, perakende, küçük atölye gibi düşük karmaşıklıkta 5x5 hızlı ve yeterlidir. Tehlikeye maruz kalma sıklığının kritik olduğu inşaat, maden, kimya ve ağır sanayide üç değişkenli Fine-Kinney daha ayırt edici sonuç verir. Aynı işyerinde ikisi birlikte de kullanılabilir.
Risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir?
İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği m.12'ye göre en geç çok tehlikeli sınıfta 2, tehlikeli sınıfta 4, az tehlikeli sınıfta 6 yılda bir yenilenir. İş kazası, yeni makine/süreç, mevzuat değişikliği gibi durumlarda süre beklenmeden güncellenir. Sürecin tamamı için risk değerlendirmesi rehberine bakın.
Tabloyu elle doldurmak yerine: fotoğraftan risk analizi
Excel şablonu işinizi görür; ancak her satır için tehlike tanımı, mevzuat maddesi ve önlem metnini elle yazmak saatler alır. FirstİSG'de saha fotoğrafını yüklersiniz; İSG için özelleştirilmiş yapay zekâ tehlikeyi tespit eder, 5x5 matrisine göre risk skorunu hesaplar, ilgili yönetmelik maddesiyle birlikte tespit-öneri metnini hazırlar. Siz puanları ve metni kontrol edip onaylarsınız. Rapor dakikalar içinde PDF olarak hazırdır; yüksek skorlu kalemler otomatik DÖF takibine düşer.
5x5 risk değerlendirmesini sahada fotoğraftan, puanlı hazırlayın
FirstİSG uygulamasında tehlikeyi fotoğraftan tespit eder, olasılık × şiddet puanını 5x5 matris öneri değeriyle önceliklendirir ve mevzuat referanslı değerlendirmeyi dakikalar içinde çıkarırsınız.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın