Metal ve Kaynak İşlerinde İş Güvenliği: Duman, Ark Işını, Yangın, Makine
Metal atölyeleri, kaynakhaneler, talaşlı imalat, döküm ve haddehaneler için mevzuat ve saha rehberi
Metal İşleri: Yüksek Enerjili, Yoğun Denetim Gerektiren Sektör
Metal işleme ve kaynak, sıcak yüzey, kıvılcım, yüksek enerjili makine ve zararlı duman-gazın bir arada bulunduğu yoğun risk taşıyan bir sektördür. Küçük bir metal atölyesinden büyük bir dökümhaneye kadar riskler benzer ailededir; değişen şey ölçek ve maruziyet yoğunluğudur.
Metal ve kaynak İSG'sinin karakteristik riskleri:
- Kaynak dumanı ve gazları — metal oksit dumanı, ozon, nitrojen oksitleri; solunum yolu ve akciğer hastalıkları
- Ark ışını ve ısı — UV/IR ışın kaynaklı "kaynakçı göz yanması", cilt yanığı, sıcak metal teması
- Yangın ve patlama — kıvılcım, sıcak iş; oksijen-asetilen tüpleri, yanıcı ortamda kaynak
- Elektrik çarpması — ark kaynağında yüksek akım, nemli ortam, yalıtım hatası
- Makine kaynaklı yaralanma — pres, giyotin, taşlama, torna, CNC; sıkışma-kesilme, fırlayan parça
- Gürültü ve titreşim — dövme, taşlama, sac işleme; kalıcı işitme kaybı ve el-kol titreşimi
Tehlike Sınıfı ve Mevzuat
1. Tehlike Sınıfı: Tehlikeli — Döküm ve Haddehanede Çok Tehlikeli
Metal işleme ve kaynak faaliyetleri İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nde genellikle tehlikeli sınıfa girer; döküm (metal döküm/dövme) ve haddehane gibi faaliyetler ise çok tehlikeli olarak sınıflandırılır. Kesin sınıf NACE koduna bağlıdır — işyerinizin sınıfını tehlike sınıfı sorgulama aracıyla veya İSG-KATİP NACE kaydıyla doğrulayın. Tehlikeli/çok tehlikeli sınıfta uzman görevlendirme süreleri ve belge sınıfı yükümlülükleri artar.
2. Kaynak Dumanı ve Ortam Ölçümü
Kaynak dumanı zararlı kimyasal etken olarak değerlendirilir. Kaynak noktasında lokal duman emiş (nokta aspirasyonu), genel havalandırma ve düzenli ortam ölçümü esastır. Bazı kaynak yöntemlerinde krom/nikel gibi kanserojen bileşenler için özel önlem gerekir. Ayrıntı: Kimyasal Maddelerle Çalışma Yönetmeliği.
3. Sıcak İş İzni ve Yangın Önleme
Yanıcı ortamda veya bakım alanlarında kaynak/kesme öncesi sıcak iş izni (iş izin sistemi) alınmalı, yanıcı malzeme uzaklaştırılmalı, yangın söndürücü ve gözcü hazır bulunmalıdır. Oksijen-asetilen tüpleri dik, zincirli, dolu-boş ayrımıyla ve geri tepme emniyetiyle kullanılır. Bkz. iş izin sistemi rehberi.
4. Gürültü ve Titreşim
Taşlama, dövme ve sac işlemede gürültü sıklıkla eylem değerini aşar. 85 dB(A) üzerinde kulak koruyucu zorunludur; el aletlerinde titreşim maruziyeti için ölçüm, rotasyon ve düşük titreşimli ekipman gerekir. Ayrıntı: Gürültü ve Titreşim Yönetmeliği.
5. Makine Emniyeti ve Risk Değerlendirmesi
Pres ve giyotinde çift el kumanda ve ışık perdesi, taşlama makinesinde koruyucu ve göz siperi, torna/CNC'de muhafaza esastır. Bakımda enerji kilitleme-etiketleme (LOTO) uygulanır. Puanlı başlangıç tablosu için metal atölyesi risk değerlendirmesi örneğine ve kaynak işleri risk değerlendirmesi örneğine bakın.
Metal ve Kaynakta 18 Kritik Kontrol Noktası
A. Kaynak ve Duman (5)
- Kaynak noktalarında lokal duman emiş sistemi çalışıyor mu?
- Ortam ölçümü (kaynak dumanı, gaz) periyodik yapılmış mı?
- Kaynakçıya doğru sınıf kaynak maskesi/vizör ve solunum koruma tahsis edilmiş mi?
- Oksijen-asetilen tüpleri dik, zincirli, geri tepme emniyetli mi?
- Kaynak paravanı ile çevredeki çalışanlar ark ışınından korunuyor mu?
B. Yangın ve Sıcak İş (4)
- Sıcak iş öncesi izin alınıyor, yanıcı malzeme uzaklaştırılıyor mu?
- Çalışma alanında yangın söndürücü ve gerektiğinde gözcü var mı?
- Kıvılcım perdesi/örtüsü ve yangın battaniyesi erişilebilir mi?
- Yanıcı gaz ve kimyasal depolama ayrı, havalandırmalı mı?
C. Makine ve Elektrik (5)
- Preslerde çift el kumanda/ışık perdesi işler durumda mı?
- Taşlama makinesinde koruyucu, göz siperi ve doğru taş takılı mı?
- Torna/CNC muhafazaları kapalı, acil stop erişilir mi?
- Bakım sırasında LOTO (enerji kilitleme-etiketleme) uygulanıyor mu?
- Kaynak makineleri topraklı, kablo/pens yalıtımı hasarsız mı?
D. Gürültü, KKD, Kaldırma (4)
- 85 dB(A) üzeri bölgelerde kulak koruyucu tahsis ve kullanımı var mı?
- Deri eldiven, önlük, iş ayakkabısı ve göz koruma işe uygun mu?
- Vinç/caraskal ve sapan periyodik kontrolden geçmiş mi?
- Talaş/çapak birikimi ve zemin düzeni kayma-yaralanmayı önlüyor mu?
Alt Sektörler
Kaynakhane / Metal Konstrüksiyon
Ark/gazaltı kaynağı, kesme, montaj. Duman emiş, sıcak iş izni ve ark ışını koruması öne çıkar. Bkz. kaynak işleri örneği.
Talaşlı İmalat (Torna, Freze, CNC)
Fırlayan talaş, sıkışma, kesici uç, soğutma sıvısı maruziyeti. Muhafaza, göz koruma ve cilt bakımı esas.
Sac İşleme (Pres, Giyotin, Büküm)
El/parmak sıkışma ve kesilme en yüksek risk. Çift el kumanda, ışık perdesi ve besleme yardımcıları kritik.
Döküm ve Haddehane
Ergimiş metal, ısıl stres, toz ve gürültü — çok tehlikeli sınıf. Isıya dayanıklı KKD, sıçrama koruması ve sıkı sağlık gözetimi gerekir.
Örnek Vaka: Kaynak Dumanı ve Göz Yanması
Atölye: 24 çalışanlı metal konstrüksiyon, gazaltı + örtülü elektrot kaynağı
Saha bulguları:
- 2 çalışanda tekrarlayan göz yanması (ark ışını) şikâyeti
- Kaynak noktalarında lokal duman emiş yok, yalnızca genel havalandırma
- Kaynak paravanı olmadığından çevredeki personel ark ışınına maruz
- Sıcak iş öncesi izin uygulanmıyor, söndürücü uzakta
Aksiyon planı:
- Kısa vadeli: taşınabilir duman emiş + kaynak paravanı (2 hafta)
- Doğru karartma sınıfı vizör ve yardımcılara koruyucu gözlük
- Sıcak iş izin formu ve çalışma alanına söndürücü/gözcü
- Yıllık ortam ölçümü ve kaynakçılara solunum koruma
Sonuç 3 ay sonra: Göz yanması şikâyeti kesildi; duman ve ışın maruziyeti azaldı, kontroller risk değerlendirmesine işlendi.
FirstİSG ile Metal ve Kaynak
Metal işletmelerinde denetim yoğunluğu yüksektir: çok sayıda makine, sıcak iş ve maruziyet noktası. FirstİSG bu yoğunluğu yönetilebilir kılar:
- Metale hazır soru setleri: Kaynak dumanı, kıvılcım-yangın ve makine kontrolleri fotoğraftan değerlendirilir
- Fine-Kinney önceliklendirme: Yüksek riskli noktalar öneri puanıyla sıraya girer
- Periyodik kontrol takibi: Vinç, pres, kaynak makinesi muayene tarihleri takvimli hatırlatılır
- Maruziyet ve ölçüm kaydı: Gürültü ve ortam ölçüm raporları tek yerde arşivlenir
Metal ve kaynak işlerinde iş güvenliği hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Metal ve kaynak işleri hangi tehlike sınıfına girer?
Metal işleme ve kaynak faaliyetleri Tehlike Sınıfları Tebliği'nde genellikle tehlikeli sınıfa girer; döküm (metal döküm/dövme) ve haddehane gibi faaliyetler ise çok tehlikeli olarak sınıflandırılır. Kesin sınıf NACE koduna bağlıdır — tehlike sınıfı sorgulama aracıyla veya İSG-KATİP kaydıyla doğrulayın.
Kaynak dumanı neden tehlikelidir, nasıl kontrol edilir?
Kaynak dumanı metal oksitler, ozon ve nitrojen oksitleri içerir; solunum yolu ve akciğer hastalıklarına yol açar. Kaynak noktasında lokal duman emiş (nokta aspirasyonu), genel havalandırma ve düzenli ortam ölçümü esastır. Paslanmaz kaynağında krom/nikel gibi kanserojen bileşenler için özel önlem gerekir.
Kaynakçı göz yanması (ark ışını) nasıl önlenir?
Ark kaynağının yaydığı UV/IR ışın "kaynakçı göz yanması"na (ark göz) ve cilt yanığına neden olur. Doğru karartma sınıfında kaynak vizörü, kaynak paravanı (çevredeki çalışanları korumak için) ve yardımcı personele koruyucu gözlük zorunludur.
Sıcak iş izni ne zaman gerekir?
Yanıcı ortamda, depo veya bakım alanlarında kaynak, kesme ve taşlama gibi kıvılcım çıkaran işler öncesi sıcak iş izni alınmalıdır. İzin kapsamında yanıcı malzeme uzaklaştırılır, yangın söndürücü ve gözcü hazır bulunur. Ayrıntı: iş izin sistemi rehberi.
Metal işlemede gürültü için ne yapılmalı?
Taşlama, dövme ve sac işlemede gürültü sıklıkla eylem değerini aşar. 85 dB(A) üzerinde kulak koruyucu tahsisi ve kullanımı zorunludur; el aletlerinde titreşim maruziyeti için ölçüm, rotasyon ve düşük titreşimli ekipman gerekir. Ayrıntı: Gürültü ve Titreşim Yönetmeliği.
Preslerde el/parmak yaralanması nasıl önlenir?
Preslerde ve giyotinlerde el/parmak sıkışma-kesilme en yüksek risktir. Çift el kumanda, ışık perdesi, mekanik besleme yardımcıları ve bakımda enerji kilitleme-etiketleme (LOTO) esas önlemlerdir. Puanlı başlangıç için metal atölyesi risk değerlendirmesi örneğine bakın.
Kaynak dumanı, yangın, makine — metal riskleri tek raporda
FirstİSG mobil uygulaması metal ve kaynak atölyeleri için özel soru setleri, Fine-Kinney önceliklendirme ve periyodik kontrol takibi sunar.
Metal ve kaynak atölyesi risklerini sektöre hazır soru setleriyle değerlendirin
FirstİSG uygulamasında kaynak dumanı, kıvılcım-yangın ve makine risklerini metale hazır soru setleriyle fotoğraftan tespit eder, Fine-Kinney öneri puanıyla önceliklendirirsiniz.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın