Kaynak İşleri Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
Ark ışını, kaynak dumanı, gaz tüpleri ve sıcak çalışma riskleri; Fine-Kinney örnek tablosu, adım adım süreç ve indirilebilir Excel şablonu
Kaynak İşleri İçin Risk Değerlendirmesi — Kısa Cevap
Kaynak yapılan her işyeri, kaynak operasyonunu risk değerlendirmesinde ayrıca ele almak zorundadır: 6331 sayılı Kanun m.10 genel yükümlülüğü koyar; kaynak ise yangın, patlama, elektrik, duman ve radyasyon (ark ışını) risklerini aynı işlemde birleştiren en yüksek riskli faaliyetlerden biridir. Sürekli kaynak yapılan kaynakhanelerde bölüm bazlı, proje/saha işlerinde iş bazlı değerlendirme yapılır; başka işverenin sahasındaki kaynak işi sıcak çalışma iznine bağlanır.
Kaynak işlerinin yapıldığı işyerleri tipik olarak tehlikeli veya çok tehlikeli sınıftadır; sınıf, işyerinin ana faaliyet koduna göre belirlenir — NACE kodunuzu doğrulayın. Bu sayfadaki örnek tablo Fine-Kinney yöntemiyle puanlanmıştır; kaynak kaynaklı tehlikelerde maruziyet sıklığı işten işe çok değiştiği için frekans parametresi anlamlı ayrım sağlar.
Kaynak İşlerinde Tipik Tehlikeler
Saha deneyimi ve kamuya açık kaynaklardan derlediğimiz başlıklar:
Yangın ve patlama
- Kıvılcım ve sıçrantının yanıcılara ulaşması: kaynak noktasının çevresindeki yağ, tiner, ambalaj ve tozun temizlenmemesi; kıvılcımın bölme aralıklarından komşu hacme geçmesi.
- Gaz tüpleri: devrilme, valf hasarı, ısı kaynağına yakın depolama; oksijen ile yanıcı gaz tüplerinin bir arada tutulması.
- Alev geri tepmesi: hortum ve regülatörlerde geri tepme ventilinin (flashback arrestor) olmaması; kaçağın çıplak alevle aranması.
- Kapalı/bitişik hacimde birikmiş gaz: tank, boru ve kapalı alan kaynaklarında patlayıcı atmosfer — patlamadan korunma önlemleriyle birlikte değerlendirilir.
Elektrik
- Kaynak kablolarının gelişigüzel serilmesi: yıpranmış izolasyon, ıslak zeminden geçen kablo, geçit yollarında ezilen hat.
- Makine bakımlarının tanımsız olması: pens ve şase bağlantılarının gevşekliği, topraklamasız makine.
- Islak/terli elle elektrot değişimi: doğrudan çarpılma.
Duman, gaz ve ışın
- Kaynak dumanı: uzun vadeli solunum yolu hastalıkları; galvanizli ve paslanmaz malzemede daha tehlikeli içerik; lokal emişin olmaması.
- Ark ışını: maskesiz bakışta göz arkı (kaynakçı gözü); paravansız çalışmada çevredeki çalışanların etkilenmesi.
- Sıcak parça ve sıçrantı: yanık; çıplak bilek/boyun bölgesinden giren kıvılcım.
İşe ve ortama bağlı etkenler
- Yüksekte kaynak: platform/iskele eksikliği, emniyet kemersiz çalışma — yüksekte çalışma rehberine bakın.
- Kapalı alanda kaynak: oksijen azalması, duman birikimi, gözcüsüz çalışma.
- Ağır parça ve kaldırma operasyonları: sapan hatası, kapasite aşımı, sertifikasız operatör — kaldırma araçları kontrolleri ihmal edilmemeli.
- Eğitimsiz/belgesiz kaynakçı: tehlikeli işlerde mesleki eğitim belgesi olmadan çalıştırma.
Örnek Fine-Kinney Risk Değerlendirmesi Tablosu (Kaynak İşleri)
Aşağıdaki satırlar Fine-Kinney yöntemiyle (Risk = Olasılık × Frekans × Şiddet) puanlanmış örneklerdir. Puanlar temsilidir — kendi işinizin maruziyet sıklığına ve mevcut önlemlere göre yeniden takdir edilmelidir. Genişletilmiş tablo indirilebilir şablonda hazırdır.
| Bölüm | Tehlike | Risk | O | F | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tüp deposu | Tüplerin sabitlenmemesi, oksijen-yanıcı gaz bir arada | Patlama, çoklu ölüm | 3 | 6 | 40 | 720 | Zincirle sabitleme; gaz türlerinin ayrılması; havalandırmalı depo; ısıdan uzak |
| Kaynak alanı | Kıvılcımın çevredeki yanıcılara sıçraması | Yangın | 6 | 3 | 15 | 270 | 5 metre çevre temizliği; kaynak paravanı; el altında söndürücü; sıcak iş izni |
| Hortum/regülatör | Alev geri tepme ventilinin olmaması | Tüpe alev ilerlemesi, patlama | 3 | 3 | 40 | 360 | Şalome ve regülatöre geri tepme ventili; hortumların periyodik değişimi |
| Elektrik | Yıpranmış kaynak kabloları, topraklamasız makine | Elektrik çarpması, ölüm | 3 | 6 | 15 | 270 | Kablo/pens günlük kontrolü; makine bakım planı; kuru eldivenle elektrot değişimi |
| Duman | Lokal emişsiz sürekli kaynak | Solunum yolu hastalığı | 6 | 6 | 7 | 252 | Emiş kolu/masası; genel havalandırma; gerekirse filtreli maske; ortam ölçümü |
| Ark ışını | Maskesiz/paravansız kaynak | Göz arkı, kalıcı görme hasarı | 6 | 6 | 7 | 252 | Otomatik kararan maske; çevre çalışanlar için paravan; uyarı levhası |
| Kapalı alan | Tank/boru içinde gözcüsüz kaynak | Zehirlenme, patlama, ölüm | 3 | 2 | 40 | 240 | Kapalı alan izni; gaz ölçümü; sürekli gözcü; zorunlu havalandırma |
| Yüksekte kaynak | Platformsuz/kemersiz çalışma | Yüksekten düşme, ölüm | 3 | 2 | 40 | 240 | Uygun platform/iskele; emniyet kemeri + bağlantı noktası; yüksekte çalışma eğitimi |
| Kaldırma | Sapan hatası, kapasite aşımı | Yük düşmesi, ezilme | 3 | 3 | 15 | 135 | Sapan kontrolü; kaldırma planı; sertifikalı operatör ve işaretçi |
| KKD | Sıçrantıya açık kıyafet, eldiven eksikliği | Yanık | 6 | 3 | 3 | 54 | Deri önlük-eldiven-tozluk; yanmaz iş elbisesi; KKD zimmet ve denetimi |
Kaynak İşleri Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? — 5 Adım
- Ekibi kurun ve kapsamı belirleyin: işveren/vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisi; sahada bizzat kaynak yapan ustaların katılımı şart. Atölye kaynağı mı, saha/proje kaynağı mı, kapalı alan var mı — kapsam baştan netleşmeli.
- Operasyonu aşamalara ayırın: tüp depolama ve taşıma, hazırlık (taşlama-kesme), kaynak işleminin kendisi, soğuma-son işlem, bakım. Her aşamayı ayrı gezin ve fotoğraflayın.
- Tehlikeleri listeleyin: yangın/patlama, elektrik, duman-gaz-ışın, yüksekte/kapalı alanda çalışma ve kaldırma başlıklarını kontrol listesi gibi kullanın; çevredeki diğer çalışanların (paravansız ark, geçen kıvılcım) etkilenmesini unutmayın.
- Fine-Kinney ile puanlayın: Risk = Olasılık × Frekans × Şiddet. 400 üzeri skorlar için iş başlatılmadan önlem alınır; 200-400 arası kısa vadede kapatılır. Maruziyet sıklığını gerçekçi takdir edin — sürekli kaynak yapan atölyede frekans yüksektir.
- Önlemleri termine bağlayıp belgeleyin: sorumlu + tarih atayın, ekiple imzalayın; sınıfınıza göre en geç 2/4 yılda bir, kaza-ramak kala-yeni ekipman durumunda derhal yenileyin. Saha işlerinde her yeni proje için değerlendirmeyi güncelleyin.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10 ve m.17 — risk değerlendirmesi ve tehlikeli işlerde mesleki eğitim.
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği — kaynak makineleri, basınçlı ekipman ve periyodik kontroller.
- Kimyasal Maddelerle Çalışma Yönetmeliği — kaynak dumanı ve gazlar.
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Yönetmeliği — kapalı hacim ve tank kaynakları.
- KKD Kullanım Yönetmeliği — kaynak maskesi, deri koruyucular, solunum koruyucu.
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın; risk değerlendirmesi yapmamanın cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılık sürdükçe her ay tekrarlanır.
Kaynak işleri risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Kaynak işleri için ayrı risk değerlendirmesi gerekir mi?
Kaynak, işyerinin genel risk değerlendirmesinin içinde ele alınır; ancak sürekli kaynak yapılan atölyelerde (kaynakhane) ve proje bazlı saha kaynak işlerinde kaynak operasyonuna özel bölüm/değerlendirme açılması yaygın ve doğru uygulamadır. Başka işverenin sahasında yapılan kaynak işlerinde değerlendirme, saha sahibinin iş izin sistemiyle (sıcak çalışma izni) koordine edilmelidir.
Kaynak işlerinde en kritik riskler hangileri?
Ağır sonuç potansiyeline göre: gaz tüplerinin patlaması ve alev geri tepmesi, kıvılcımla başlayan yangın (özellikle kapalı/bitişik hacimlerde), elektrik çarpması (kaçak kablolar, ıslak ortam), kaynak dumanı maruziyeti (uzun vadeli solunum hastalıkları) ve ark ışınıyla göz hasarı. Kapalı alanda kaynak, bu risklerin tamamını birden büyütür.
Kaynakçının mesleki eğitim belgesi zorunlu mu?
Kaynak işleri tehlikeli işler kapsamındadır; 6331 m.17 gereği tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta çalışacaklar, yapacağı işle ilgili mesleki eğitim aldığını belgelemeden çalıştırılamaz. Kabul edilen belge türleri için tehlikeli işlerde mesleki eğitim rehberine bakın.
Gaz tüpleri nasıl depolanmalı?
Dik ve devrilmeye karşı zincirle sabitlenmiş; dolu-boş ayrımı yapılmış; oksijen ile yanıcı gaz tüpleri birbirinden ayrılmış; doğrudan güneş ve ısı kaynağından uzak, havalandırılan bir alanda. Hortum ve regülatörlerde alev geri tepme ventili (flashback arrestor) bulunmalı, kaçak kontrolü sabun köpüğüyle yapılmalı, asla çıplak alevle aranmamalıdır.
Kaynak dumanı için hangi önlemler yazılmalı?
Öncelik toplu korumadır: lokal duman emişi (kaynak masası emiş kolu) ve genel havalandırma; yetmediği durumda uygun filtreli solunum koruyucu. Maruziyetin düzeyi ortam ölçümüyle belirlenir; paslanmaz çelik ve galvanizli malzeme kaynağında duman içeriği daha tehlikelidir ve önlem seviyesi yükseltilmelidir.
Neden Fine-Kinney yöntemi tercih edilir?
Kaynak işlerinde tehlikeye maruz kalma sıklığı işten işe çok değişir (günde birkaç kez tüp taşıyan atölye ile ayda bir kaynak yapan bakım ekibi aynı değildir). Fine-Kinney olasılık ve şiddetin yanına frekans parametresini ekleyerek bu farkı puanlamaya yansıtır; 5x5 matris de geçerli bir alternatiftir — yöntem seçimi rehberine bakın.
Kaynakhane Soru Seti FirstİSG Uygulamasında Hazır
Kaynak operasyonunun aşama aşama tehlike listesiyle uğraşmak için Excel zorunlu değil: FirstİSG uygulamasında firmanızı seçtiğinizde sihirbaz "Kaynakhane ve Yüzey İşlem" bölümünü — ark ışını ve kaynak dumanından taşlama kıvılcımına, Fine-Kinney puan önerili hazır maddelerle — otomatik önerir. Sahanın fotoğraflarıyla tespit yapar, raporu dakikalar içinde tamamlarsınız.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın