Çalışanların İSG Eğitimleri Yönetmeliği: Süreler, Yenileme ve Belgelendirme

Eğitim Kime, Ne Zaman Verilir?

• İşe başlarken: her çalışan, fiilen işe başlamadan önce temel İSG eğitimini almalıdır. Yeni işe alınan, işi veya işyeri değişen, iş ekipmanı değişen ya da uzun süre işten uzak kalıp dönen çalışana eğitim yinelenir.
• Belirli aralıklarla (yenileme): eğitim, işyerinin tehlike sınıfına göre düzenli olarak tekrarlanır (aşağıdaki tabloya bakın). Yenileme tarihinin takibi işverenin sorumluluğundadır.
• İş kazası veya meslek hastalığı sonrası: kaza veya meslek hastalığı yaşandığında ya da yeni bir tehlike ortaya çıktığında, ilgili çalışanlara ek bilgilendirme/eğitim yapılır.
• Geçici veya alt işveren çalışanları: geçici iş ilişkisiyle veya alt işveren aracılığıyla çalışanlar da eğitim kapsamındadır; sorumluluk fiilen çalıştıran ile asıl işveren arasında paylaşılır.

Stajyer, çırak ve part-time çalışanlar da bu listenin dışında değildir. Çalışma süresi kısa olsa da, işyerinde fiilen bulunan herkes kendi maruz kaldığı tehlikeler için eğitilmek zorundadır; "birkaç günlüğüne geldi" gerekçesiyle eğitim atlanamaz.

"İşe başlamadan önce" ifadesi pratikte katı bir sırayı gerektirir: çalışan üretim sahasına, şantiyeye veya müşteri ile temas edeceği alana ilk kez fiilen girmeden önce eğitimini tamamlamış olmalıdır. Evrak işlerinin bitmesi veya sözleşmenin imzalanması yeterli değildir; belirleyici olan fiilen çalışmaya başlama anıdır.

İSG Eğitimini Kim Verir, Nasıl Belgelendirilir?

• Kim verir: eğitim, işyerinin iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi (gerekli konularda diğer sağlık personeli) tarafından ya da yetkili eğitim kurumları/üniversiteler/kamu kurumları aracılığıyla verilebilir. Konu, eğitmenin uzmanlık alanına uygun olmalıdır. Konu bazlı yetki tablosu için eğitimi kimler verebilir rehberine bakın.
• Uzaktan eğitim: mevzuat, az tehlikeli işyerlerinde belirli konuların uzaktan (asenkron dâhil) verilmesine imkân tanırken, daha riskli işyerlerinde ve uygulamalı konularda yüz yüze/senkron eğitim öne çıkar. Güncel yönetmelik metnindeki kanal kurallarını esas alın.
• Belge: eğitim sonunda her katılımcı için eğitimin konusu, süresi, tarihi ve eğitmeni içeren katılım belgesi/tutanağı düzenlenir ve işyerinde saklanır. Bu belge denetimde ilk istenenlerdendir.
• Kayıt: eğitimler işyerinin yıllık çalışma planında planlanır ve gerçekleşmeler kayıt altına alınır.

Temel İSG eğitimi tek başına her yükümlülüğü karşılamaz: tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışanlar için ayrıca mesleki eğitim belgesi aranır. Eğitim içindeki genel ilkyardım konusu da İlkyardım Yönetmeliği'nin aradığı sertifikalı ilkyardımcı yükümlülüğünü karşılamaz.

Eğitmenin kendisinin de o konuda yetkin olduğunu gösterebilmesi önemlidir: iş güvenliği uzmanı teknik konuları, işyeri hekimi sağlık konularını anlatır. Dışarıdan bir eğitim kurumu kullanılıyorsa, kurumun yetkinliğini ve müfredatın işyerine özgü tehlikeleri kapsayıp kapsamadığını doğrulamak işverenin sorumluluğunda kalır.

OSGB ile çalışan işverenlerde eğitimi fiilen veren kişi genellikle OSGB'ye bağlı iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimidir; planlama ve katılım takibi OSGB ile işveren arasında paylaşılır. Ancak katılım belgesinin düzenlenmesi ve saklanması nihai olarak işverenin yükümlülüğüdür, OSGB sözleşmesi bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz.

Uzaktan verilen eğitimlerde tamamlanmanın nasıl doğrulandığı ayrı bir dikkat noktasıdır. Yalnızca bir videonun izlenmiş olması yeterli sayılmaz; katılımı ve anlaşılmayı gösteren bir kayıt (oturum kaydı, kısa değerlendirme, imzalı katılım formu) tutulmalıdır. Böyle bir kayıt olmadan verilen uzaktan eğitim, denetimde ispat sorunu yaratır.

Denetimde Sık Karşılaşılan Hatalar Nelerdir?

En sık görülen eksiklik, yenileme tarihinin fark edilmemesidir: az tehlikeli işyerinde üç yıl, tehlikelide iki yıl geçtiği hâlde eğitim tekrarlanmamış olabilir. İkinci sık hata, yeni işe başlayan veya işyeri/ekipmanı değişen bir çalışanın eğitim listesine hiç eklenmemesidir.

Üçüncü hata, katılım belgesinin eksik doldurulmasıdır; konu, süre, tarih ve eğitmen bilgisi olmayan bir belge denetimde eğitim yapılmamış gibi değerlendirilebilir. Dördüncü hata, işyerinin farklı tehlike sınıflarındaki bölümlerine tek bir süre uygulamaktır. Ofis ve üretim sahası aynı işyerinde olsa da farklı sürelere tabidir.

Beşinci hata, yeni işe başlayan bir çalışanın eğitim tamamlanmadan sahaya çıkarılmasıdır; aciliyet baskısı ("bugün eleman lazım") bu ihlalin en sık gerekçesidir. Böyle bir durumda çalışan kaza geçirirse, işverenin savunması neredeyse imkânsız hâle gelir.

Temel İSG Eğitimi ile Mesleki Eğitim Belgesi Aynı Şey mi?

Hayır, sık karıştırılır ama ikisi ayrı yükümlülüktür. Temel İSG eğitimi bu sayfadaki konudur: tehlike sınıfına göre süresi değişir ve işyerinin iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi tarafından, ya da yetkili bir kurum aracılığıyla verilebilir.

Mesleki eğitim belgesi ise çalışanın belirli bir mesleği (örneğin kaynakçılık, vinç operatörlüğü, forklift kullanımı) güvenli şekilde yapabildiğini gösteren, ilgili mevzuatta sayılan yetkili kurumlarca düzenlenen ayrı bir sertifikadır. Dayanağı İş Kanunu m.85 ile Tehlikeli ve Çok Tehlikeli Sınıfta Yer Alan İşlerde Çalıştırılacakların Mesleki Eğitimlerine Dair Yönetmelik'tir. Bu yönetmeliğin ek çizelgesinde sayılan işlerde fiilen çalışacakların uygun belgeye sahip olması aranır.

Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışan biri her iki belgeye de aynı anda ihtiyaç duyabilir; mesleki eğitim belgesi rehberinde hangi işlerin bu belgeyi gerektirdiği anlatılır. Biri diğerinin yerine geçmez, ikisi de ayrı ayrı takip edilmelidir.