İş Güvenliği Uzmanları Yönetmeliği: Sınıflar, Görevler, Süreler
A-B-C belge sınıfları hangi tehlike sınıfında çalışır, uzmanın görev-yetki-yükümlülükleri nelerdir, çalışma süreleri nasıl hesaplanır? Madde referanslı özet.
İş Güvenliği Uzmanları Yönetmeliği Neyi Düzenler?
İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik (RG: 29.12.2012, S: 28512), uzmanlık belgesinin sınıflarını, uzmanın görev-yetki-yükümlülüklerini, çalışan başına asgari çalışma sürelerini ve eğitim-sınav düzenini belirleyen temel mevzuattır. 6331 sayılı Kanun'un m.8 hükümlerini uygulamaya döken bu yönetmelik, sahada çalışan her uzmanın "neyi yapmakla yükümlüyüm, neye yetkiliyim" sorularının bağlayıcı cevabıdır.
Bu sayfa yönetmeliğin madde referanslı özetidir; mesleğe giriş süreci için uzman nasıl olunur rehberine, sınıf atlamanın pratiği için belge yükseltme rehberine bakın. Uzmanın hangi organizasyon modeliyle (İSGB, OSGB veya kendi personeli) çalışacağı ayrı bir yönetmeliğe tabidir; ayrıntı için İSG Hizmetleri Yönetmeliği sayfasına bakın. Yönetmelik zaman zaman değişikliğe uğrar; bağlayıcı çerçeve her zaman yürürlükteki güncel metindir.
Kim Hangi Tehlike Sınıfında Çalışabilir?
| Belge sınıfı | Görev alabileceği işyerleri |
|---|---|
| (C) sınıfı | Az tehlikeli sınıftaki işyerleri |
| (B) sınıfı | Az tehlikeli ve tehlikeli sınıflardaki işyerleri |
| (A) sınıfı | Bütün tehlike sınıflarındaki işyerleri |
İşyerinin tehlike sınıfı NACE koduna göre belirlenir. Doğrulamak için tehlike sınıfı rehberine bakın. Sınıf atlamanın standart yolu deneyim, eğitim ve sınavdır. (C) belgesiyle en az 3 yıl fiilen görev yapan uzman (B) sınıfına, (B) belgesiyle en az 4 yıl görev yapan uzman (A) sınıfına başvurabilir (m.8). Fiili sürenin İSG-KATİP ile ispatı, sınav dönemleri ve doktora/deneyim istisnaları belge sınıf yükseltme rehberinde adım adım anlatılır.
Uzmanın Görevleri Nelerdir?
Yönetmelik m.9, görevleri beş ana başlıkta toplar. Ortak nokta şudur: uzmanın görevi önlem aldırmaktır; tespitleri işverene iletir, uygulamayı işveren yapar.
- Rehberlik: İşyerinde yapılan çalışmaların İSG mevzuatına ve genel iş güvenliği kurallarına uygun yürütülmesi için işverene önerilerde bulunmak; iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili alınması gereken tedbirleri yazılı olarak bildirmek. Pratikte bu, bir üretim hattındaki koruyucu eksikliğinden bir ofis kablo düzensizliğine kadar geniş bir yelpazeyi kapsar.
- Risk değerlendirmesi: Risk değerlendirmesinin yapılmasını sağlamak, çalışmalarına katılmak ve sonuçlara göre alınacak önlemler konusunda işverene önermek. Uzman risk değerlendirmesini tek başına yazan değil, sürecin yürütülmesini sağlayan taraftır.
- Çalışma ortamı gözetimi: Ortamın gözetimini yapmak, periyodik bakım-kontrol ve ölçümleri planlamak, acil durum planlarının hazırlanması ile yangın-tahliye organizasyonu çalışmalarına katılmak. Bu görev, ekipman kontrol takviminin gecikmeden yürümesini izlemeyi de içerir.
- Eğitim, bilgilendirme ve kayıt: Çalışanların İSG eğitimlerini planlamak ve uygulamalarını yapmak veya yaptırmak. Kaza ve ramak kala olaylarının nedenlerini araştırıp tekrarını önleyici çalışmalar yürütmek de bu başlığa girer; ayrıca yıllık çalışma planı ve yıllık değerlendirme raporu işyeri hekimiyle birlikte hazırlanır.
- İlgili birimlerle işbirliği: İşyeri hekimi, İSG kurulu ve çalışan temsilcisiyle koordineli çalışmak. Uzman bu koordinasyonda genellikle teknik bulguyu, hekim sağlık boyutunu, kurul ise karar mercisini temsil eder.
Uzmanın Yetkileri ve Yükümlülükleri Nelerdir?
Yetkiler (m.10): Uzman, görevi gereği işyerinin bütün bölümlerinde inceleme ve araştırma yapma, gerekli bilgi ve belgelere ulaşma ve çalışanlarla görüşme yetkisine sahiptir. Tespit ettiği hayati tehlikenin ciddi ve önlenemez olması ve acil müdahale gerektirmesi hâlinde işin durdurulması için işverene başvurur; bu yetki sınırsız değildir, işi bizzat durdurma yetkisi uzmanda değil işverendedir. Görevinin gerektirdiği konularda işverenin bilgisi dâhilinde ilgili kurum ve kuruluşlarla iletişim kurabilir; tasarım ve toplu koruma planlaması aşamalarına katılır.
Yükümlülükler (m.11): Görevini yaparken işin normal akışını mümkün olduğunca aksatmamak, verimli çalışma ortamına katkı sağlamak ve işverenin/işyerinin meslek sırları ile ekonomik-ticari bilgilerini gizli tutmak zorundadır. Bu gizlilik yükümlülüğü, uzmanın işverenle çatışma yaşadığı durumlarda bile geçerlidir. Tespit ettiği eksiklikleri işverene yazılı bildirme ve gereği yapılmayan hayati tehlikeyi yetkili makama iletme zinciri, uzmanın hem yükümlülüğü hem hukuki kalkanıdır. Adım adım işleyiş için bildirim yükümlülüğü rehberine bakın.
Belge askısı: Çalışanın ölümü veya maluliyetiyle sonuçlanan iş kazası ya da meslek hastalığında ihmali tespit edilen uzmanın yetki belgesi altı ay süreyle askıya alınır. İhmalin tespitinde kesinleşmiş yargı kararı esas alınır (6331 m.8/4 çerçevesi). Kusur incelemesinin nasıl işlediği ve uzmanı koruyan kayıt düzeni için iş kazasında uzman sorumluluğu rehberini okuyun.
Sorumluluk İşverenden Uzmana mı Geçer?
Hayır, geçmez. 6331 sayılı Kanun m.4, işyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınmasının işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmayacağını açıkça söyler. Uzman yalnızca kendi görev alanındaki ihmalinden sorumludur; işverenin tedbir alma ve kaynak ayırma yükümlülüğü kendisinde kalır.
Kaza sonrası bilirkişi incelemesi tipik olarak şu kalemlere bakar: İSG-KATİP sözleşmesi ve görev süresi, risk değerlendirmesinin güncelliği ve kazaya konu tehlikeyi içerip içermediği. Ayrıca tespit ve öneri defteri kayıtları, işverene yapılmış yazılı bildirimler, eğitim kayıtları ve saha denetim raporları incelenir. Yazılı kayıt yoksa, alınmış bir tedbirin ispatı çoğu zaman mümkün olmaz; bu nedenle uzmanın en güçlü savunması genellikle tarihli ve imzalı kayıttır.
Kanun ayrıca uzmanı korur: bu bildirimlerden dolayı uzmanın iş sözleşmesine son verilemez, hiçbir hak kaybına uğratılamaz. Aksi hâlde işveren hakkında bir yıllık sözleşme ücreti tutarından az olmamak üzere tazminata hükmedilir; güvencenin işlemesi için bildirimin yazılı ve tarihli olması kritik önemdedir.
Çalışma Süreleri Nasıl Hesaplanır?
Uzman, çalışan başına ayda en az aşağıdaki süre kadar görevlendirilir; eşik çalışan sayısına ulaşan işyerinde tam süreli uzman zorunlu olur.
| Tehlike sınıfı | Asgari süre (çalışan/ay) | Tam süreli uzman eşiği |
|---|---|---|
| Az tehlikeli | 10 dakika | 1.000 çalışan |
| Tehlikeli | 20 dakika | 500 çalışan |
| Çok tehlikeli | 40 dakika | 250 çalışan |
Örnek hesap: 300 çalışanlı, tehlikeli sınıfta bir işyerinde aylık asgari süre 300 × 20 = 6.000 dakikadır, yani yaklaşık 100 saat. Bu işyeri 500 çalışan eşiğinin altında kaldığı için tam süreli uzman zorunlu değildir; kısmi süreli bir uzmanla veya OSGB'den alınan hizmetle bu yük karşılanabilir. Uzmanın birden fazla işyerine hizmet verme sınırı da aynı mantıkla işler. İSG-KATİP tüm sözleşme dakikalarını toplar ve aylık yasal tavanı aşan yeni sözleşme girişini kabul etmez; kapasitesi dolan uzman yeni bir müşteriyle sözleşme yapamaz.
Dakika hesabının işlenmiş örnekleri ve birden fazla işyerine hizmet kuralları çalışma süresi hesaplama rehberinde; tam süreli eşiklerin uzman-hekim karşılaştırması tam süreli zorunluluk rehberinde anlatılır. Kendi işyeriniz veya portföyünüz için toplam süreyi İSG-KATİP dakika hesaplayıcısına çalışan sayınızı girerek anında görebilirsiniz.
Eğitim ve Sınav Çerçevesi Nasıl İşler?
Uzmanlık belgesi, Bakanlıkça yetkilendirilen eğitim kurumlarında alınan temel eğitim programı ile ardından girilen sınavda başarı sonucunda kazanılır. Program en az 220 saattir: teorik bölüm 180 saatten az olamaz (en fazla yarısı uzaktan eğitimle verilebilir), uygulama/staj bölümü ise en az 40 saattir. Kimlerin başvurabileceği, sınav dönemleri ve puan şartı gibi süreç ayrıntıları için uzman nasıl olunur rehberine; sınıf yükseltme eğitimleri için yükseltme rehberine bakın.
Belgelendirme ve vize koşulları zaman içinde değişebildiğinden, başvuru öncesinde güncel şartları yürürlükteki yönetmelik metninden ve resmî sınav duyurularından teyit edin. Belgenin kendisi süresiz değildir: iş güvenliği uzmanlığı belgesi düzenli aralıklarla vize edilir; vizesiz dönemde İSG-KATİP yeni sözleşme tanımlamaya izin vermez ve mevcut görevlendirmeler risk altına girer. Bu yüzden belge bitiş tarihini takvime önceden işlemek, sahada çalışmaya devam edebilmenin ön koşuludur; vize başvurusunu son haftaya bırakmamak, süre dolumunu bir sürpriz olmaktan çıkarır.
Sahada Sık Yapılan Hangi Hatalar Uzmanı Riske Sokar?
Dört hata tekrarlar. Birincisi, tespit edilen eksikliğin yalnızca sözlü olarak iletilmesidir; kanun yazılı bildirim öngörür, "söylemiştim" savunmasının dosyada tarihli bir karşılığı yoksa kusur incelemesinde bir sonuç doğurmaz. İkincisi, tespitlerin tespit ve öneri defterine işlenmemesidir; bildirim yapılmış olsa bile deftere geçmeyen tespit, denetimde izlenebilir bir kayıt bırakmaz.
Üçüncüsü, İSG-KATİP dışında kâğıt sözleşmeyle çalışmaktır; sisteme işlenmemiş görevlendirme Bakanlık nezdinde geçerli sayılmaz ve uzmanın fiili çalışma süresi ispatlanamaz. Dördüncüsü, acil ve hayati tehlike arz eden bir hususun işverence giderilmemesine rağmen Bakanlığa bildirilmemesidir; bu adımın atlanması, kusur incelemesinde uzmanın aleyhine değerlendirilebilecek en ağır eksikliklerden biridir.
Uzman Tespit Ettiği Tehlikeyi Kime Bildirir?
Zincir üç aşamalıdır. Uzman önce işverene yazılı olarak bildirir ve tespiti tespit ve öneri defterine işler; bu ilk aşama, olağan eksiklikler için yeterlidir ve çoğu tespit burada kapanır. Bildirdiği husus acil durdurma gerektiriyor ya da yangın, patlama, göçme, kimyasal sızıntı gibi acil ve hayati tehlike arz ediyorsa durum değişir. İşveren buna rağmen tedbir almıyorsa, uzman durumu Bakanlığın yetkili birimine ve varsa yetkili sendika temsilcisine, yoksa çalışan temsilcisine bildirmekle yükümlüdür (6331 m.8).
Bu üçüncü aşama ölçülü kullanılmalıdır: her olağan eksikliği Bakanlığa taşımak güveni yıpratır, gerçek hayati tehlikeyi taşımamaksa uzmanı hukuken savunmasız bırakır. Zincirin adım adım işleyişi ve uzmanı koruyan fesih güvencesi için bildirim yükümlülüğü rehberine bakın.
Bir Hayati Tehlike Bildirimi Adım Adım Nasıl İşler?
Somut bir örnek zincirin işleyişini netleştirir. Tehlikeli sınıfta bir metal atölyesinde görevli bir iş güvenliği uzmanı, presin koruyucu ışık perdesinin arızalı olduğunu ve iki haftadır kapalı bekletildiğini tespit eder. İlk adım, tespiti aynı gün yazılı olarak işverene bildirmek ve tespit ve öneri defterine işlemektir; bildirim tarihi ve içeriği burada kayıt altına alınmış olur.
İşveren bir hafta içinde koruyucuyu onarmazsa, uzman durumu tekrar değerlendirir. Sıkışma riski taşıyan bir pres bu aşamada "acil ve hayati tehlike" eşiğine girer; uzman, işin durdurulması için işverene yazılı olarak başvurur. Tedbir yine alınmazsa uzman bir sonraki adıma geçer ve durumu Bakanlığın yetkili birimine, varsa yetkili sendika temsilcisine, yoksa çalışan temsilcisine bildirir. Bu üç adımın her biri tarihli bir kayıt bırakır; ileride bir kaza yaşanırsa bilirkişi incelemesinde uzmanın lehine dönen şey, tehlikeyi görmüş ve usulünce bildirmiş olduğunu gösteren bu iz olur. Zincirin herhangi bir adımı atlanırsa, hem çalışan risk altında kalır hem de uzmanın hukuki konumu zayıflar.
İş Güvenliği Uzmanları Yönetmeliği hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
C sınıfı iş güvenliği uzmanı hangi işyerlerinde çalışabilir?
(C) sınıfı belge sahipleri az tehlikeli, (B) sınıfı belge sahipleri az tehlikeli ve tehlikeli, (A) sınıfı belge sahipleri bütün tehlike sınıflarındaki işyerlerinde görev alabilir (Yönetmelik m.7). İşyerinizin sınıfını NACE koduna göre tehlike sınıfı rehberinden doğrulayın; yanlış sınıfta görevlendirme İSG-KATİP tarafından reddedilir.
C sınıfından B sınıfına nasıl geçilir?
(C) sınıfı belgeyle en az 3 yıl fiilen görev yapan uzman, (B) sınıfı eğitim programına katılıp sınavda başarılı olursa (B) sınıfına; (B) sınıfıyla en az 4 yıl görev yapan uzman aynı yolla (A) sınıfına geçer (m.8). Fiili sürenin İSG-KATİP kayıtlarıyla ispatı, sınav dönemleri ve istisna yolları için belge sınıf yükseltme rehberine bakın.
İş güvenliği uzmanının belgesi hangi durumda askıya alınır?
Çalışanın ölümü veya maluliyetiyle sonuçlanan iş kazası ya da meslek hastalığında ihmali kesinleşmiş yargı kararıyla tespit edilen uzmanın yetki belgesi altı ay süreyle askıya alınır (6331 m.8/4 çerçevesi + Yönetmelik hükmü). Askı bir iddiayla değil mahkeme kararıyla tetiklenir; kusur incelemesinin nasıl yürüdüğü uzman sorumluluğu rehberinde anlatılır.
İş güvenliği uzmanı çalışan başına kaç dakika hizmet vermek zorunda?
Ayda çalışan başına en az az tehlikelide 10, tehlikelide 20, çok tehlikelide 40 dakikadır (m.12). Az tehlikelide 1.000, tehlikelide 500, çok tehlikelide 250 ve üzeri çalışanda tam süreli uzman zorunlu olur. Kendi işyeriniz için toplam süreyi İSG-KATİP dakika hesaplayıcısıyla anında hesaplayabilirsiniz.
İş güvenliği uzmanlığı eğitimi kaç saat?
Temel eğitim programı en az 220 saattir: 180 saat teorik (en fazla yarısı uzaktan eğitimle verilebilir) ve en az 40 saat uygulama (staj). Eğitim, Bakanlıkça yetkilendirilen kurumlarda alınır; ardından açılan sınavda başarılı olmak gerekir. Adaylık şartları ve sürecin tamamı için uzman nasıl olunur rehberine bakın.
Yönetmeliğin İstediği Kayıt Düzenini Tek Yerden Nasıl Yürütürsünüz?
m.9-11'in ortak paydası kayıttır: yazılı bildirimler, risk değerlendirmesi, eğitim planı, kaza incelemeleri ve yıllık değerlendirme raporu. FirstİSG'de saha tespitleri fotoğraflı rapora, bildirimler tarihli kayda, eğitim ve DÖF takibi terminli işlere dönüşür. Bir kusur incelemesinde uzmanın en güçlü savunması olan "görevimi yaptım ve belgeledim" dosyası kendiliğinden birikir.
Uzman çalışma sürelerini ve görevleri tek yerden yönetin
FirstİSG uygulamasında atandığınız işyerlerinin risk, eğitim ve denetim kayıtlarını mevzuat referanslı raporlarla tutar, görev yükümlülüklerinizi düzenli takip edersiniz.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın