Çalışan Temsilcisi: Kaç Kişide Zorunlu, Nasıl Seçilir?
İş sağlığı ve güvenliği çalışan temsilcisinin zorunluluk eşiği, çalışan sayısına göre temsilci sayısı tablosu ve seçim usulü
Çalışan Temsilcisi Kaç Kişide Zorunlu?
İş sağlığı ve güvenliği çalışan temsilcisi, çalışan sayısına bakılmaksızın tüm işyerlerinde görevlendirilir. 6331 sayılı Kanun m.20 ve İş Sağlığı ve Güvenliği ile İlgili Çalışan Temsilcisinin Nitelikleri ve Seçilme Usul ve Esaslarına İlişkin Tebliğ bu yükümlülüğü düzenler. Buna göre en az bir çalışanı olan her işyeri bir çalışan temsilcisi belirlemek zorundadır. Temsilci sayısı, çalışan sayısı arttıkça basamaklanır.
Çalışan temsilcisi, çalışanları İSG konularında temsil eden, önlem önerme ve tehlike bildirme yetkisi olan kişidir. İSG kurulu bulunan işyerlerinde temsilci(ler) kurulun da doğal üyesidir.
Çalışan Sayısına Göre Kaç Temsilci Gerekir?
| Çalışan sayısı | Temsilci sayısı |
|---|---|
| 2 – 50 | 1 |
| 51 – 100 | 2 |
| 101 – 500 | 3 |
| 501 – 1000 | 4 |
| 1001 – 2000 | 5 |
| 2001 ve üzeri | 6 |
Birden fazla temsilci seçilen işyerlerinde temsilciler kendi aralarından bir baş temsilci belirler; baş temsilci, İSG kurulunda çalışanları temsil eder. Tek bir çalışanı bulunan işyerinde o çalışan doğrudan temsilci sayılır, ayrı seçim yapılmaz. Temsilci sayısını, ilkyardımcı ve destek elemanı yükümlülükleriyle birlikte tek formda görmek için ilkyardımcı ve destek elemanı hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.
Örnek senaryo: 70 çalışanı olan bir işyeri, tablodaki 51-100 aralığına girdiği için 2 çalışan temsilcisi seçer. İki temsilci kendi aralarından bir baş temsilci belirler; baş temsilci, 50 ve üzeri çalışan nedeniyle zaten kurulması gereken İSG kurulunda çalışanları temsil eder. Aynı işyeri büyüyüp 130 çalışana ulaşsaydı 101-500 aralığına geçer ve 3 temsilci gerekirdi.
Baş Temsilci Nasıl Belirlenir?
Birden fazla temsilci seçildiğinde, hangi temsilcinin İSG kurulunda çalışanları temsil edeceği belirsiz kalabilir. Bu belirsizliği gidermek için temsilciler kendi aralarından bir baş temsilci seçer.
Baş temsilci seçimi, temsilcilerin kendi arasında yaptığı ayrı bir oylamadır; işveren bu seçime karışmaz. Sonuç, temsilci seçim tutanağına ek bir madde olarak işlenir veya ayrı bir tutanakla kayda geçirilir ve dosyalanır.
Baş temsilci, diğer temsilcilerden daha fazla yetkiye sahip değildir; tek farkı, İSG kurulu toplantılarında çalışanları temsil eden kişi olmasıdır. Diğer temsilciler kendi sahalarında bildirim ve önlem isteme yetkisini aynı şekilde kullanmaya devam eder.
Örneğin 101-500 çalışan aralığında bulunan bir işyerinde üç temsilci seçilir; bu üç kişi kendi aralarından birini baş temsilci olarak belirler. Diğer ikisi görevlerini kendi vardiya veya bölümlerinde sürdürür, baş temsilci ise kurul toplantılarında üçünü birden temsil eder. Temsilcilerden biri işten ayrıldığında, kalan temsilciler aralarından yeni bir baş temsilci belirler.
Çalışan Temsilcisinde Hangi Nitelikler Aranır?
Aday çalışan, işyerinin tam süreli daimi çalışanı olmalıdır. Geçici veya kısmi süreli çalışanlar aday gösterilemez, çünkü temsilcinin göreve süreklilik içinde devam edebilmesi beklenir.
Eğitim şartı olarak en az ortaokul mezuniyeti aranır. Bu asgari şarttır, işveren daha yüksek bir eğitim düzeyi arayamaz ama adayın görevi fiilen yürütebilecek nitelikte olması beklenir.
Kıdem zorunlu bir şart değildir, ama tercih sebebidir. Kıdemli bir çalışan, işyerindeki riskleri ve çalışma düzenini daha iyi tanıdığından temsilcilik görevini daha etkin yürütebilir. İşveren, aday listesini bu kriterlere göre önceden ilan eder; adaylar yazılı başvuruyla sürece dahil olur.
Nitelik şartını hiçbir çalışan karşılamıyorsa işveren, mevcut çalışanlar arasından en uygun olanı belirleyip görevlendirmek zorundadır; görevlendirme yapılmaması bir seçenek değildir. Küçük işyerlerinde bu durum oldukça sık görülür ve işveren, kısmi süreli değil tam süreli daimi çalışanlar arasından seçim yapmalıdır.
Tek bir çalışanı olan işyerinde nitelik tartışması bile gerekmez; o çalışan otomatik olarak temsilci sayılır, ayrı bir başvuru veya oylama süreci işletilmez.
Temsilci Nasıl Seçilir?
Seçim süreci dört adımdan oluşur.
- Yöntem belirlenir: İşyerinde birden fazla aday varsa seçim yapılır. Tek aday varsa veya seçime katılım sağlanamazsa işveren, niteliği taşıyan bir çalışanı atayarak görevlendirir. Seçim asıldır; atama istisnadır.
- Adaylık ve nitelik: Aday çalışan, işyerinin tam süreli daimi çalışanı olmalı, en az ortaokul mezunu olmalı ve tercihen kıdemli olmalıdır. Adaylar işverene yazılı başvurur; işveren aday listesini ilan eder.
- Oylama: Seçim, çalışanların eşit ve gizli oyuyla yapılır; en çok oyu alan(lar) temsilci seçilir. Oy sayımı çalışan temsilcilerinin önünde yapılır ve tutanağa bağlanır.
- Görevlendirme ve ilan: Seçilen temsilci(ler) için görevlendirme yazısı düzenlenir, işyerinde ilan edilir ve dosyalanır. Görev süresi boyunca temsilciye, görevini yürütmesi için gereken kolaylık sağlanır ve bu nedenle hak kaybına uğratılamaz.
Seçim/atama tutanağı ile görevlendirme yazısı denetimde istenen evraklardandır.
Örnek Senaryo: Seçim mi, Atama mı?
15 çalışanlı bir yazılım ofisini ele alalım. İşveren, çalışan temsilciliği için aday çağrısı yapar ve üç çalışan başvurur.
Üç aday olduğu için işveren doğrudan birini atayamaz; eşit ve gizli oyla seçim yapılması gerekir. Oylama düzenlenir, sonuçlar tutanağa geçirilir ve en çok oyu alan çalışan temsilci olur.
Aynı ofiste bir yıl sonra temsilci işten ayrılır. Yeni aday çağrısına kimse başvurmaz. Bu durumda işveren, niteliği taşıyan bir çalışanı doğrudan atayabilir; seçim yapılmadığı için tutanağa "aday bulunamadığından atama yapıldığı" açıkça yazılır.
İki durumda da sonuç bir görevlendirme yazısıyla ilan edilir ve dosyalanır; fark yalnızca sürecin nasıl işlediğinde, sonucun kayıt altına alınma zorunluluğunda değildir.
Çalışan Temsilcisi ile Destek Elemanı Arasındaki Fark Nedir?
Çalışan temsilcisi ve destek elemanı sık karıştırılan iki farklı görevdir. Çalışan temsilcisi, çalışanları İSG konularında temsil eden ve önlem önerme yetkisi olan kişidir; seçim veya atama ile belirlenir.
Destek elemanı ise arama, kurtarma, tahliye, yangınla mücadele ve ilkyardım gibi acil durum görevlerinde işverene yardımcı olan, özel eğitim almış çalışandır. Görevi temsil değil, acil durumda fiilen müdahaledir.
Bir çalışan aynı anda hem temsilci hem destek elemanı olabilir; iki görev birbirini dışlamaz. Küçük işyerlerinde bu iki rolün aynı kişide birleşmesi sık görülür, çünkü görevlendirilebilecek uygun çalışan sayısı sınırlıdır.
Denetimde iki görev ayrı ayrı sorgulanır. Temsilci seçim tutanağı destek elemanı görevlendirmesinin yerine geçmez; her iki görev için de kendi belgesi, kendi ilanı ve gerekiyorsa kendi eğitim kaydı ayrı ayrı aranır ve dosyalanır.
Seçim Tutanağı + Görevlendirme Yazısı Şablonu (Word)
Aşağıdaki kayıt gerektirmeyen Word şablonu üç bölümden oluşur. Birincisi, işyeri/seçim bilgileri, adaylar ve eşit-gizli oylama sonucunu kayda geçiren seçim tutanağı. İkincisi, seçilen veya (seçim yapılamayan hallerde) atanan temsilciye verilecek görevlendirme yazısı. Üçüncüsü, 70 çalışanlı bir işyerinde 2 temsilci seçiminin doldurulmuş örneğidir.
Temsilcinin Yetkileri ve Güvencesi Nelerdir?
- Önlem isteme: Tehlike kaynağının giderilmesi veya riskin azaltılması için işverene öneride bulunabilir; ciddi ve yakın tehlike halinde tedbir alınmasını talep edebilir.
- Bilgi alma: İşyerindeki risk değerlendirmesi, ölçüm ve denetim sonuçları hakkında bilgilendirilir.
- Kurul üyeliği: İSG kurulu olan işyerinde kurulun üyesidir; gündem ve kararlara katılır (üye yapısı için İSG Kurulları Yönetmeliği özeti).
- İş güvencesi: Temsilci, bu görevi yürütmesi nedeniyle işten çıkarılamaz veya dezavantajlı duruma getirilemez; görevini yapması engellenemez.
Bu dört yetki birbirini tamamlar. Bilgi almadan önlem istemek zordur, iş güvencesi olmadan önlem isteme yetkisi de kağıt üzerinde kalır.
"Ciddi ve yakın tehlike" ifadesi, hayatı veya sağlığı tehdit eden ve müdahale gerektiren durumları kapsar. Böyle bir durumda temsilci, işverenden derhal tedbir alınmasını isteyebilir; bu talep sözlü değil, iz bırakacak biçimde iletilmelidir. Bildirimin nasıl kayda geçirileceği ramak kala bildirimi rehberinde ayrıntılı işlenir.
Temsilci Seçiminde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
En sık görülen hata, seçim yapılmadan doğrudan bir çalışanın atanmasıdır. Seçim asıldır; birden fazla aday varken atama yoluna gitmek, seçim tutanağı denetimde istendiğinde işvereni ciddi biçimde zor durumda bırakır.
İkinci hata, oylamanın gizli ve eşit yapılmamasıdır. Elle kaldırılan eller veya sözlü onayla yapılan bir "seçim", tutanağa geçse bile usule uygun sayılmaz; denetimde bu usul hatası doğrudan ve kolaylıkla sorgulanabilir.
Üçüncü hata, temsilcinin İSG kuruluna davet edilmemesidir. İSG kurulu bulunan işyerinde temsilci kurulun doğal üyesidir; bu üyelik ihmal edilirse kurul kararları eksik ve usule aykırı bir katılımla alınmış sayılır.
Dördüncü hata, çalışan sayısı büyüdüğünde temsilci sayısının güncellenmemesidir. İşyeri 50'den 51'e çıktığında temsilci sayısı 1'den 2'ye çıkar; bu geçiş genellikle fark edilmez ve eski sayıyla devam edilir.
Beşinci hata, temsilcinin görevi nedeniyle fiilen cezalandırılmasıdır. Tehlike bildirdiği için görev yerinin değiştirilmesi, fazla mesaiden çıkarılması veya performans değerlendirmesinde düşük not alması, iş güvencesi ihlali sayılabilir ve temsilcinin görevini yapmaktan çekinmesine yol açar.
Temsilci Kaydı Denetimde Nasıl Değerlendirilir?
Denetimde önce seçim veya atama tutanağı istenir; tutanakta aday listesi, oylama usulü ve sonucun tam ve eksiksiz biçimde yer alması beklenir. Ardından görevlendirme yazısının işyerinde gerçekten ilan edilip edilmediği ayrıca sorulur.
Temsilcinin gerçekten fiilen görev yapıp yapmadığı da denetimin bir parçasıdır. Temsilcinin ilettiği tehlike bildirimleri, önlem talepleri ve İSG kuruluna katılım kayıtları varsa, bu belgeler temsilciliğin kağıt üzerinde kalmadığının kanıtıdır.
Kayıt zinciri koptuğunda, yani tutanak var ama sonraki faaliyet kaydı yoksa, denetçi temsilciliğin fiilen işlemediği yönünde soru sorabilir. Bu yüzden seçim belgesi kadar, sonraki bildirim kayıtları da önemlidir.
Birden fazla şubesi olan işletmelerde her şube kendi çalışan sayısına göre ayrı temsilci bulundurmalıdır. Denetimde sık karşılaşılan bir sorun, merkez ofiste seçilen temsilcinin tüm şubeleri kapsadığının varsayılmasıdır; oysa her işyeri kendi temsilcisini kendi çalışan sayısına göre belirler.
İki şubeli bir işletmeyi düşünelim: merkezde 80, şubede 30 çalışan var. Merkez 51-100 aralığına girdiği için 2 temsilci, şube ise 2-50 aralığında kaldığı için 1 temsilci seçmelidir. Tek bir temsilciyle her iki lokasyonu birden kapsamak, denetimde eksiklik olarak değerlendirilir. Toplamda bu işletme üç temsilci bulundurmak zorundadır, tek bir merkezi temsilci yeterli olmaz.
Çalışan temsilcisi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Çalışan temsilcisi kaç çalışanda zorunlu?
Çalışan sayısına bakılmaksızın tüm işyerlerinde çalışan temsilcisi görevlendirilir; en az bir çalışanı olan her işyeri kapsamdadır. Tek çalışanlı işyerinde o çalışan doğrudan temsilci sayılır. Görevlendirmenin yapılmaması, işverenin 6331 sayılı Kanun'dan doğan yükümlülüğünün ihlali sayılır ve denetimde ilk sorulan konulardan biridir, yazılı belge istenir.
Çalışan sayısına göre kaç temsilci gerekir?
2-50 çalışan için 1, 51-100 için 2, 101-500 için 3, 501-1000 için 4, 1001-2000 için 5, 2001 ve üzeri için 6 temsilci görevlendirilir. Birden fazla temsilci varsa kendi aralarından bir baş temsilci belirlerler; baş temsilci İSG kurulunun doğal üyesidir ve kurul kararlarına katılır.
Çalışan temsilcisi nasıl seçilir?
Birden fazla aday varsa eşit ve gizli oyla seçim yapılır; en çok oyu alan(lar) temsilci olur. Tek aday varsa veya seçime katılım sağlanamazsa işveren niteliği taşıyan bir çalışanı atar. Seçim asıldır, atama istisnadır; sonuç tutanağa bağlanır, ilan edilir ve İSG dosyasında saklanır.
Çalışan temsilcisi işten çıkarılabilir mi?
Hayır. Çalışan temsilcisi, bu görevi yürütmesi nedeniyle işten çıkarılamaz veya dezavantajlı duruma getirilemez; görevini yapması engellenemez. Görevi için gereken kolaylık (zaman, bilgiye erişim) işverence sağlanır; aksi bir uygulama denetimde ayrı bir bulgu olarak değerlendirilir ve işveren aleyhine hukuki sonuç doğurabilir.
Çalışan temsilcisi ile İSG kurulu üyeliği ilişkisi nedir?
İSG kurulu bulunan işyerlerinde çalışan temsilcisi (birden fazlaysa baş temsilci) kurulun doğal üyesidir; kurul gündemine ve kararlarına çalışanlar adına katılır. Kurul bulunmayan küçük işyerlerinde temsilci, işverenle çalışanlar arasındaki İSG iletişimini tek başına yürütür, gözlemlerini ve bulgularını doğrudan ve düzenli olarak işverene iletir.
Temsilci Bildirimlerini Kayıt Altında Tutmak
Çalışan temsilcisinin tehlike bildirimleri ve önlem talepleri, denetimde "çalışan katılımı sağlandı" kanıtının çekirdeğidir. Ancak çoğu işyerinde bu bildirimler sözlü kalır ve iz bırakmaz. FirstİSG'de saha bildirimleri, ramak kala kayıtları ve önlem talepleri tarih damgalı tutulur; temsilcinin işaret ettiği tehlike doğrudan risk değerlendirmesine ve DÖF'e bağlanır. Böylece çalışan katılımı, evrak değil işleyen bir süreç olur.
Çalışan temsilcisi ve kurul kayıtlarını tek yerde tutun
FirstİSG uygulamasında çalışan temsilcisi seçim, görevlendirme ve kurul üyeliği kayıtlarını düzenli tutar, eksik atamaları denetim öncesi fark edersiniz.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın