İş Kazasında İSG Uzmanının Sorumluluğu: Kusur Nasıl Belirlenir?

Kısa Cevap

İş kazasında İSG uzmanının sorumluluğu otomatik değildir; kusura bağlıdır ve üç ayrı düzlemde incelenir: cezai sorumluluk (taksirle öldürme/yaralama), hukuki sorumluluk (tazminat ve rücu) ve idari-mesleki sorumluluk (yetki belgesinin askıya alınması). Kusur, somut olayda — görev tanımı, sözleşme kapsamı ve üretilen kayıtlar üzerinden — bilirkişi incelemesiyle belirlenir.

6331 sayılı Kanun m.4'e göre iş sağlığı ve güvenliğinin asıl yükümlüsü işverendir; dışarıdan uzman veya OSGB hizmeti alınması bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Uzman, kendi görev alanındaki rehberlik, tespit ve bildirim yükümlülükleri yönünden değerlendirilir.

Bu rehber genel mevzuat çerçevesini özetler; hukuki danışmanlık değildir. Her olay kendi koşullarında değerlendirilir — somut bir soruşturma veya davada mutlaka avukatınızla çalışın.

Üç Sorumluluk Düzlemi

Üç düzlem birbirinden bağımsız yürüyebilir: ceza davasında düşük kusur, tazminat davasında farklı bir bölüşümle sonuçlanabilir. Ortak nokta şudur — hepsinde değerlendirme, uzmanın ne yaptığını gösteren kayıtlar üzerinden yapılır.

Cezai Boyut: Taksir Çerçevesi

Ölümlü veya ağır yaralanmalı iş kazasında savcılık kendiliğinden soruşturma başlatır ve kazanın oluşumunda kimlerin ne oranda kusurlu olduğunu bilirkişi raporlarıyla tespit ettirir. İşveren, işveren vekili, İSG uzmanı, işyeri hekimi ve bazen çalışanın kendisi aynı raporda ayrı ayrı kusur yüzdeleriyle değerlendirilir.

• Taksirle öldürme (TCK m.85): temel halde 2 yıldan 6 yıla kadar hapis; birden fazla ölüm ya da ölümle birlikte yaralanma varsa 2 yıldan 15 yıla kadar hapis öngörülür.
• Taksirle yaralama (TCK m.89): temel halde üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası; neticenin ağırlığına göre artar.
• Bilinçli taksir: öngörülen ama önemsenmeyen risk (ör. defalarca yazılı bildirilen tehlikenin görmezden gelinmesi) cezayı artıran nitelik olarak değerlendirilebilir — bu, kayıtların iki yönlü çalıştığını da gösterir: kayıt uzmanı korur, ancak "bildirdi ve takip etmedi" görüntüsü aleyhe okunabilir. Bildirimin DÖF ile terminli takibi bu yüzden zincirin parçasıdır.

Bilirkişi Neye Bakar? — İncelenen 7 Kayıt

1. İSG-KATİP sözleşmesi: uzmanın o işyerinde hangi tarihlerde, kaç dakika görevli olduğu. Görev süresi ve kapsamı sorumluluğun sınırını çizer.
2. Risk değerlendirmesi: güncel mi, kazaya konu tehlikeyi içeriyor mu, önlem tanımlanmış mı? Yenileme tetikleyicileri kaçırılmışsa bu aleyhe bir bulgudur.
3. Tespit ve öneri defteri: tehlike görülmüş ve deftere işlenmiş mi? Defter, uzmanın "gördüm ve bildirdim" ispatının birincil aracıdır.
4. İşverene yazılı bildirimler: m.8 kapsamındaki yazılı bildirim zinciri — ayrıntısı bildirim yükümlülüğü rehberinde.
5. Eğitim kayıtları: kazazedeye işe başlamadan önce ve periyodunda İSG eğitimi verilmiş mi, belgesi imzalı mı?
6. Saha denetim raporları: uzmanın ziyaret sıklığı, tespit fotoğrafları, denetim bulgularının takibi.
7. Talimat ve KKD kayıtları: çalışma talimatları, KKD zimmet tutanakları, iş izinleri.

Uygulamadaki acı gerçek: alınmış ama yazılmamış bir tedbirin ispatı çoğu zaman mümkün değildir. Sözlü uyarı, telefonda söylenen eksik, "herkes biliyordu" — inceleme dosyasında karşılığı olmayan çabalardır.

Uzman Hangi Durumlarda Kusurlu Sayılmaz?

Her dosya kendi koşullarında değerlendirilir; ancak uygulamada şu etkenler uzmanın lehine değerlendirilir:

• Tehlike tespit edilmiş ve usulünce bildirilmiş: risk değerlendirmesinde tanımlanmış, deftere işlenmiş, işverene yazılı bildirilmiş ve gereği yapılmadığında m.8 zinciri işletilmişse, tedbiri almayan taraf uzman değildir.
• Görev alanı ve süresi dışında kalan konu: uzmanın sözleşme dakikaları ve görev tanımıyla orantısız bir beklenti (ör. sözleşme dışı bir vardiyada anlık gözetim) kusur isnadını zayıflatır.
• İşverenin tedbire rağmen kaynak ayırmaması: yazılı önerilen yatırımın (makine koruyucusu, iskele, ölçüm) işverence reddedildiği belgeliyse sorumluluk dengesi değişir.
• Çalışanın açık talimat ihlali: eğitim verilmiş, talimat imzalatılmış, KKD zimmetlenmişken çalışanın bunları devre dışı bırakması kusur bölüşümünde dikkate alınır — ancak tek başına uzmanı aklamaz; öngörülebilir ihlallere karşı da önlem beklenir.

Belge Askısı: 6331 m.8/4

Çalışanın ölümü veya maluliyetiyle sonuçlanacak şekilde vücut bütünlüğünün bozulmasına neden olan iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde ihmali yargı kararıyla kesinleşen iş güvenliği uzmanının ve işyeri hekiminin yetki belgesi askıya alınır. Yani belge askısı bir iddiayla değil, kesinleşmiş mahkeme kararıyla tetiklenir; süreç boyunca uzmanın en güçlü dayanağı yine dosyadaki kendi kayıtlarıdır.

Savunmanın Belkemiği: Kayıt Düzeni

Bu sayfadaki tablo tek cümleye iner: uzmanı koruyan şey, yaptığı işi tarihli ve değiştirilemez biçimde belgeleyebilmesidir. First İSG'de saha tespitleri fotoğraflı ve tarih damgalı rapora dönüşür, işverene giden her rapor arşivde kalır, giderilmeyen bulgular DÖF ile terminli izlenir ve tüm bu zincir işyeri değişse de uzmanın arşivinde durur. Bilirkişinin sorduğu "tespit ettiniz mi, bildirdiniz mi, takip ettiniz mi?" sorularının üçüne de tek panelden cevap verirsiniz.

Her ay ücretsiz rapor hakkıyla deneyin