İş Kazasında İSG Uzmanının Sorumluluğu: Kusur Nasıl Belirlenir?
Cezai, hukuki ve idari düzlemler; bilirkişinin baktığı kayıtlar; uzmanı koruyan kayıt düzeni.
İş Kazasında İSG Uzmanı Otomatik Olarak Sorumlu mu?
Hayır, sorumluluk otomatik değildir; kusura bağlıdır ve üç ayrı düzlemde incelenir: cezai sorumluluk (taksirle öldürme veya yaralama), hukuki sorumluluk (tazminat ve rücu) ve idari-mesleki sorumluluk (yetki belgesinin askıya alınması). Kusur, somut olayda görev tanımı, sözleşme kapsamı ve üretilen kayıtlar üzerinden bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
6331 sayılı Kanun m.4'e göre iş sağlığı ve güvenliğinin asıl yükümlüsü işverendir; dışarıdan uzman veya OSGB hizmeti alınması bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Uzman, kendi görev alanındaki rehberlik, tespit ve bildirim yükümlülükleri yönünden değerlendirilir.
Bu rehber genel mevzuat çerçevesini özetler; hukuki danışmanlık değildir. Her olay kendi koşullarında değerlendirilir. Somut bir soruşturma veya davada mutlaka avukatınızla çalışın.
İSG Uzmanının Sorumluluğu Hangi Üç Düzlemde İncelenir?
Cezai, hukuki ve idari-mesleki düzlemlerde; her biri ayrı dayanağa ve ayrı sonuca sahiptir. Aşağıdaki tablo bu ayrımı özetler.
| Düzlem | Dayanak | Olası sonuç |
|---|---|---|
| Cezai | TCK m.85 (taksirle öldürme), m.89 (taksirle yaralama) | Kusur oranına ve neticeye göre hapis veya adli para cezası; savcılık ölümlü/yaralanmalı kazada resen soruşturur. |
| Hukuki | Genel tazminat hükümleri; işveren/SGK rücu yolları | Kusuru oranında tazminat yükü; işverenin veya kurumun ödediği tutarın kusurlu uzmana rücu edilmesi gündeme gelebilir. |
| İdari / mesleki | 6331 m.8/4 | Ölüm veya maluliyetle sonuçlanan kaza ya da meslek hastalığında ihmali yargı kararıyla kesinleşen uzmanın yetki belgesi askıya alınır. |
Üç düzlem birbirinden bağımsız yürüyebilir: ceza davasında düşük kusur, tazminat davasında farklı bir bölüşümle sonuçlanabilir. Ortak nokta şudur: hepsinde değerlendirme, uzmanın ne yaptığını gösteren kayıtlar üzerinden yapılır. Bir düzlemde temize çıkmak, diğer ikisinde otomatik beraat anlamına gelmez; her dava kendi dosyasını ve kendi bilirkişi raporunu üretir.
Cezai Sorumlulukta Taksir Çerçevesi Nedir?
Ölümlü veya ağır yaralanmalı iş kazasında savcılık kendiliğinden soruşturma başlatır ve kazanın oluşumunda kimlerin ne oranda kusurlu olduğunu bilirkişi raporlarıyla tespit ettirir. İşveren, işveren vekili, İSG uzmanı, işyeri hekimi ve bazen çalışanın kendisi aynı raporda ayrı ayrı kusur yüzdeleriyle değerlendirilir.
- Taksirle öldürme: TCK m.85'te temel halde 2 yıldan 6 yıla kadar hapis; birden fazla ölüm ya da ölümle birlikte yaralanma varsa 2 yıldan 15 yıla kadar hapis öngörülür.
- Taksirle yaralama: TCK m.89'da temel halde üç aydan bir yıla kadar hapis veya adli para cezası; neticenin ağırlığına göre artar.
- Bilinçli taksir: öngörülen ama önemsenmeyen risk (ör. defalarca yazılı bildirilen tehlikenin görmezden gelinmesi) cezayı artıran nitelik olarak değerlendirilebilir. Bu, kayıtların iki yönlü çalıştığını gösterir: kayıt uzmanı korur, ancak "bildirdi ve takip etmedi" görüntüsü aleyhe okunabilir. Bildirimin DÖF ile terminli takibi bu yüzden zincirin parçasıdır.
Bilirkişi Neye Bakar? İncelenen 7 Kayıt
- İSG-KATİP sözleşmesi: uzmanın o işyerinde hangi tarihlerde, kaç dakika görevli olduğu. Görev süresi ve kapsamı sorumluluğun sınırını çizer.
- Risk değerlendirmesi: güncel mi, kazaya konu tehlikeyi içeriyor mu, önlem tanımlanmış mı? Yenileme tetikleyicileri kaçırılmışsa bu aleyhe bir bulgudur.
- Tespit ve öneri defteri: tehlike görülmüş ve deftere işlenmiş mi? Defter, uzmanın "gördüm ve bildirdim" ispatının birincil aracıdır.
- İşverene yazılı bildirimler: m.8 kapsamındaki yazılı bildirim zinciri; ayrıntısı bildirim yükümlülüğü rehberinde.
- Eğitim kayıtları: kazazedeye işe başlamadan önce ve periyodunda İSG eğitimi verilmiş mi, belgesi imzalı mı?
- Saha denetim raporları: uzmanın ziyaret sıklığı, tespit fotoğrafları, denetim bulgularının takibi.
- KKD kayıtları: çalışma talimatları, KKD zimmet tutanakları, iş izinleri.
Uygulamadaki acı gerçek şudur: alınmış ama yazılmamış bir tedbirin ispatı çoğu zaman mümkün değildir. Sözlü uyarı, telefonda söylenen eksik, "herkes biliyordu" ifadeleri inceleme dosyasında karşılığı olmayan çabalardır.
Uzman Hangi Durumlarda Kusurlu Sayılmaz?
Her dosya kendi koşullarında değerlendirilir; ancak uygulamada şu etkenler uzmanın lehine değerlendirilir:
- Tehlike yazılı bildirilmişse: risk değerlendirmesinde tanımlanmış, deftere işlenmiş, işverene yazılı bildirilmiş ve gereği yapılmadığında m.8 zinciri işletilmişse, tedbiri almayan taraf uzman değildir.
- Görev alanı dışıysa: uzmanın sözleşme dakikaları ve görev tanımıyla orantısız bir beklenti (ör. sözleşme dışı bir vardiyada anlık gözetim) kusur isnadını zayıflatır.
- İşveren kaynak ayırmadıysa: yazılı önerilen yatırımın (makine koruyucusu, iskele, ölçüm) işverence reddedildiği belgeliyse sorumluluk dengesi değişir.
- Açık talimat ihlali: eğitim verilmiş, talimat imzalatılmış, KKD zimmetlenmişken çalışanın bunları devre dışı bırakması kusur bölüşümünde dikkate alınır. Ancak tek başına uzmanı aklamaz; öngörülebilir ihlallere karşı da önlem beklenir.
Uzmanın Belgesi Hangi Durumda Askıya Alınır?
Kanun, çalışanın ölümü veya maluliyetiyle sonuçlanan bir iş kazası ya da meslek hastalığını temel alır. Bu olayda ihmali kesinleşmiş yargı kararıyla tespit edilen iş güvenliği uzmanının ve işyeri hekiminin yetki belgesi altı ay süreyle askıya alınır (6331 m.8/4 çerçevesi + Yönetmelik hükmü). Yani belge askısı bir iddiayla değil, kesinleşmiş mahkeme kararıyla tetiklenir; süreç boyunca uzmanın en güçlü dayanağı yine dosyadaki kendi kayıtlarıdır.
Askı süresi boyunca uzman, o belge sınıfıyla yeni işyeri sözleşmesi yapamaz; devam eden görevleri de sözleşme kapsamına göre yeniden değerlendirilir. Askı süresinin bitiminde işleyişin ayrıntısı ilgili yönetmelik hükümlerine bağlıdır; bu sayfa kesin bir sonuç iddia etmez. Sürecin kendisi, mesleki itibar ve mevcut sözleşmeler açısından zaten ağır bir sonuçtur.
Askı, belge sınıfının kendisiyle karıştırılmamalıdır. Sınıfın kapsamı ve yükseltme koşulları ayrı bir konudur; ayrıntısı belge sınıf yükseltme rehberinde anlatılır.
İşveren "Sorumluluk Uzmanda" Diyebilir mi?
Diyemez; iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğü sözleşmeyle uzmana devredilemez. 6331 m.4, işyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınmasının işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmayacağını açıkça söyler. Uzman yalnızca kendi görev alanındaki ihmalinden sorumludur; işverenin tedbir alma ve kaynak ayırma yükümlülüğü kendisinde kalır.
Pratikte bu ayrım sözleşme metninde netleşmelidir: uzmanın hangi konularda rehberlik/tespit yaptığı, hangi kararların işveren onayına bağlı olduğu yazılı olmalıdır. Sözleşmede "genel İSG sorumluluğu uzmana aittir" gibi hukuken karşılıksız bir madde, kusur incelemesinde uzmanı korumaz; bilirkişi yine görev tanımı ve fiilen yapılanlara bakar. Bu yanlış anlama sıklıkla küçük işyerlerinde görülür: işveren, uzmanla sözleşme imzalamış olmayı tek başına yeterli görür ve kendi tedbir alma sorumluluğunu unutur.
OSGB Üzerinden Çalışan Uzmanın Sorumluluğu Değişir mi?
Hayır, temelde değişmez. Uzman OSGB bünyesinde çalışsa da işyeriyle kurulan ilişki İSG-KATİP sözleşmesi üzerinden bireysel olarak izlenir; bilirkişi incelemesinde bakılan yine o uzmanın o işyerindeki görev tanımı, süresi ve ürettiği kayıtlardır. OSGB'nin varlığı, uzmanın kendi görev alanındaki ihmalini ortadan kaldırmaz.
OSGB'nin katkısı başka bir düzlemdedir: standart form ve süreçler, ekip içi ikinci göz kontrolü ve kayıtların merkezi arşivde tutulması. Bu, uzmanın kayıt üretme disiplinini kolaylaştırır ama devretmez. Bir uzman OSGB değiştirse veya işyerinden ayrılsa bile, görev yaptığı dönemdeki kayıtlar kendi sorumluluk dosyasının parçası olarak kalır. Bu yüzden kayıtların uzmanın kendi erişebileceği ayrı bir arşivde de bulunması, yıllar sonra açılacak bir soruşturmada bile önerilir; işveren veya OSGB dosyasına erişim her zaman garanti değildir.
Tehlike Tespiti Kayda Nasıl Geçirilir?
Tespit; tarih, yer, tehlike tanımı, önerilen önlem ve termin bilgisiyle birlikte aynı gün yazılır. Bilirkişinin aradığı bilgi bu beş kalemdir. Eksik kalan her kalem, kaydın ispat gücünü düşürür.
Kayıt zinciri üç halkadan oluşur ve halkalar birbirini tamamlar.
- Deftere işleme: bulgu, saha ziyaretinin yapıldığı gün tespit ve öneri defterine yazılır ve imzalanır. Defterin usulüne uygun onaylı olması, kaydın geçerliliği açısından belirleyicidir.
- Yazılı bildirim: aynı bulgu işverene veya işveren vekiline yazılı olarak iletilir. İmza, e-posta kaydı ya da kurumsal yazışma numarası saklanır; ispatlanan şey bildirimin yapılması değil, muhataba ulaşmasıdır. Kapsamın ayrıntısı bildirim yükümlülüğü rehberindedir.
- Terminli takip: giderilmeyen bulgu, verilen süre dolduğunda yeniden yazılır. DÖF kaydı açık kaldığı sürece konunun izlendiği belgelenmiş olur.
Fotoğraf, bu zincirin en güçlü destekleyicisidir. Tehlikenin görüntüsü tarih bilgisiyle saklandığında, "hangi tarihte hangi durum vardı" sorusu tartışmaya kapanır.
Kayıt dili de önemlidir. "Gerekli önlem alınmalı" gibi belirsiz bir öneri yerine, hangi işin kim tarafından ne zamana kadar yapılacağı yazıldığında, takip edilebilir bir kayıt ortaya çıkar.
Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Kusur incelemesinde uzmanı zor duruma düşüren hatalar genelde belge değil, kayıt disiplini eksikliğidir. En sık tekrarlananlar:
- Sözlü bildirimle yetinmek: tehlike işverene sözlü söylenir, yazılı hâle getirilmez; kaza sonrasında "söylemiştim" savunmasının dosyada karşılığı olmaz.
- Defterin güncel tutulmaması: saha ziyareti yapılır ama bulgu deftere işlenmez; ziyaretin kendisi kayıt altına alınmadığı için hiç yapılmamış gibi görünür.
- Terminsiz bildirim: bildirim yapılır ama takip tarihi konmaz; aylar sonra aynı tehlike kazaya dönüştüğünde "ne zamandır biliniyordu" sorusu aleyhe döner.
- Orantısız beklenti: sözleşme dakikaları sınırlıyken sahada sürekli fiziksel gözetim vaat edilir; gerçekleşmeyen vaat, kusur değerlendirmesinde aleyhe yorumlanabilir.
- İmzasız eğitim kaydı: eğitim fiilen verilir ama katılım formu imzalatılmaz; bilirkişi için "verildi" iddiası tek başına yetersiz kalır.
- Arşivin işverende bırakılması: tüm raporlar işverenin dosyasında tutulur, uzmanın kendi erişebileceği bir kopya kalmaz; işveren değişikliğinde veya uyuşmazlıkta uzman kendi geçmiş kayıtlarına ulaşamaz.
- Geriye dönük düzeltme: olaydan sonra eksik bir belge geriye dönük tarihle tamamlanır. Bu, bilirkişi incelemesinde tespit edilebilir ve durumu daha da ağırlaştırır; eksik kayıt, sonradan "düzeltilmiş" kayıttan her zaman daha savunulabilirdir.
Bu hataların ortak paydası zamanlamadır: kayıt, olay anında veya hemen sonrasında üretilmelidir. Kaza olduktan sonra hazırlanan veya tamamlanan bir belge, ne kadar doğru olursa olsun, bilirkişi gözünde olay öncesi bilgiyi göstermez.
Örnek Senaryo: Tehlike Bildirildi Ama Önlem Alınmadıysa Ne Olur?
Bir metal atölyesinde İSG uzmanı, pres makinesinin koruyucu bariyerinin arızalı olduğunu saha denetiminde tespit eder. Bulguyu aynı gün tespit ve öneri defterine işler, fotoğraflı raporunu işverene yazılı olarak iletir ve bir haftalık termin verir. İşveren, maliyet gerekçesiyle koruyucuyu onarmayı erteler; uzman bu gecikmeyi ikinci bir yazıyla tekrar hatırlatır ve DÖF kaydını açık tutar.
Üç hafta sonra bir çalışan, arızalı bariyerden elini makineye kaptırır ve ağır yaralanır. Savcılık soruşturma açar, bilirkişi İSG-KATİP sözleşmesini, tespit ve öneri defterini, yazılı bildirimleri ve DÖF kaydını inceler. Tehlikenin zamanında görüldüğü, yazılı bildirildiği ve terminli takip edildiği belgeliyse, kusur ağırlıklı olarak tedbiri almayan işverene yüklenir.
Aynı senaryoda uzman bulguyu yalnız sözlü ileteceği ve deftere işlemediyse tablo değişir: bilirkişi, tehlikenin görülüp görülmediğini ve ne zaman bildirildiğini yazılı kayıttan tespit edemez. Bu belirsizlik, "tehlikeyi gördü mü, bildirdi mi?" sorusunun cevapsız kalmasına ve kusur payının uzmana da yansımasına yol açabilir. Senaryo, aynı olayın iki farklı kayıt disipliniyle nasıl iki farklı sonuca gidebileceğini gösterir.
Bu örnekte belirleyici olan üç unsur tekrar eder: bulgunun aynı gün yazılı hâle getirilmesi, işverene iletildiğinin kanıtı ve giderilmeyene kadar takibin sürdüğünü gösteren bir kayıt. Bu üçü bir arada olduğunda, kusur incelemesi doğal olarak tedbiri almayan tarafa yönelir; herhangi biri eksik olduğunda ise değerlendirme belirsizleşir ve uzman da riskin bir parçası hâline gelebilir.
Kaza Olduktan Sonra Uzman Ne Yapmalı?
Önce olay yerinin korunmasını ve acil müdahalenin yapılmasını sağlar, ardından kayıt sürecini başlatır. Kaza anındaki durumun fotoğraflanması, tanık bilgilerinin alınması ve vardiya kayıtlarının not edilmesi ilk saatlere aittir.
Yasal bildirim yükümlülüğü işverendedir; uzman bu bildirimin yapılmasını izler ve kendi incelemesini ayrıca yürütür. Bildirimin usulü ve süresi iş kazası bildirimi rehberinde anlatılır.
Kaza inceleme raporu, kök nedeni ve alınacak önlemi somut biçimde tanımlamalıdır. Rapordaki her önlem için sorumlu ve termin yazılır; bu kalemler DÖF kaydına dönüştürülerek kapanana kadar izlenir.
Kazazedenin hak arama süreci ayrı yürür ve uzmanın incelemesini beklemez. Bu sürecin çerçevesi iş kazası sonrası haklar sayfasında özetlenir.
Geçmiş kayıtlara kaza sonrasında dokunulmaz. Eksik bir belgeyi geriye dönük tamamlamak yerine, eksikliğin kendisini tarihli bir notla açıklamak daha savunulabilir bir yoldur.
İSG uzmanının iş kazası sorumluluğu hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
İş kazasında İSG uzmanı hapis cezası alır mı?
Alabilir; ancak otomatik değildir. Ölümlü veya yaralanmalı iş kazasında savcılık resen soruşturma açar ve kusur dağılımını bilirkişi incelemesiyle belirler. Uzmanın kendi görev alanındaki yükümlülüklerde ihmali tespit edilirse TCK'nın taksirle öldürme (m.85) veya taksirle yaralama (m.89) hükümleri gündeme gelir. Görevini belgeleyebilen — tespitini yazmış, bildirmiş, izlemiş — uzman ile hiç kayıt üretmemiş uzmanın konumu aynı değildir.
Bilirkişi uzmanın kusurunu neye göre belirler?
Tipik inceleme kalemleri: İSG-KATİP sözleşmesi ve görev süresi, risk değerlendirmesinin güncelliği ve kazaya konu tehlikeyi içerip içermediği, tespit ve öneri defteri kayıtları, işverene yapılmış yazılı bildirimler, eğitim kayıtları ve saha denetim raporları. Yazılı kayıt yoksa, alınmış bir tedbirin ispatı çoğu zaman mümkün olmaz.
Uzmanın belgesi hangi durumda askıya alınır?
6331 m.8/4'e göre, çalışanın ölümü veya maluliyetiyle sonuçlanacak şekilde vücut bütünlüğünün bozulmasına neden olan iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde ihmali kesinleşmiş yargı kararıyla tespit edilen iş güvenliği uzmanının yetki belgesi altı ay süreyle askıya alınır. Askı süresi boyunca uzman o belge sınıfıyla yeni işyeri sözleşmesi yapamaz; devam eden görevleri de yeniden değerlendirilir.
İşveren "sorumluluk uzmanda" diyebilir mi?
İş sağlığı ve güvenliği yükümlülüğü sözleşmeyle uzmana devredilemez. 6331 m.4, işyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınmasının işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmayacağını açıkça söyler. Uzman yalnızca kendi görev alanındaki ihmalinden sorumludur; işverenin tedbir alma ve kaynak ayırma yükümlülüğü kendisinde kalır.
Uzman sorumluluğunu azaltmak için en etkili önlem nedir?
Düzenli ve tarihli kayıt: tespitin fotoğraflı raporu, işverene yazılı bildirim, deftere işleme, giderilmeyen hususun m.8 bildirim zinciriyle yükseltilmesi ve DÖF ile terminli takip. Uygulamada uzmanın lehine değerlendirilen şey, tehlikeyi görmüş ve usulünce bildirmiş olmasıdır — bunun tek kanıtı kayıttır.
Savunmanın Belkemiği: Kayıt Düzeni
Bu sayfadaki tablo tek cümleye iner: uzmanı koruyan şey, yaptığı işi tarihli ve değiştirilemez biçimde belgeleyebilmesidir. FirstİSG'de saha tespitleri fotoğraflı ve tarih damgalı rapora dönüşür; işverene giden her rapor arşivde kalır. Giderilmeyen bulgular DÖF ile terminli izlenir ve tüm bu zincir, işyeri değişse de uzmanın arşivinde durur. Bilirkişinin sorduğu "tespit ettiniz mi, bildirdiniz mi, takip ettiniz mi?" sorularının üçüne de tek panelden cevap verirsiniz.
Her ay 4 ücretsiz rapor hakkıyla deneyin
Sizi koruyan kayıt düzenini iş kazasından önce kurun
FirstİSG uygulamasında risk değerlendirmesi, eğitim, saha uygunsuzluk ve bildirim kayıtlarınızı tarih damgalı tutar; bir kaza sonrası bilirkişinin baktığı belgeleri eksiksiz sunarsınız.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın