First ISG
Saha işiniz için mobil uygulama — ücretsiz
5x5 L-Matris, Fine-Kinney, JSA, FMEA, HAZOP, ETA, FTA — hangi işyerinde hangi yöntem, tek karar tablosunda
Türk İSG mevzuatı belirli bir risk analizi yöntemi dayatmaz; İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (RG 29.12.2012, S. 28512) işyerine uygun, sistematik ve tekrarlanabilir bir metot seçilmesini ister. Pratik kural: ofis, perakende ve küçük atölyede 5x5 L-Matris; maruz kalma sıklığının kritik olduğu inşaat, maden, kimya ve ağır sanayide Fine-Kinney; rutin iş adımlarında JSA; süreç endüstrisinde HAZOP; otomotiv/tıbbi cihaz/ilaç kalite sistemlerinde FMEA; büyük endüstriyel kaza senaryolarında ETA + FTA. Aynı işyerinde birden fazla yöntem birlikte kullanılabilir.
Bu sayfa seçim içindir: yöntemleri kriter kriter karşılaştırır ve 3 soruluk karar akışıyla doğru yönteme götürür. Sürecin kendisi (ekip kurma, tehlike tespiti, dokümantasyon, yenileme süreleri) için risk değerlendirmesi rehberine bakın.
| Yöntem | Yaklaşım / Formül | Skor | Hız ve efor | İdeal kullanım | Zayıf yanı |
|---|---|---|---|---|---|
| 5x5 L-Matris | Olasılık × Şiddet (1-5 × 1-5) | 1-25 | Çok hızlı; özel eğitim gerektirmez | Ofis, perakende, küçük atölye, genel sanayi | Sık-maruziyetli tehlikeleri ayırt edemez |
| Fine-Kinney | Olasılık × Frekans × Şiddet | 0,1-10.000 | Orta; frekans verisi gerekir | İnşaat, maden, kimya, ağır sanayi | Puanlama öznelliği skoru saptırabilir |
| JSA / JHA | İş adımı adımı parçalanır; adım başına tehlike + önlem | Skorsuz (nitel) | Çok hızlı; iş başı konuşmasına entegre | Bakım, taşeron işi, rutin olmayan görevler | İşyeri genelini kapsamaz, görev bazlıdır |
| FMEA | Şiddet × Olasılık × Fark Edilebilirlik = RÖS (RPN) | 1-1.000 | Yavaş; sistematik ekip çalışması | Otomotiv, tıbbi cihaz, ilaç üretimi (kalite entegre) | Saha İSG turu için fazla ağır |
| HAZOP | Proses parametreleri anahtar kelimelerle sorgulanır | Skorsuz (nitel) | Çok yavaş; 1 ekipman 1-5 gün | Kimya, petrokimya, rafineri, ilaç prosesleri | Uzman ekip ister; proses dışında anlamsız |
| ETA | Başlangıç olayından ileriye senaryo ağacı | Olasılık (kantitatif) | Yavaş; güvenilirlik verisi gerekir | Nükleer, havacılık, LPG/LNG, Seveso kapsamı | Günlük İSG değerlendirmesi için aşırı |
| FTA | Zirve olaydan geriye neden ağacı (AND/OR kapıları) | Olasılık (kantitatif) | Yavaş; mantık modeli kurulur | BEKRA raporları, felaket senaryosu analizi | Tek zirve olaya odaklı, genel tarama değil |
Yöntemlerin tek tek ayrıntılı anlatımı (tanımlar, uygulama adımları) risk değerlendirmesi rehberinin metotlar bölümünde; 5x5 ve Fine-Kinney için puan tabloları, canlı hesaplayıcı ve Excel şablonları kendi rehber sayfalarındadır.
Pratik öneri: Türkiye'de işyerlerinin büyük çoğunluğu için doğru başlangıç 5x5 L-Matris'tir; tehlike profili ağırlaştıkça Fine-Kinney'e geçilir veya ikisi bölüm bazında birlikte kullanılır. FMEA/HAZOP/ETA/FTA, sektörü gerektirmiyorsa zorlamayın — yanlış yöntem seçmek değerlendirmeyi geciktirir, kaliteyi artırmaz.
| İşyeri tipi | Önerilen ana yöntem | Tamamlayıcı |
|---|---|---|
| Ofis, perakende, hizmet (az tehlikeli) | 5x5 L-Matris | — |
| Fabrika / imalat, depo / lojistik | 5x5 L-Matris | Bakım işleri için JSA |
| İnşaat / şantiye | Fine-Kinney | Görev bazlı JSA |
| Maden | Fine-Kinney | Kritik senaryolar için ETA/FTA |
| Kimya / petrokimya | HAZOP (proses) + Fine-Kinney (saha) | BEKRA kapsamında ETA + FTA |
| Otomotiv, tıbbi cihaz, ilaç üretimi | FMEA (kalite sistemiyle entegre) | Saha turu için 5x5 |
| Enerji, sağlık, gıda | 5x5 veya Fine-Kinney (tehlike profiline göre) | Bakım/arıza için JSA |
Hangi yöntemi seçerseniz seçin çıktı aynıdır: tehlike → risk skoru → önlem → takip. Skorlama için iki yöntemin de hazır araçları var: 5x5 rehberinde ve Fine-Kinney rehberinde canlı hesaplayıcı + kayıt gerektirmeyen Excel şablonları bulunur.
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Hiçbiri. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (RG 29.12.2012, S. 28512) belirli bir yöntem dayatmaz; işyerine uygun, sistematik ve tekrarlanabilir bir metot seçilmesini ister. Denetimde sorulan, yöntemin adı değil; değerlendirmenin güncel, işyerine özgü ve önlem takibinin yapılıyor olmasıdır.
Açık ara 5x5 L tipi matris — hızlıdır, özel eğitim gerektirmez ve çoğu işyeri için yeterlidir. İkinci sırada, maruz kalma sıklığını ayrı değişken olarak puanlayan Fine-Kinney gelir. FMEA, HAZOP, ETA ve FTA belirli sektörlerin (otomotiv, proses endüstrisi, Seveso kapsamı) yöntemleridir.
İki soruya bakın: maruziyet sıklığı işyerinizde belirleyici mi ve ekibiniz frekans verisini sağlıklı puanlayabilir mi? İkisine de evet diyorsanız (inşaat, maden, kimya, ağır sanayi) Fine-Kinney; aksi halde 5x5 doğru başlangıçtır. Her iki rehber sayfasında canlı hesaplayıcı ve ücretsiz Excel şablonu bulunur.
FMEA, kalite yönetim sistemiyle entegre çalışan otomotiv, tıbbi cihaz ve ilaç üretiminde (RÖS = Şiddet × Olasılık × Fark Edilebilirlik) kullanılır. HAZOP, proses endüstrisinde (kimya, petrokimya, rafineri) işletim parametrelerinin sistematik sorgulanması için uygulanır ve uzman ekip ister. Bu sektörlerde değilseniz ikisini de zorlamayın.
Evet — yaygın ve doğru bir pratiktir. Örnek: fabrikada saha geneli 5x5 ile taranır, yüksek tehlikeli prosesler Fine-Kinney ile derinleştirilir, bakım ve taşeron işleri görev bazlı JSA ile değerlendirilir. Önemli olan hangi bölüme hangi yöntemin uygulandığının dokümante edilmesidir.
Hayır; geçerlilik süresi yönteme değil tarihe ve işyerindeki değişikliklere bağlıdır (çok tehlikeli 2, tehlikeli 4, az tehlikeli 6 yıl; iş kazası ve süreç değişikliğinde derhal yenileme). Yöntem değişikliği en doğal olarak planlı yenileme sırasında yapılır; süreç için risk değerlendirmesi rehberine bakın.
Yöntem seçimi işin kolay kısmı; asıl zaman, her tehlike için tanım, mevzuat maddesi, puanlama ve önlem metni yazmaya gider. First İSG'de saha fotoğrafını yüklersiniz; İSG için özelleştirilmiş yapay zekâ tehlikeyi tespit eder, seçtiğiniz yönteme göre risk skorunu hesaplar, ilgili yönetmelik maddesiyle tespit-öneri metnini hazırlar. Siz kontrol edip onaylarsınız — rapor dakikalar içinde PDF olarak hazırdır.