İnşaat ve Şantiye Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)

Şantiyede Hangi Tehlikeler Bulunur?

Şantiye tehlikeleri beş başlıkta toplanır: yüksekte çalışma/düşme, kazı/zemin, iş makineleri/kaldırma, elektrik/düşen cisim ve organizasyon/ortam. Saha deneyimi ve kamuya açık kaynaklardan derlediğimiz alt başlıkları, şantiyenizin fazına göre ilgili grupları kontrol listesi gibi kullanın.

Yüksekte çalışma ve düşme

• Korkuluksuz döşeme kenarları ve kapatılmamış boşluklar: asansör-şaft-baca boşlukları, merdiven kenarları, şantiye ölümlerinin başlıca nedeni.
• Uygunsuz iskele: cepheye bağlanmamış, sağlam zemine oturmayan, korkuluksuz veya hasarlı elemanlarla kurulmuş iskele; söküm sırasında tek kişiyle çalışma.
• Emniyet kemersiz çalışma: kemer verilmemesi, verilen kemerin bağlanacağı ankraj noktasının olmaması.
• Kalıp işleri: döşeme kalıbı kenarlarında korkuluk filizi bırakılmaması; kalıp sökümünde düşen malzeme.

Kazı ve zemin işleri

• Göçük: derinliğe ve zemin cinsine uygun şev/iksa yapılmaması, toplu ölümle sonuçlanabilen senaryo.
• Yeraltı hatları: kazı öncesi elektrik-gaz-su hatlarının tespit edilmemesi; hat patlaması ve çarpılma.
• Kazı kenarı yüklemesi: hafriyat ve iş makinesinin kazı kenarına yaklaşması; yağış sonrası kontrolsüz devam.
• Güvenli iniş-çıkış olmaması: kazıya merdivensiz inilmesi.

İş makineleri ve kaldırma

• Makine-insan ayrımının olmaması: ekskavatör-lodere manevra alanında çalışan bulunması; operatör görüş kısıtı; geri manevra ikazsız araç.
• Belgesiz operatör: operatör belgesi ve uygun ehliyet sınıfı olmadan makine kullanımı.
• Vinç ve kaldırma: sapan hatası, kapasite aşımı, işaretçisiz kaldırma, yük altında durma; kaldırma araçları periyodik kontrolleri zorunludur.
• Devrilme: gevşek zeminde ve aşırı eğimde makine çalıştırılması.

Elektrik ve düşen cisim

• Şantiye elektriği: kaçak akım rölesiz panolar, açık pano kapakları, zeminde sürünen yıpranmış kablolar, enerji hatlarına yaklaşma.
• Yüksekten malzeme düşmesi: kenarlarda süpürgelik olmaması, malzemenin kenara istiflenmesi; alt kotta baret kullanılmaması.
• El aletleri: koruyucusuz daire testere, hasarlı spiral, ölü adam anahtarsız alet.

Organizasyon ve ortam

• Üçüncü şahıslar: çevre güvenliği alınmamış sahaya girenler; yola taşan çalışmada trafik riski.
• Alt işveren koordinasyonsuzluğu: üstte çalışan ekibin alttakine malzeme düşürmesi; izinsiz sıcak iş; alt işveren yükümlülükleri ve iş izin sistemi ile yönetilir.
• Belgesiz çalışan: mesleki eğitim belgesi ve yüksekte çalışma eğitimi olmadan işe başlatma; işe giriş raporu eksikliği.
• Olumsuz hava: rüzgârda vinç/iskele çalışması; yağışta kazı ve çatı işleri.
• Yıkım ve asbest: yıkım öncesi asbest envanteri çıkarılmaması; asbest sökümü ayrı ve ağır mevzuata tabidir.

Şantiye Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? (5 Adım)

1. Ekibi kurun ve fazı belirleyin: işveren/vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisi; şantiye şefi ve formenler dahil edilir. Değerlendirme mevcut faza (kazı, kaba yapı, ince işler, cephe) göre yapılır ve faz değişiminde güncellenir.
2. Sahayı bölge ve faaliyetlere ayırın: kazı alanı, kaba yapı katları, dış cephe/iskele, malzeme depoları, vinç sahası, şantiye elektriği, ofis-yatakhane, çevre güvenliği. Her bölgeyi ayrı gezin, fotoğraflayın.
3. Tehlikeleri faaliyet bazlı listeleyin: düşme, göçük, iş makinesi, kaldırma, elektrik, düşen cisim, yangın ve üçüncü şahıs başlıklarını her bölge için ayrı sorun; alt işverenlerin birbirine yansıyan risklerini koordinasyon satırlarıyla yazın.
4. Fine-Kinney ile puanlayın: Risk = Olasılık × Frekans × Şiddet. 400 üzeri skorlarda iş başlatılmadan önlem alınır; düşme ve göçük satırlarında şiddet daima en üst banttadır. Önlem sonrası kalan riski de puanlayıp izleyin.
5. Belgeleyin, SGP ile ilişkilendirin ve güncel tutun: sorumlu + tarih atayın, ekiple imzalayın; sağlık ve güvenlik planına yansıtın. En geç 2 yılda bir, her faz değişiminde, kazada ve ramak kala olayında derhal yenileyin.

Şantiye Risk Değerlendirmesinde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?

En sık hata, risk değerlendirmesini şantiye kurulumunda bir kez yapıp faz değişikliklerinde güncellememektir. Kazı aşamasında yazılan bir değerlendirme, cephe aşamasındaki iskele risklerini kapsamaz.

İkinci hata, Fine-Kinney puanlamasında olasılığı önceliklendirip şiddeti düşük tutmaktır. Düşme ve göçük gibi ölümle sonuçlanabilecek tehlikelerde şiddet puanı daima en üst bantta değerlendirilmelidir; aksi hâlde skor gerçek riski yansıtmaz.

Üçüncü hata, alt işveren çalışanlarının değerlendirme kapsamı dışında bırakılmasıdır. Şantiyede çalışan herkes, hangi firmaya bağlı olursa olsun aynı fiziksel tehlikelere maruz kalır; değerlendirme tüm ekipleri kapsamalıdır.

Dördüncü hata, önlem sonrası kalan riskin yeniden puanlanmamasıdır. Korkuluk takıldıktan sonra risk azalır ama sıfırlanmaz; kalan riskin de kayda geçmesi hangi önlemin yeterli olduğunu gösterir.

Şantiye Denetiminde Müfettiş Hangi Sırayla İlerler?

Denetim genellikle belge kontrolüyle başlar: risk değerlendirmesi, SGP, iş izinleri ve periyodik kontrol raporları önce masabaşında incelenir. Belgeler eksikse saha turu bu eksiklikle birlikte değerlendirilir.

İkinci adım saha turudur. Müfettiş önce yüksekte çalışma ve düşme risklerine bakar; korkuluksuz kenar, bağlanmamış iskele veya emniyet kemersiz çalışan tespit edilirse bu, denetimin ağırlık noktası olur. Ardından kazı, iş makinesi ve elektrik bölgeleri sırayla gezilir.

Üçüncü adım, belge ile saha arasındaki tutarlılık kontrolüdür. Belgede yazılı bir önlemin sahada fiilen uygulanmadığı görülürse, bu durum belgenin kendisinden daha ağır bir bulgu sayılır.

Dördüncü adım, önceki denetimlerde tespit edilen noksanlıkların kapatılıp kapatılmadığının kontrolüdür. Aynı bulgu ikinci kez tespit edilirse, ilk denetimdeki düzeltme taahhüdünün yerine getirilmediği anlamına gelir.

Bu dört adımı önceden bilen bir şantiye ekibi, denetim gününü sürpriz olarak yaşamaz. Belge ve saha arasındaki uyum, günlük işleyişin bir parçası olduğunda denetim rutin bir kontrole döner.