Alt İşveren (Taşeron) İSG Yükümlülükleri: Kim, Neden Sorumlu?
Taşeron çalışanının İSG'sinden asıl işveren mi sorumlu? Müteselsil sorumluluk, 6331 m.23 koordinasyon yükümlülüğü, risk değerlendirmesi ve kaza durumunda sorumluluk paylaşımı
Alt İşveren İSG Sorumluluğu — Kısa Cevap
Alt işveren, kendi çalışanlarının İSG yükümlülüklerinin (risk değerlendirmesi, eğitim, sağlık gözetimi, İSG profesyoneli görevlendirme) birinci muhatabıdır; ancak asıl işveren bu yükümlülüklerin yerine getirilmesinden alt işverenle birlikte sorumludur (İş Kanunu m.2/7 — müteselsil sorumluluk). Ek olarak aynı çalışma alanını paylaşan tüm işverenler, İSG çalışmalarını koordine etmekle yükümlüdür (6331 m.23).
Pratik çeviri: "Taşeronun işçisi, taşeronun sorunu" cümlesi hukuken yanlıştır. Kaza gerçekleştiğinde tazminat ve idari yaptırım tarafında asıl işveren de masadadır; koordinasyon eksikliği doğrudan asıl işverenin kusuru sayılır.
Kim Neyi Yapar? — Yükümlülük Paylaşım Tablosu
| Yükümlülük | Alt işveren | Asıl işveren |
|---|---|---|
| Risk değerlendirmesi | Kendi işi/çalışanları için yapar | Kendi işyeri geneli için yapar; alt işveren risklerini koordinasyonla bütünleştirir |
| İSG profesyoneli (uzman/hekim) | Kendi çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre görevlendirir | Kendi çalışanları için; alt işveren çalışanı asıl işverenin sayısına eklenmez |
| İSG eğitimi + sağlık gözetimi | Kendi çalışanlarına verir/yaptırır | Yerine getirildiğini denetler (m.2/7 birlikte sorumluluk); işyerine özgü riskler hakkında bilgilendirir |
| Koordinasyon (6331 m.23) | Koordinasyona uyar, kendi risklerini bildirir | Koordinasyonu fiilen kurar: ortak alan kuralları, izin sistemi, acil durum entegrasyonu |
| İş kazası bildirimi | Kendi çalışanının kazasını SGK'ya bildirir | Kaza soruşturmasında koordinasyon/gözetim kusuru sorgulanır; tazminatta müteselsil sorumluluk |
Çerçeve: İş Kanunu m.2 (asıl işveren-alt işveren ilişkisi ve birlikte sorumluluk), Alt İşverenlik Yönetmeliği (RG: 27.09.2008, S: 27010 — ilişkinin kurulması, sözleşme ve tescil) ve 6331 m.23 (birden fazla işverenin bulunduğu işyerlerinde koordinasyon).
Asıl İşveren İçin Koordinasyon Pratiği: 6 Adım
- Sözleşmeye İSG hükmü koyun: Alt işverenlik sözleşmesine İSG yükümlülükleri, belge ibrazı (eğitim, sağlık raporu, İSG-KATİP atamaları) ve ihlal yaptırımı maddelerini ekleyin.
- İşe başlamadan belge kontrolü yapın: Çalışan listesi, İSG eğitim belgeleri, işe giriş raporları, gerekli işlerde mesleki yeterlilik belgeleri — dosyaya girmeden sahaya giriş olmaz.
- Oryantasyon verin: Alt işveren çalışanına işyerine özgü riskler, yasak alanlar, acil durum ve toplanma kuralları anlatılır; kayıt imzalatılır.
- Ortak alan kurallarını yazılı hâle getirin: İç yönerge/saha kuralları alt işvereni de kapsar; riskli işlerde iş izin sistemi alt işveren için de zorunlu tutulur.
- Denetleyin ve kayıt altına alın: Alt işveren sahaları saha denetim kapsamına alınır; bulgular yükleniciye yazılı bildirilir ve kapanışı izlenir.
- Kaza/ramak kalayı ortak değerlendirin: Alt işveren sahasındaki olaylar asıl işverenin olay öğrenme döngüsüne de girer — "onların kazası" diye dosya kapatılmaz.
Kaza Olursa Sorumluluk Nasıl Paylaşılır?
Alt işveren çalışanının iş kazasında üç düzlem ayrı işler:
- Tazminat (hukuk): Asıl işveren, alt işverenle birlikte (müteselsilen) sorumludur — çalışan/mirasçılar tazminatın tamamını dilediği taraftan isteyebilir; iç ilişkide rücu ayrıca çözülür. Çalışanın hakları için iş kazası sonrası haklar rehberine bakın.
- İdari yaptırım: Her işveren kendi yükümlülük ihlalinden ceza alır; asıl işverende tipik kalem, koordinasyon ve gözetim eksikliğidir. Tutarlar için 2026 ceza tablosu.
- Ceza soruşturması: Kusur bilirkişilikle paylaştırılır; "belgeleri kontrol etmedim, sahasına karışmadım" savunması asıl işveren aleyhine delildir — gözetim yükümlülüğünün itirafıdır.
Muvazaa uyarısı: Alt işverenlik ilişkisi kanuni şartları (yardımcı iş veya teknolojik uzmanlık gerektiren bölüm) taşımıyorsa muvazaalı sayılır ve alt işveren çalışanları başlangıçtan itibaren asıl işverenin çalışanı kabul edilir — İSG yükümlülükleri de buna göre geriye doğru işler.
Alt işveren İSG'si hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Taşeron çalışanının İSG'sinden asıl işveren sorumlu mu?
Evet — birlikte (müteselsilen) sorumludur: İş Kanunu m.2/7 gereği asıl işveren, alt işverenin çalışanlarına karşı o işyeriyle ilgili yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumlu tutulur. Alt işveren kendi çalışanının İSG yükümlülüklerinin birinci muhatabıdır; ancak bu, asıl işvereni masadan kaldırmaz.
Alt işveren için risk değerlendirmesini kim yapar?
Her işveren kendi işi ve çalışanları için yapar: alt işveren kendi faaliyetinin risk değerlendirmesini hazırlar; asıl işveren işyeri genelini değerlendirir ve 6331 m.23 koordinasyon yükümlülüğü gereği iki değerlendirmenin ortak alanlardaki riskleri bütünleştirilir. "Bizim değerlendirmemiz onları da kapsıyor" yaklaşımı iki taraf için de eksikliktir.
Alt işveren çalışanları asıl işverenin çalışan sayısına eklenir mi?
İSG profesyoneli görevlendirme hesabında eklenmez — her işveren kendi çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre uzman/hekim görevlendirir. Ancak işyerindeki toplam nüfus; acil durum organizasyonu, ortak alan riskleri ve koordinasyon planında birlikte ele alınır.
Taşeron işçisine İSG eğitimini kim verir?
Kural olarak kendi işvereni (alt işveren) verir veya aldırır; asıl işveren verilmiş olmasını denetler ve işyerine özgü riskler için oryantasyon/bilgilendirme yapar. Pratik standart: eğitim belgeleri sahaya girişten önce dosyalanır, oryantasyon kaydı imzalatılır.
Taşeron işçisi iş kazası geçirirse tazminatı kim öder?
Çalışan veya mirasçıları, müteselsil sorumluluk gereği tazminatın tamamını asıl işverenden de, alt işverenden de isteyebilir; ödeyen taraf iç ilişkide kusur oranına göre diğerine rücu eder. SGK bildirimi kazalının kendi işverenine aittir. Çalışan hakları için iş kazası sonrası haklar rehberine bakın.
Muvazaalı alt işverenlik İSG'yi nasıl etkiler?
Alt işverenlik ilişkisi kanuni şartları taşımıyorsa (asıl işin bölünüp uzmanlık gerektirmeden devri, eski çalışanın taşeron kadrosuna geçirilmesi gibi) muvazaalı sayılır ve çalışanlar başlangıçtan itibaren asıl işverenin çalışanı kabul edilir. Bu durumda eğitim, sağlık gözetimi ve profesyonel görevlendirme yükümlülükleri de geriye dönük asıl işverene ait olur — ihlal, birikmiş ceza kalemi demektir.
Alt İşveren Sahalarını da Aynı Panelden Denetleyin
First İSG'de alt işveren sahaları ayrı firma kartlarıyla izlenir: denetim fotoğrafı bulguya dönüşür, yükleniciye yazılı bildirim ve DÖF takibi tek akışta yürür. "Denetledim ama kaydı yok" riski ortadan kalkar — koordinasyon yükümlülüğünüz belgeli hâle gelir.