Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği: Koordinatör, SGP ve Şantiye Yükümlülükleri
Hangi şantiyeler kapsamda, SGP (Sağlık ve Güvenlik Planı) ne zaman zorunlu, koordinatör kim atar ve önbildirim ne zaman verilir? Yükümlülük tablosu ve mevzuat dayanağı
Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği Nedir?
Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği; inşaat, tadilat, yıkım, altyapı ve benzeri yapı işlerinde proje sahibi (işveren), koordinatörler ve alt işverenlerin sorumluluklarını düzenleyen ikincil mevzuattır. 6331 sayılı Kanun'a bağlı olarak Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
Yönetmeliğin özelliği, şantiyede genellikle birden çok işveren (proje sahibi ve farklı alt işverenler) bir arada çalıştığı için İSG'nin tek tek firmalara değil koordine edilmiş bir düzene bağlanmasıdır. Bu nedenle koordinatör, Sağlık ve Güvenlik Planı (SGP) ve önbildirim gibi yapıya özgü araçlar getirilmiştir.
Yapı İşinde Temel Yükümlülükler Nelerdir?
| Araç / Yükümlülük | Ne anlama gelir |
|---|---|
| Proje hazırlık koordinatörü | Tasarım/proje aşamasında İSG'yi koordine eden, SGP'nin hazırlanmasını sağlayan kişi. |
| Proje uygulama koordinatörü | Şantiye aşamasında işverenler arası İSG koordinasyonunu yürüten, planın uygulanmasını izleyen kişi. |
| Sağlık ve Güvenlik Planı (SGP) | Şantiyeye özgü risklerin ve önlemlerin yazılı planı; işe başlamadan hazırlanır. |
| Önbildirim | Belirli büyüklükteki şantiyelerde işe başlamadan önce yetkili birime verilen, şantiyede görünür asılan bildirim. |
| Sağlık ve Güvenlik Dosyası | Yapının kullanım ve ileride bakım aşamasında dikkate alınacak İSG bilgilerini içeren dosya. |
| Alt işverenlerin uyumu | Her alt işveren kendi çalışanından sorumludur; koordinatörün talimatlarına ve SGP'ye uyar. |
Bu araçlar şantiyenin büyüklüğü, süresi ve işveren sayısına göre devreye girer; bağlayıcı çerçeve yürürlükteki yönetmelik metnidir. Önbildirim ve SGP'nin hangi eşiklerde zorunlu olduğu için güncel yönetmelik eklerini esas alın.
SGP (Sağlık ve Güvenlik Planı) Ne Zaman Zorunlu?
Sağlık ve Güvenlik Planı; şantiyede birden fazla işveren bulunması ya da yapının belirli büyüklük, süre veya tehlike eşiğini aşması durumunda, işe başlamadan önce hazırlanması zorunlu olan yazılı plandır. SGP, genel risk değerlendirmesinin yerine geçmez; onu şantiyenin özel koşullarına (kazı, yüksekte çalışma, vinç, eş zamanlı işler) göre derinleştirir.
Plan; şantiyenin tanımı, öngörülen işler ve aşamalar, her aşamadaki riskler ve önlemler, eş zamanlı veya ardışık işlerin çakışma riskleri ile ortak kullanım alanlarına (geçiş, vinç sahası, depolama) ilişkin kuralları içerir. Şantiye ilerledikçe güncellenir.
Koordinatörü Kim Atar, Görevi Nedir?
Koordinatörü, projeyi yürüten işveren, yani proje sahibi görevlendirir. Görevlendirme yazılı yapılır ve koordinatörün yetki alanı (tasarım aşaması mı, şantiye aşaması mı, ikisi birden mi) açıkça belirtilir.
Proje hazırlık koordinatörünün görevi, SGP'nin tasarım aşamasında hazırlanmasını sağlamaktır; henüz şantiye fiilen kurulmadan, projedeki olası riskleri öngörerek çalışır. Proje uygulama koordinatörü ise şantiye kurulduktan sonra devreye girer, planın fiilen uygulandığını izler ve işverenler arası koordinasyonu yürütür. Küçük şantiyelerde aynı kişi her iki rolü de üstlenebilir; büyük ve uzun süreli projelerde roller genellikle ayrılır.
Şantiyede Öne Çıkan Riskler Nelerdir?
Yapı işleri, ölümlü iş kazalarının en yoğun olduğu sektördür. Yönetmelik yükümlülükleri özellikle şu riskleri hedefler.
- Yüksekten düşme: iskele, çatı, boşluk kenarı, platform; bakınız yüksekte çalışma güvenliği.
- Malzeme veya cisim düşmesi: üst katlardan düşen malzeme, vinç yükü.
- Kazı ve göçük: derin kazıda yan duvar göçmesi, iksa eksikliği.
- Elektrik: geçici şantiye tesisatı, ekipman toprağı.
- İş makinesi ve araç trafiği: manevra sahasında yaya-araç ayrımı.
- Gürültü ve titreşim: kırıcı, jeneratör, makine; bakınız gürültü ve titreşim yönetmelikleri.
Riskli işlerde (sıcak çalışma, kapalı alan, yüksekte çalışma) ayrıca bir iş izin sistemi kurulması, şantiye kontrolünün düzenli yapılması beklenir.
SGP Hazırlığında Hangi Adımlar İzlenir?
SGP hazırlığı beş adımda ilerler. Önce şantiyenin fiziksel tanımı (alan, sınırlar, komşu yapılar) çıkarılır; ardından öngörülen iş aşamaları (kazı, kaba yapı, ince işler, cephe) sıralanır.
Üçüncü adımda her aşamanın kendi riskleri ve önlemleri listelenir. Dördüncü adımda eş zamanlı işlerin çakışma noktaları (örneğin vinç çalışırken altında yaya geçişi) belirlenir. Son adımda ortak alan kuralları (depolama, geçiş, acil çıkış) yazılır ve plan, proje hazırlık koordinatörünün onayıyla kapanır. Şantiye ilerledikçe her aşama başlamadan önce ilgili bölüm yeniden gözden geçirilir.
Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
- SGP'yi tek seferlik belge saymak: planı işin başında hazırlayıp şantiye ilerledikçe hiç güncellememek; yeni bir aşama başladığında risk profili değişir.
- Koordinatör rolünü belirsiz bırakmak: kimin hazırlık, kimin uygulama koordinatörü olduğunu yazılı olarak netleştirmemek.
- Alt işveren koordinasyonunu es geçmek: Her alt işverenin kendi risk değerlendirmesini yapması yeterli sanıp ortak alan risklerini koordine etmemek.
- Önbildirimi geç asmak: Şantiyede görünür şekilde asılması gereken bildirimi iş başladıktan sonra hazırlamak.
Örnek Senaryo: Üç Alt İşvereni Olan Bir İnşaat Şantiyesi
Kaba yapı, elektrik tesisatı ve mekanik tesisat için üç ayrı alt işverenle çalışan bir şantiyeyi ele alalım. Proje sahibi, tasarım aşamasında bir hazırlık koordinatörü görevlendirir ve SGP bu aşamada hazırlanır.
Şantiye fiilen kurulduğunda uygulama koordinatörü devreye girer ve saha genelinde aktif rol üstlenir. Kaba yapı ekibi kazı yaparken elektrik ekibinin geçici tesisatı aynı sahada kurması gerekiyorsa, koordinatör bu iki işin çakışma noktasını (aynı geçiş güzergâhı, aynı depolama alanı) SGP'ye göre yönetir. Her alt işveren kendi çalışanının güvenliğinden sorumlu kalır, ancak ortak alan riskleri koordinatörün belirlediği kurallara göre yürütülür.
Bu düzenin bozulduğu tipik an, üçüncü bir ekip (örneğin mekanik tesisat) plana dahil edilmeden sahaya girdiğinde yaşanır. Yeni ekip SGP'yi görmeden çalışmaya başlarsa, koordinasyon fiilen devre dışı kalır ve ortak alan riskleri kimsenin sorumluluğunda olmayan bir boşlukta kalır.
Bu boşluğu kapatmanın pratik yolu, sahaya yeni giren her alt işverenin ilk gününde SGP'nin ilgili bölümünü görmesini ve imzalamasını zorunlu kılmaktır. Koordinatör bu adımı atlamazsa, üçüncü ekip senaryosu büyük ölçüde önlenmiş olur ve saha bir bütün olarak koordineli kalır.
Sağlık ve Güvenlik Dosyası Neden Önemlidir?
Sağlık ve Güvenlik Dosyası, yapının inşaat aşaması bittikten sonra da değerini korur. Yapının kullanım ve bakım aşamasında karşılaşılacak İSG bilgilerini (gömülü tesisat konumu, kullanılan tehlikeli malzemeler, erişim kısıtları) sonraki bakım ekiplerine aktarır.
Bu dosya, inşaat bittiğinde çöpe atılan bir formalite değildir. Bina veya tesis el değiştirdiğinde, yeni bakım ekibi geçmiş riskleri sıfırdan keşfetmek yerine bu dosyadan öğrenir. Bu da ileride yapılacak bakım işlerinin kendi risk değerlendirmesini kolaylaştırır ve tekrar eden aynı hataların önüne geçer.
Önbildirim ile SGP Arasındaki İlişki Nedir?
Önbildirim ve SGP birbirinden farklı amaçlara hizmet eder ama aynı şantiyede birlikte işler. Önbildirim, şantiyenin varlığını yetkili birime duyuran idari bir bildirimdir; SGP ise şantiyedeki fiili riskleri ve önlemleri anlatan teknik bir plandır.
Uygulamada iki belge birbirini tamamlar: önbildirimde yazılı süre ve çalışan sayısı bilgileri, SGP'deki risk hesaplarının (kaç kişi hangi aşamada çalışacak) temelini oluşturur. Önbildirim değişirse (süre uzarsa, çalışan sayısı artarsa) SGP'nin de bu değişikliği yansıtacak şekilde gözden geçirilmesi gerekir.
Küçük Ölçekli Tadilat İşleri de Kapsama Girer mi?
Evet, yönetmelik yalnızca büyük inşaat projelerine değil, tadilat ve bakım-onarım işlerine de uygulanır. Bir ofis binasında kısa sürede yapılan iç mekân tadilatı da yapı işi tanımına girer.
Küçük ölçekli işlerde koordinatör ve SGP gerekliliği, işin büyüklüğüne, süresine, konumuna ve işveren sayısına göre değişir. Tek bir taşeronla yürütülen kısa süreli bir tadilat, çok işverenli büyük bir şantiyeyle aynı yükümlülük düzeyinde olmayabilir. Ancak "küçük iş" gerekçesiyle temel güvenlik önlemlerinin (elektrik güvenliği, yüksekte çalışma, malzeme istifleme) hiç değerlendirilmemesi doğru değildir; ölçek küçüldükçe yükümlülük azalır, tamamen ortadan kalkmaz.
Çalışan Temsilcisi ve Kurul Şantiyede Nasıl Çalışır?
Şantiyede de çalışan temsilcisi seçimi ve İSG kurulu kuralları genel mevzuatla aynı çerçevede işler; ölçek şartlarını karşılayan işveren için kurul zorunluluğu şantiye ortamında da geçerlidir. Ancak birden çok alt işverenin bulunduğu durumlarda, kimin kurulu kuracağı sorusu netleştirilmelidir.
Uygulamada yaygın yaklaşım, çalışan sayısı eşiği geçen her işverenin kendi kurulunu kurmasıdır; proje sahibi ve koordinatör, bu kurulların şantiye genelindeki ortak riskler konusunda bilgi alışverişinde bulunmasını sağlar. Çalışan temsilcisi, kendi işvereninin çalışanlarını temsil eder ve SGP'ye ilişkin görüşlerini koordinatöre iletebilir. Birden fazla kurulun bulunduğu büyük şantiyelerde, periyodik bir ortak toplantı düzeni kurmak bilgi akışını hızlandırır.
Şantiye Kapandığında Hangi Kayıtlar Saklanmalı?
Şantiye faaliyeti bittiğinde tüm kayıtların otomatik olarak değersizleşmesi yanlış bir varsayımdır. Sağlık ve Güvenlik Dosyası, yapının kullanım ömrü boyunca saklanmalıdır; SGP'nin son hâli ve revizyon geçmişi de olası bir denetim veya kaza incelemesi için arşivde uzun süre tutulur.
Alt işverenlerin kendi çalışanlarına verdiği eğitim kayıtları ve sağlık gözetimi sonuçları da, ilgili mevzuatın öngördüğü sürelerce saklanmaya devam eder; bu süreler şantiyenin kapanmasıyla kesilmez. Proje sahibi, şantiye kapanış sürecinde hangi belgenin kimde kalacağını (kendisinde mi, alt işverende mi) yazılı olarak netleştirmelidir; bu netlik, ileride çıkabilecek bir talep karşısında zaman kaybını önler.
Denetimde Şantiyeden En Sık Ne İstenir?
Yapı işleri denetiminde en sık istenen üç belge grubu vardır: SGP'nin güncel ve imzalı hâli, koordinatör görevlendirme yazısı ve alt işverenlerin İSG eğitim ile sağlık gözetimi kayıtları. Bu üçü hazır olmayan bir şantiye, denetimde ciddi zaman kaybı yaşar.
Dördüncü ve sık atlanan kalem, önbildirimin şantiyede görünür şekilde asılı olup olmadığıdır. Denetmen sahaya girer girmez bu bildirimi arar; asılı değilse, diğer belgeler tam olsa bile ilk bulgu buradan çıkar ve genel izlenimi olumsuz etkiler.
Kış Aylarında Şantiye Riskleri Nasıl Değişir?
Mevsim değişikliği, yönetmeliğin doğrudan bir maddesi olmasa da SGP'nin güncellenmesini gerektiren pratik bir tetikleyicidir. Kış aylarında zemin kayganlığı, iskelede buzlanma ve görüş mesafesinin azalması yüksekten düşme riskini belirgin biçimde artırır.
SGP'nin mevsimsel olarak gözden geçirilmesi, yönetmelikte açıkça yazan bir zorunluluk olmasa da iyi uygulamadır; birçok koordinatör bunu şantiyenin genel risk değerlendirme takvimine dahil eder. Yaz aylarında ise sıcak çalışma ve dehidrasyon riskleri öne çıkar, önlemler mevsime göre ayrıca farklılaşır.
Yapı işlerinde İSG hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği hangi işleri kapsar?
İnşaat, tadilat, bakım-onarım, yıkım, altyapı ve benzeri yapı işlerini kapsar. Şantiyede genellikle birden çok işveren (proje sahibi + alt işverenler) bir arada çalıştığı için İSG koordine edilmiş bir düzene bağlanır. Dayanağı, 6331 sayılı Kanun'a bağlı olarak Resmî Gazete'de yayımlanan ilgili yönetmeliktir.
SGP (Sağlık ve Güvenlik Planı) nedir?
SGP, bir yapı işinin sağlık ve güvenlik yönünden nasıl yürütüleceğini işe başlamadan önce ortaya koyan yazılı plandır: şantiyeye özgü riskler, alınacak önlemler, iş programıyla çakışan tehlikeli aşamalar ve işverenler arası koordinasyon kuralları burada tanımlanır. Hazırlanmasını proje hazırlık koordinatörü sağlar; şantiye süresince güncel tutulur ve uygulanması uygulama koordinatörünce izlenir.
İSG koordinatörü kimdir, kim atar?
İSG koordinatörü, şantiyede işverenler arası İSG koordinasyonunu yürüten kişidir. İki rol vardır: proje hazırlık (tasarım) aşamasında SGP'nin hazırlanmasını sağlayan hazırlık koordinatörü ve şantiye aşamasında planın uygulanmasını izleyen uygulama koordinatörü. Koordinatörü, projeyi yürüten işveren (proje sahibi) görevlendirir; görevlendirme yazılı yapılır ve şantiye dosyasında saklanır.
Şantiyede en sık görülen ölümlü kaza nedenleri nelerdir?
Yapı işleri ölümlü iş kazalarının en yoğun olduğu sektördür. Başlıca nedenler: yüksekten düşme (iskele, çatı, boşluk kenarı), malzeme/cisim düşmesi, kazıda göçük, elektrik çarpması ve iş makinesi/araç trafiğidir. Yönetmelik yükümlülükleri, SGP'deki önlemler ve koordinatör denetimi özellikle bu riskleri hedef alarak tasarlanmıştır.
Alt işverenlerin yapı işinde sorumluluğu nedir?
Her alt işveren kendi çalışanlarının güvenliğinden sorumludur ve koordinatörün talimatları ile SGP'ye uymakla yükümlüdür. Proje sahibi, alt işverenler arası eş zamanlı/ardışık işlerin çakışma risklerini koordine eder; ancak bu, alt işverenin kendi sahasındaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Sorumluluklar sözleşmeyle de teyit edilmelidir.
Şantiye Denetimini ve SGP Aksiyonlarını Dijitalleştirin
Şantiyede İSG'nin zorluğu, hareketli ve çok işverenli ortamda eksiklikleri takip etmektir. FirstİSG mobil uygulamasıyla saha kontrolünü fotoğraflı yapar, bulunan eksikliği anında DÖF olarak açar, SGP'deki önlemleri ve sorumlularını izlersiniz. Alt işveren ve çalışan kayıtları, eğitim ve sağlık gözetimi tarihleri tek panelde durur. Şantiye iş güvenliği için ayrıca şantiye iş güvenliği sayfasına bakın.
Şantiye yükümlülüklerini sahada uygulamaya dökün
FirstİSG uygulamasında yapı işlerine hazır soru setleriyle riski fotoğraftan tespit eder, Yapı İşleri Yönetmeliği maddeleriyle eşleştirir ve saha denetim raporunuzu hızla oluşturursunuz.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın