Asbest Söküm Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
Yıkım öncesi tespit, ölçüm, karantina ve dekontaminasyon riskleri; örnek 5x5 tablosu ve indirilebilir Excel şablonu
Asbest Sökümünde Risk Değerlendirmesi Neden Farklıdır? — Kısa Cevap
Asbest söküm, yıkım, bakım ve onarım işleri; 6331 sayılı Kanun m.10'daki genel yükümlülüğe ek olarak Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik'e (RG 25.01.2013/28539) tabidir. Türkiye'de asbestin üretimi, kullanımı ve piyasaya arzı 31 Aralık 2010'dan bu yana yasaktır; bugün asbest maruziyeti ağırlıklı olarak eski yapıların yıkımı, tadilatı ve sökümü sırasında yaşanır. Bu nedenle her yıkım ve kapsamlı bakım-onarım işinden önce asbest tespiti yapılması gerekir; asbestli malzeme tespit edilen işlerde söküm, asbest söküm uzmanı gözetiminde ve asbest söküm çalışanı belgeli personelce yürütülür.
Risk değerlendirmesinin merkezinde tek bir tehlike vardır — solunabilir asbest lifi — ama maruziyet, işin her aşamasında farklı yollarla oluşur: tespit ve ölçüm eksikliği, karantina bütünlüğünün bozulması, KKD ve hijyen zinciri, atık yönetimi. Genel çerçeve için risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberine bakın; yıkım işlerinin bütünü içinse inşaat/şantiye risk değerlendirmesi örneği tamamlayıcıdır.
Asbest Sökümünde Tipik Tehlike Aşamaları
Aşağıdaki başlıklar, söküm işinin akışına göre sıralanmıştır. İndirilebilir şablonda her aşama için genişletilmiş madde listesi hazırdır.
Hazırlık: tespit ve ölçüm
- Tespitsiz işe başlama: yıkım/bakım öncesi asbest envanteri çıkarılmadan müdahale, en yaygın ve en ağır maruziyet senaryosudur; şüpheli malzeme analizle doğrulanmalıdır.
- Ölçümsüz alan: ortam ölçümü yapılmadan ve sonuçlar çalışanlara duyurulmadan çalışılmamalı; söküm yöntemi değiştiğinde ölçüm tekrarlanmalıdır.
- İş planı: yöntem, KKD, dekontaminasyon düzeni ve atık güzergâhını içeren iş planı hazırlanıp işe başlamadan önce ilgili makama bildirilmelidir.
Söküm alanı ve yöntem
- Karantina bütünlüğü: izolasyon örtüsündeki yırtık, liflerin dışarı yayılmasının başlıca yoludur; çalışma aralarında kontrol edilmelidir.
- Kuru söküm: ıslak/nemlendirmeli yöntem esastır; kırma-delme-kesme asgariye indirilir.
- Alan güvenliği: işaretleme, girişin sınırlandırılması, sigara ve KKD çıkarma yasağı, görevli dışındakilerin alana alınmaması.
KKD ve hijyen zinciri
- Solunum koruyucu: işe uygun standartta, iş başı/iş sonu kontrollü ve yeterli yedekli; hasarlı koruyucuyla çalışmaya izin verilmez.
- Dekontaminasyon: kirli-temiz ayrımlı soyunma ve duş ünitesi; iş kıyafetinin işyeri dışına çıkarılma yasağı — liflerin eve taşınmasını önleyen kritik halkadır.
- Yaşam alanları: yemek-dinlenme alanlarının söküm ve yıkım sahasından uzağa kurulması.
Atık yönetimi
- Paketleme: asbestli atık çift kat sağlam ambalajla paketlenip etiketlenir; ambalaj malzemesi hazır olmadan söküme başlanmaz.
- Depolama ve bertaraf: etiketli atık ayrı ve erişimi kısıtlı alanda tutulur; taşıma-bertaraf zinciri iş planında tanımlanır.
Sağlık gözetimi
- İşe giriş ve periyodik muayene: asbestle çalışacaklara uygunluk değerlendirmesi; solunum takibiyle düzenli sağlık gözetimi.
- Uzun gecikmeli hastalıklar: asbestoz ve mezotelyoma maruziyetten yıllar sonra ortaya çıkabildiği için maruziyet kayıtları uzun süre saklanır, işten ayrılma sonrası izlem planlanır.
Örnek 5x5 Risk Değerlendirmesi Tablosu (Asbest Söküm)
Aşağıdaki tablo 5x5 L tipi matris ile puanlanmış örnek satırlardır. Puanlar temsilidir — işin kapsamına ve mevcut önlem durumuna göre yeniden takdir edilmelidir. Tablonun genişletilmiş hâli indirilebilir şablonda hazırdır.
| Aşama | Tehlike | Risk | O | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazırlık | Yıkım öncesi asbest tespitinin yapılmaması | Korunmasız toplu maruziyet | 4 | 5 | 20 | Envanter + şüpheli malzemenin analizi; tespitsiz işe başlama yasağı |
| Hazırlık | Ölçümsüz çalışma | Sınır değer üstü maruziyet | 4 | 5 | 20 | Akredite ölçüm; sonuçların duyurulması; yöntem değişince tekrar ölçüm |
| Söküm | Karantina örtüsünün yırtılması | Liflerin dışarı yayılması | 4 | 4 | 16 | Çalışma aralarında bütünlük kontrolü; hasarın güvenli onarımı |
| Söküm | Kuru yöntemle söküm | Yüksek lif salınımı | 4 | 5 | 20 | Islak/nemlendirmeli yöntem; kırma-delme-kesmenin asgariye indirilmesi |
| KKD/hijyen | Hasarlı/uygunsuz solunum koruyucu | Filtrasyonsuz lif solunması | 4 | 5 | 20 | Uygun standart; iş başı/sonu kontrol; yeterli yedek; zimmetle teslim |
| KKD/hijyen | Dekontaminasyon ünitesinin olmaması | Liflerin temiz alana/eve taşınması | 4 | 5 | 20 | Kirli-temiz ayrımlı soyunma+duş; iş kıyafetini dışarı çıkarma yasağı |
| Yeterlilik | Belgesiz personelle söküm | Bilinçsiz müdahaleyle yaygın maruziyet | 3 | 5 | 15 | Asbest söküm uzmanı gözetimi; belgeli söküm çalışanları |
| Atık | Uygunsuz ambalaj ve depolama | Taşımada lif yayılımı | 3 | 4 | 12 | Çift kat etiketli ambalaj; ayrı, erişimi kısıtlı depolama |
| Sağlık | Periyodik muayene ve kayıt eksikliği | Hastalığın geç tanısı | 3 | 5 | 15 | Düzenli sağlık gözetimi; maruziyet kayıtlarının uzun süreli saklanması |
| Acil durum | Sınır değer aşımında plansızlık | Kontrolsüz yayılım | 3 | 5 | 15 | Alarm-tahliye-tecrit adımlı acil durum planı; müdahale ekibi |
Asbest Söküm Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? — 5 Adım
- Tespit ve envanterle başlayın: yıkım/bakım öncesi asbest tespiti yaptırın; şüpheli malzemeyi analizle doğrulayın. Tespit sonucu yoksa risk değerlendirmesi "asbest var" varsayımıyla kurgulanmalıdır.
- Yetkin ekibi kurun: asbest söküm uzmanı, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisi; söküm çalışanlarının belgelerini doğrulayın.
- İşi aşamalara ayırın: hazırlık/ölçüm, karantina kurulumu, söküm, dekontaminasyon, atık paketleme-taşıma. Her aşamanın kendi tehlike satırları ve kontrol noktaları vardır.
- Puanlayın ve önceliklendirin: olasılık × şiddet ile 5x5 matriste skorlayın; maruziyetin sonuçları yıllar sonra ortaya çıktığı için şiddet puanı hafife alınmamalı, tespit-ölçüm-dekontaminasyon satırları en üst öncelikte tutulmalıdır.
- İş planına bağlayıp belgeleyin: önlemleri sorumlu ve tarihle iş planına işleyin; planı ilgili makama bildirin; iş bittiğinde ölçüm ve atık kayıtlarını arşivleyin. Devam eden işletmelerde değerlendirme en geç 2 yılda bir, koşul değişiminde derhal yenilenir.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10 — risk değerlendirmesi yükümlülüğü.
- Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (RG 25.01.2013/28539) — sınır değer (8 saatlik ortalamada 0,1 lif/cm³), iş planı ve bildirim, söküm uzmanı/çalışanı belgeleri, sağlık gözetimi.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — ekip, yöntem serbestisi, yenileme süreleri.
- Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Yönetmeliği — kanserojen madde yönetiminin genel çerçevesi.
- İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği — yıkım ve söküm işleri çok tehlikeli sınıfta değerlendirilir; faaliyet kodunuzu NACE rehberinden doğrulayın.
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın; risk değerlendirmesi yapmamanın cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılık sürdükçe her ay tekrarlanır.
Asbest söküm risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Türkiye'de asbest yasak değil mi, neden hâlâ risk değerlendirmesi gerekiyor?
Asbestin üretimi, kullanımı ve piyasaya arzı 31 Aralık 2010'dan bu yana yasaktır; ancak bu tarihten önce yapılmış binalarda, gemilerde ve tesisatlarda asbestli malzeme (çatı levhası, izolasyon, vinil karo, conta vb.) hâlâ mevcuttur. Maruziyet bugün ağırlıklı olarak yıkım, tadilat, bakım-onarım ve söküm sırasında yaşanır — bu işler Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (RG 25.01.2013/28539) kapsamında özel risk değerlendirmesi gerektirir.
Yıkımdan önce asbest tespiti zorunlu mu?
Evet. Yapılarda ve gemilerde yürütülecek yıkım, söküm ve kapsamlı bakım-onarım işlerinden önce asbest içerebilecek malzemelerin tespit edilmesi gerekir; şüpheli malzeme analizle doğrulanır. Tespit yapılmadan yıkıma başlamak, hem çalışanları hem çevredekileri korunmasız bırakan en ağır ihlaldir ve risk değerlendirmesinde ilk satır olarak ele alınmalıdır.
Asbest sökümünü kimler yapabilir?
Söküm; asbest söküm uzmanı gözetiminde, asbest söküm çalışanı eğitimi almış belgeli personelce yapılır. Asbest söküm uzmanı olabilmek için en az C sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olmak ve Bakanlığın ilgili biriminin verdiği eğitimi tamamlayıp belgelendirilmek gerekir. Belgesiz ekiplerle yapılan söküm, işin kendisinden bağımsız olarak başlı başına bir risk satırıdır.
Asbest maruziyetinde sınır değer nedir?
Yönetmeliğe göre çalışanların maruz kaldığı havadaki asbest konsantrasyonu, sekiz saatlik zaman ağırlıklı ortalama değer olarak 0,1 lif/cm³'ü geçemez. Sınır değerin aşılması hâlinde iş durdurulur, alan tecrit edilir ve kaynak kontrol altına alınmadan çalışmaya devam edilmez; ölçümlerin yetkin laboratuvarlarca yapılması ve sonuçların çalışanlara duyurulması gerekir.
Risk değerlendirmesinde hangi aşamalar ayrı ele alınmalı?
Beş aşama: hazırlık (tespit, ölçüm, iş planı ve bildirim), karantina/söküm (izolasyon bütünlüğü, ıslak yöntem, alan güvenliği), KKD ve hijyen (solunum koruyucu, dekontaminasyon ünitesi, kıyafet yasakları), atık yönetimi (çift kat etiketli ambalaj, ayrı depolama, bertaraf zinciri) ve sağlık gözetimi (işe giriş uygunluğu, periyodik muayene, uzun süreli kayıt). Her aşamanın kontrol noktaları iş planına bağlanmalıdır.
Asbest kaynaklı hastalıklar ne zaman ortaya çıkar?
Asbestoz, akciğer kanseri ve mezotelyoma gibi hastalıklar maruziyetten yıllar, çoğu zaman onyıllar sonra ortaya çıkabilir. Bu yüzden maruziyet kayıtları ve sağlık gözetimi dosyaları uzun süre saklanır; işten ayrılan çalışanlar için de izlem önerilir. "Kısa süreli işti, bir şey olmaz" yaklaşımı, şiddeti düşük puanlamanın en tehlikeli hâlidir — meslek hastalığı bildirimi rehberine bakın.
Risk Değerlendirmenizi Uygulamada Hazırlayın
Ölçüm kayıtları, aşama aşama kontrol noktaları ve fotoğraflı saha tespitleri asbest işlerinde belgelemenin kendisidir: risk değerlendirmenizi FirstİSG uygulamasında dijital yürütürsünüz — hazır şablon kütüphanesinden başlar, sahada çektiğiniz fotoğraflarla tespit yapar, İSG için özelleştirilmiş yapay zekâ desteğiyle raporu dakikalar içinde tamamlarsınız. Yenileme tarihi yaklaştığında sistem hatırlatır.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın