Asbest Söküm Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
Yıkım öncesi tespit, ölçüm, karantina ve dekontaminasyon riskleri; örnek 5x5 tablosu ve indirilebilir Excel şablonu
Asbest Sökümünde Risk Değerlendirmesi Neden Farklıdır? (Kısa Cevap)
Asbest söküm, yıkım, bakım ve onarım işleri; 6331 sayılı Kanun m.10'daki genel yükümlülüğe ek olarak Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik'e (RG 25.01.2013/28539) tabidir. Türkiye'de asbestin üretimi, kullanımı ve piyasaya arzı 31 Aralık 2010'dan bu yana yasaktır; bugün asbest maruziyeti ağırlıklı olarak eski yapıların yıkımı, tadilatı ve sökümü sırasında yaşanır. Bu nedenle her yıkım ve kapsamlı bakım-onarım işinden önce asbest tespiti yapılması gerekir; asbestli malzeme tespit edilen işlerde söküm, asbest söküm uzmanı gözetiminde ve asbest söküm çalışanı belgeli personelce yürütülür.
Risk değerlendirmesinin merkezinde tek bir tehlike vardır: solunabilir asbest lifi. Maruziyet işin her aşamasında farklı yollarla oluşur; tespit ve ölçüm eksikliği, karantina bütünlüğünün bozulması, KKD ve hijyen zinciri, atık yönetimi bu yolların başlıcalarıdır. Genel çerçeve için risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberine bakın; yıkım işlerinin bütünü içinse inşaat/şantiye risk değerlendirmesi örneği tamamlayıcıdır. Asbestin bulunduğu malzemeler, ölçüm yöntemi, hastalıklar ve korunma yolları asbest maruziyeti rehberinde anlatılır.
Asbest Sökümünde Tipik Tehlike Aşamaları
Aşağıdaki başlıklar, söküm işinin akışına göre sıralanmıştır. İndirilebilir şablonda her aşama için genişletilmiş madde listesi hazırdır.
Hazırlık: tespit ve ölçüm
- Tespitsiz işe başlama: yıkım/bakım öncesi asbest envanteri çıkarılmadan müdahale, en yaygın ve en ağır maruziyet senaryosudur; şüpheli malzeme analizle doğrulanmalıdır.
- Ölçümsüz alan: ortam ölçümü yapılmadan ve sonuçlar çalışanlara duyurulmadan çalışılmamalı; söküm yöntemi değiştiğinde ölçüm tekrarlanmalıdır.
- İş planı: yöntem, KKD, dekontaminasyon düzeni ve atık güzergâhını içeren iş planı hazırlanıp işe başlamadan önce ilgili makama bildirilmelidir.
Söküm alanı ve yöntem
- Karantina bütünlüğü: izolasyon örtüsündeki yırtık, liflerin dışarı yayılmasının başlıca yoludur; çalışma aralarında kontrol edilmelidir.
- Kuru söküm: ıslak/nemlendirmeli yöntem esastır; kırma-delme-kesme asgariye indirilir.
- Alan güvenliği: işaretleme, girişin sınırlandırılması, sigara ve KKD çıkarma yasağı, görevli dışındakilerin alana alınmaması.
KKD ve hijyen zinciri
- Solunum koruyucu: işe uygun standartta, iş başı/iş sonu kontrollü ve yeterli yedekli; hasarlı koruyucuyla çalışmaya izin verilmez.
- Dekontaminasyon: kirli-temiz ayrımlı soyunma ve duş ünitesi; iş kıyafetinin işyeri dışına çıkarılma yasağı, liflerin eve taşınmasını önleyen kritik halkadır.
- Yaşam alanları: yemek-dinlenme alanlarının söküm ve yıkım sahasından uzağa kurulması.
Atık yönetimi
- Paketleme: asbestli atık çift kat sağlam ambalajla paketlenip etiketlenir; ambalaj malzemesi hazır olmadan söküme başlanmaz.
- Depolama ve bertaraf: etiketli atık ayrı ve erişimi kısıtlı alanda tutulur; taşıma-bertaraf zinciri iş planında tanımlanır.
Sağlık gözetimi
- İşe giriş ve periyodik muayene: asbestle çalışacaklara uygunluk değerlendirmesi; solunum takibiyle düzenli sağlık gözetimi.
- Uzun gecikmeli hastalıklar: asbestoz ve mezotelyoma maruziyetten yıllar sonra ortaya çıkabildiği için maruziyet kayıtları uzun süre saklanır, işten ayrılma sonrası izlem planlanır.
Yıkımdan Önce Asbest Tespiti Nasıl Yapılır?
Yapılarda ve gemilerde yürütülecek yıkım, söküm ve kapsamlı bakım onarım işlerinden önce, olası asbestli malzemelerin tespit edilmesi zorunludur. Tespit görsel incelemeyle başlar; çatı levhası, boru izolasyonu, vinil karo ve conta gibi şüpheli malzemelerden numune alınıp yetkili bir laboratuvarda analiz ettirilir. Analiz sonucu belirsizse malzeme, asbest içeriyormuş gibi ele alınır ve söküm buna göre planlanır. Tespit raporu, söküm yönteminin ve iş planının temel dayanağıdır; rapor olmadan hazırlanan bir iş planı, ilgili makama bildirilse bile eksik kabul edilir. Asbest söküm uzmanı, tespit raporunu iş planının kapsamını belirlerken referans alır; rapordaki her malzeme grubu için ayrı bir söküm ve dekontaminasyon adımı tanımlanır.
Asbest Maruziyetinde Sınır Değer Aşılırsa Ne Olur?
Yönetmelik, sekiz saatlik zaman ağırlıklı ortalamada asbest konsantrasyonu için 0,1 lif/cm³ sınır değer belirler. Bu değer aşıldığında iş durdurulur, alan tecrit edilir ve kaynak kontrol altına alınmadan çalışmaya devam edilmez. Ölçüm yetkin laboratuvarlarca yapılır ve sonuçlar çalışanlara duyurulur; söküm yöntemi değiştiğinde tekrarlanır. Sınır değerin aşılması, risk değerlendirmesinde işi durdurmayı gerektiren en somut eşiktir.
Örnek 5x5 Risk Değerlendirmesi Tablosu (Asbest Söküm)
Aşağıdaki tablo 5x5 L tipi matris ile puanlanmış örnek satırlardır. Puanlar temsilidir; işin kapsamına ve mevcut önlem durumuna göre yeniden takdir edilmelidir. Tablonun genişletilmiş hâli indirilebilir şablonda hazırdır.
| Aşama | Tehlike | Risk | O | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Hazırlık | Yıkım öncesi asbest tespitinin yapılmaması | Korunmasız toplu maruziyet | 4 | 5 | 20 | Envanter + şüpheli malzemenin analizi; tespitsiz işe başlama yasağı |
| Hazırlık | Ölçümsüz çalışma | Sınır değer üstü maruziyet | 4 | 5 | 20 | Akredite ölçüm; sonuçların duyurulması; yöntem değişince tekrar ölçüm |
| Söküm | Karantina örtüsünün yırtılması | Liflerin dışarı yayılması | 4 | 4 | 16 | Çalışma aralarında bütünlük kontrolü; hasarın güvenli onarımı |
| Söküm | Kuru yöntemle söküm | Yüksek lif salınımı | 4 | 5 | 20 | Islak/nemlendirmeli yöntem; kırma-delme-kesmenin asgariye indirilmesi |
| KKD/hijyen | Hasarlı/uygunsuz solunum koruyucu | Filtrasyonsuz lif solunması | 4 | 5 | 20 | Uygun standart; iş başı/sonu kontrol; yeterli yedek; zimmetle teslim |
| KKD/hijyen | Dekontaminasyon ünitesinin olmaması | Liflerin temiz alana/eve taşınması | 4 | 5 | 20 | Kirli-temiz ayrımlı soyunma+duş; iş kıyafetini dışarı çıkarma yasağı |
| Yeterlilik | Belgesiz personelle söküm | Bilinçsiz müdahaleyle yaygın maruziyet | 3 | 5 | 15 | Asbest söküm uzmanı gözetimi; belgeli söküm çalışanları |
| Atık | Uygunsuz ambalaj ve depolama | Taşımada lif yayılımı | 3 | 4 | 12 | Çift kat etiketli ambalaj; ayrı, erişimi kısıtlı depolama |
| Sağlık | Periyodik muayene ve kayıt eksikliği | Hastalığın geç tanısı | 3 | 5 | 15 | Düzenli sağlık gözetimi; maruziyet kayıtlarının uzun süreli saklanması |
| Acil durum | Sınır değer aşımında plansızlık | Kontrolsüz yayılım | 3 | 5 | 15 | Alarm-tahliye-tecrit adımlı acil durum planı; müdahale ekibi |
Asbest Söküm Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? (5 Adım)
- Tespit ve envanterle başlayın: yıkım/bakım öncesi asbest tespiti yaptırın; şüpheli malzemeyi analizle doğrulayın. Tespit sonucu yoksa risk değerlendirmesi "asbest var" varsayımıyla kurgulanmalıdır.
- Yetkin ekibi kurun: asbest söküm uzmanı, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisi; söküm çalışanlarının belgelerini doğrulayın.
- İşi aşamalara ayırın: hazırlık/ölçüm, karantina kurulumu, söküm, dekontaminasyon, atık paketleme-taşıma. Her aşamanın kendi tehlike satırları ve kontrol noktaları vardır.
- Puanlayın ve önceliklendirin: olasılık × şiddet ile 5x5 matriste skorlayın; maruziyetin sonuçları yıllar sonra ortaya çıktığı için şiddet puanı hafife alınmamalı, tespit-ölçüm-dekontaminasyon satırları en üst öncelikte tutulmalıdır.
- İş planına bağlayıp belgeleyin: önlemleri sorumlu ve tarihle iş planına işleyin; planı ilgili makama bildirin; iş bittiğinde ölçüm ve atık kayıtlarını arşivleyin. Devam eden işletmelerde değerlendirme en geç 2 yılda bir, koşul değişiminde derhal yenilenir.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10: risk değerlendirmesi yükümlülüğü.
- Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (RG 25.01.2013/28539): sınır değer (8 saatlik ortalamada 0,1 lif/cm³), iş planı ve bildirim, söküm uzmanı/çalışanı belgeleri, sağlık gözetimi.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği: ekip, yöntem serbestisi, yenileme süreleri.
- Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Yönetmeliği: kanserojen madde yönetiminin genel çerçevesi.
- İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği: yıkım ve söküm işleri çok tehlikeli sınıfta değerlendirilir; faaliyet kodunuzu NACE rehberinden doğrulayın.
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın; risk değerlendirmesi yapmamanın cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılık sürdükçe her ay tekrarlanır. Çok tehlikeli sınıfta olması, risk değerlendirmesinin az tehlikeli işyerlerine göre çok daha sık gözden geçirilmesini gerektirir; yenileme süresi ve tetikleyici durumlar için ilgili rehbere bakılabilir.
Asbest Söküm Uzmanı Belgesi Nasıl Alınır?
Asbest söküm işini yönetecek asbest söküm uzmanı (ASU) olabilmenin ön şartı, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olmaktır. Süreç, Asbest Sökümü ile İlgili Eğitim Programlarına İlişkin Tebliğ'de tanımlanır ve dört adımda ilerler:
- Başvuru: İSGÜM'ün internet sayfasındaki form doldurularak elektronik ortamda ya da posta yoluyla yapılır; eğitim dönemleri ve kontenjanlar İSGÜM duyurularıyla açıklanır.
- Eğitim: Günde 6 saat olmak üzere 5 günlük, toplam 30 saatlik yüz yüze program (asbest türleri ve sağlık etkileri, ölçüm, söküm yöntemleri, karantina/dekontaminasyon, atık ve mevzuat).
- Sınav: Eğitim sonunda yapılan sınavdan 100 üzerinden en az 70 alan adaylar başarılı sayılır ve Bakanlıkça Asbest Söküm Uzmanlığı Belgesi düzenlenir.
- Yenileme: Belge sahibi her 5 yılın bitiminde İSGÜM'ün düzenlediği 1 günlük (6 saat) yenileme eğitimine katılır ve belgesini vize ettirir; süresinde yenilenmeyen belgeler hakkında İSGÜM duyurularındaki iptal kararları takip edilmelidir.
Sökümü fiilen yapacak asbest söküm çalışanları ise ayrı bir eğitime tabidir: bu eğitim kamu kurumları, işçi-işveren sendikaları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve Bakanlıkça yetkilendirilen eğitim kurumlarınca verilir. Uzman ve çalışan belgeleri, işe başlamadan önce hazır olmalı ve söküm iş planıyla birlikte denetimde ibraz edilebilmelidir.
Asbest Söküm Denetiminde Hangi Belgeler İstenir?
Asbest söküm işleri, İSG denetimlerinde en sık evrak eksikliği bulunan alanlardan biridir. Denetimde tipik olarak şu belgeler istenir:
- Yıkım veya bakım onarım öncesi hazırlanan asbest tespit raporu.
- İş planı ve ilgili makama yapılan bildirimin kaydı.
- Ortam ölçüm sonuçları ve çalışanlara duyuru tutanakları.
- Asbest söküm uzmanı ile söküm çalışanlarının eğitim belgeleri.
- Atık paketleme, taşıma ve bertaraf zincirinin kayıtları.
Bu belgelerden biri eksikse, söküm işi kusursuz yürütülmüş olsa bile denetimde uygunsuzluk olarak değerlendirilir. Belgelerin iş planıyla birlikte saha dosyasında hazır tutulması denetimi büyük ölçüde kolaylaştırır. Saha telefonuyla çekilen tarihli fotoğraflar, özellikle karantina kurulumu ve dekontaminasyon ünitesi için yazılı tutanakları güçlendiren tamamlayıcı bir kanıttır.
Örnek Senaryo: Eski Bir Fabrika Çatısında Asbest Söküm İşi
Eski bir tekstil fabrikasının çatısında dalgalı asbestli çimento levha bulunduğunu varsayalım. Bakım ekibi çatıda çalışmaya başlamadan önce levhalardan numune alınır ve analiz sonucu asbest içerdiği doğrulanır. Bu noktadan sonra iş, artık sıradan bir çatı bakımı değil, asbest söküm işi olarak planlanır.
Söküm için iş planı hazırlanır ve ilgili makama bildirilir. Alan izole edilir, erişim sınırlandırılır ve ıslak yöntemle söküm yapılır; uygun solunum koruyucu ile dekontaminasyon ünitesi iş boyunca kullanılır. Sökülen levhalar çift kat etiketli ambalajla paketlenip ayrı bir alanda taşımayı bekler. İş bitiminde ölçüm ve atık kayıtları saha dosyasında arşivlenir; bu dosya, sonraki bir denetimde işin usulüne uygun yürütüldüğünün tek kanıtıdır.
Bu senaryoda risk değerlendirmesini zayıflatan tek bir eksiklik yeterlidir: tespit atlanırsa tüm sonraki adımlar geçersiz kalır, karantina eksik kurulursa dekontaminasyon önlemleri işe yaramaz. Aynı mantık, konut tadilatından sanayi tesisi yıkımına kadar her ölçekteki söküm işi için geçerlidir.
Asbest söküm risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Yıkımdan önce asbest tespiti zorunlu mu?
Evet. Yapılarda ve gemilerde yürütülecek yıkım, söküm ve kapsamlı bakım-onarım işlerinden önce asbest içerebilecek malzemelerin tespit edilmesi gerekir; şüpheli malzeme analizle doğrulanır. Tespit yapılmadan yıkıma başlamak, hem çalışanları hem çevredekileri korunmasız bırakan en ağır ihlaldir ve risk değerlendirmesinde ilk satır olarak ele alınmalıdır.
Asbest sökümünü kimler yapabilir?
Söküm; asbest söküm uzmanı gözetiminde, asbest söküm çalışanı eğitimi almış belgeli personelce yapılır. Asbest söküm uzmanı olabilmek için en az C sınıfı iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olmak ve Bakanlığın ilgili biriminin verdiği eğitimi tamamlayıp belgelendirilmek gerekir. Belgesiz ekiplerle yapılan söküm, işin kendisinden bağımsız olarak başlı başına bir risk satırıdır.
Asbest maruziyetinde sınır değer nedir?
Yönetmeliğe göre çalışanların maruz kaldığı havadaki asbest konsantrasyonu, sekiz saatlik zaman ağırlıklı ortalama değer olarak 0,1 lif/cm³'ü geçemez. Sınır değerin aşılması hâlinde iş durdurulur, alan tecrit edilir ve kaynak kontrol altına alınmadan çalışmaya devam edilmez; ölçümlerin yetkin laboratuvarlarca yapılması ve sonuçların çalışanlara duyurulması gerekir.
Risk değerlendirmesinde hangi aşamalar ayrı ele alınmalı?
Beş aşama: hazırlık (tespit, ölçüm, iş planı ve bildirim), karantina/söküm (izolasyon bütünlüğü, ıslak yöntem, alan güvenliği), KKD ve hijyen (solunum koruyucu, dekontaminasyon ünitesi, kıyafet yasakları), atık yönetimi (çift kat etiketli ambalaj, ayrı depolama, bertaraf zinciri) ve sağlık gözetimi (işe giriş uygunluğu, periyodik muayene, uzun süreli kayıt). Her aşamanın kontrol noktaları iş planına bağlanmalıdır.
Asbest söküm çalışanı olmak için hangi eğitim gerekir?
Sökümü fiilen yapacak çalışanlar, uzmandan ayrı bir asbest söküm çalışanı eğitimine tabidir; bu eğitim kamu kurumları, işçi-işveren sendikaları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve Bakanlıkça İSG eğitimi için yetkilendirilen kurumlarca verilir. Eğitim belgesi olmayan çalışan asbest sökümünde görevlendirilemez; belgeler söküm iş planıyla birlikte denetimde ibraz edilir.
Asbest Söküm Bölümü Şantiye Soru Setinde Hazır
Ölçüm kayıtları, aşama aşama kontrol noktaları ve fotoğraflı saha tespitleri asbest işlerinde belgelemenin kendisidir. FirstİSG uygulamasında inşaat/şantiye soru seti içindeki "Asbest Söküm ve Yıkım Öncesi Çalışmalar" bölümü, tespit ve envanterden karantina ile dekontaminasyona, Fine-Kinney puan önerili hazır maddelerle sihirbazda hazır önerilir. Saha fotoğraflarınızla tespit eder, raporu dakikalar içinde tamamlarsınız.
Asbest söküm riskini saha planına göre puanlayın
FirstİSG uygulamasında tespit, karantina-söküm, KKD-hijyen ve atık aşamalarının risklerini söküm işine hazır soru setleriyle fotoğraftan işler, Fine-Kinney öneri puanıyla önceliklendirir ve değerlendirmenizi sahada hazırlarsınız; her ay ücretsiz rapor hakkıyla.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın