Matbaa Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
Giyotin, baskı silindirleri, solvent-mürekkep kimyasalları ve gürültü riskleri; örnek 5x5 tablosu, adım adım süreç ve indirilebilir Excel şablonu
Matbaa İçin Risk Değerlendirmesi Zorunlu mu? (Kısa Cevap)
Evet, en az bir çalışanı olan her matbaa, dijital baskı merkezi ve ambalaj-etiket üreticisi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Basım sanayii faaliyetleri tipik olarak tehlikeli sınıftadır; değerlendirme en geç 4 yılda bir yenilenir. Tehlike sınıfınızı NACE kodunuzdan doğrulayın.
Matbaanın risk profili üç ana grupta toplanır: kesici-döner makineler (giyotin, baskı silindirleri, katlama-harman makineleri), kimyasallar (mürekkep, solvent, temizlik çözücüleri) ve sürekli hat gürültüsü. Sürecin genel çerçevesi için risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberine bakın.
Matbaada Hangi Tehlikeler Öne Çıkar?
Matbaada tehlikelerin büyük bölümü kesici-döner makinelerden, mürekkep ve solvent kimyasallarından, sürekli hat gürültüsünden kaynaklanır. Saha deneyimi ve kamuya açık kaynaklardan derlediğimiz başlıklar aşağıdadır.
Kesici ve döner makineler
- Kağıt kesme giyotini: çift el kumandası veya fotosel bariyerin iptal edilmesi (parmak/el kayıplarının başlıca kaynağı); bıçak değişiminin yetkisiz yapılması.
- Ofset baskı silindirleri: dönen merdaneye el-elbise kaptırma; makine çalışırken merdane temizliği (en yaygın ve en tehlikeli alışkanlık).
- Katlama, harman ve tel dikiş makineleri: parmak sıkışması; koruyucusuz besleme noktaları.
- Laminasyon ve selefon: sıcak merdanede yanık; sıkışma noktaları.
Kimyasallar
- Solvent ve temizlik çözücüleri: merdane temizliğinde çıplak elle solvent kullanımı (mesleki cilt hastalıkları); buhar maruziyeti.
- Mürekkep ve banyo kimyasalları: etiketsiz kaplara aktarma; güvenlik bilgi formlarının işyerinde olmaması, kimyasal maddelerle çalışma kurallarına tabidir.
- Yanıcı solvent depolaması: ısı kaynağına yakın, havalandırmasız depolama; solventli bezlerin açıkta birikmesi.
Gürültü ve ortam
- Sürekli hat gürültüsü: ofset/flekso hattında kulak koruyucu kullanılmaması; ortam ölçümünün hiç yaptırılmaması.
- Yetersiz havalandırma: baskı salonunda buhar-toz birikimi; kağıt tozunun makine ve pano üstünde toplanması.
- Termal konfor: makine ısısıyla yükselen salon sıcaklığı; termal konfor rehberine bakın.
Elektrik, taşıma ve düzen
- Topraklama ölçümsüz makine: açık panolarda elektrik çarpması; nemli banyo bölümünde elektrik ekipmanı.
- Bobin ve palet taşıma: transpaletle dengesiz taşıma; ağır kağıt paketlerinin elle kaldırılması, elle taşıma yönetmeliğine tabidir.
- Yüksek kağıt istifi: devrilen palet ve bobin altında kalma.
- Ekranlı araçlar (grafik-tasarım bölümü): uzun süreli ekran çalışmasında ergonomi, ekranlı araçlar yönetmeliğine tabidir.
Örnek 5x5 Risk Değerlendirmesi Tablosu (Matbaa)
Aşağıdaki tablo 5x5 L tipi matris ile puanlanmış örnek satırlardır. Puanlar temsilidir; kendi işletmenizin mevcut önlem durumuna göre yeniden takdir edilmelidir. Tablonun genişletilmiş hâli indirilebilir şablonda hazırdır.
| Bölüm | Tehlike | Risk | O | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Giyotin | Çift el kumandası/fotoselin iptal edilmesi | Parmak-el kaybı | 3 | 5 | 15 | Güvenlik düzeneği iptal yasağı; vardiya başı test; yalnız yetkili operatör |
| Ofset baskı | Makine çalışırken merdane temizliği | Silindire el kaptırma | 3 | 5 | 15 | Durdurmadan temizlik yasağı; koruyucu kapak sensörleri; talimat + eğitim |
| Ofset baskı | Bol kıyafet-takı ile dönen aksama yaklaşma | Kaptırma yaralanması | 3 | 4 | 12 | Manşetli iş elbisesi; takı yasağı; uzun saçın toplanması |
| Kimyasal | Çıplak elle solventle merdane temizliği | Mesleki cilt hastalığı | 4 | 3 | 12 | Nitril eldiven; solvente dayanıklı el temizleyici; cilt kontrolü |
| Kimyasal depo | Yanıcı solventlerin uygunsuz depolanması | Yangın, parlama | 2 | 5 | 10 | Havalandırmalı ayrı depo; etiketli kapalı kaplar; ateş kaynağı yasağı |
| Gürültü | Sürekli hat gürültüsünde koruyucusuz çalışma | Kalıcı işitme kaybı | 4 | 3 | 12 | Ortam gürültü ölçümü; kulak koruyucu; işitme testleri |
| Elektrik | Topraklama ölçümsüz makine, açık pano | Elektrik çarpması | 3 | 5 | 15 | Yıllık topraklama ölçümü; kaçak akım rölesi; pano önü yalıtkan paspas |
| Taşıma | Kağıt bobini/paletin dengesiz taşınması | Ezilme, bel incinmesi | 3 | 4 | 12 | Transpalet kapasite kontrolü; iki kişiyle taşıma; istif sınırı |
| Laminasyon | Sıcak merdaneye temas | Yanık | 3 | 2 | 6 | Koruyucu kapak; uyarı işareti; soğumadan müdahale yasağı |
| Acil durum | Söndürücü önlerinin kağıtla kapatılması | Yangına geç müdahale | 3 | 5 | 15 | Söndürücü önü boş tutma kuralı; periyodik bakım; acil çıkış işaretlemesi |
Matbaa Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? (5 Adım)
- Ekibi kurun: işveren/vekili, görevlendirilen iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisi; baskı operatörlerinin katılımı, makine bazlı risklerin gerçekçi yazılmasının ön şartıdır.
- İşletmeyi bölümlere ayırın: baskı öncesi (grafik-kalıp), baskı salonu, kesim-giyotin, ciltleme/mücellit, laminasyon, kimyasal-kağıt deposu, sevkiyat, büro. Her bölümü ayrı gezin, fotoğraflayın.
- Tehlikeleri listeleyin: her makine için güvenlik düzeneği durumu, temizlik-bakım uygulaması ve operatör yetkinliğini ayrı satır yazın; kimyasal envanterini güvenlik bilgi formlarıyla eşleştirin.
- Puanlayın ve önceliklendirin: olasılık × şiddet ile 5x5 matriste skorlayın; 15 ve üzeri skorlar için işi başlatmadan önlem alın. Giyotin ve silindir satırlarında şiddet daima yüksektir.
- Önlemleri termine bağlayıp belgeleyin: sorumlu + tarih atayın, ekiple imzalayın, işyerinde saklayın ve en geç 4 yılda bir (yeni makine, kaza, taşınma durumunda derhal) yenileyin.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10: risk değerlendirmesi yükümlülüğü.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği: ekip, yöntem serbestisi, yenileme süreleri.
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: giyotin ve baskı makinesi koruyucuları, periyodik kontroller.
- Kimyasal Maddelerle Çalışma Yönetmeliği: mürekkep, solvent ve temizlik çözücüleri.
- Gürültü Yönetmeliği: baskı hattı gürültüsünde maruziyet değerleri ve işitme testleri.
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın; risk değerlendirmesi yapmamanın cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılık sürdükçe her ay tekrarlanır.
Küçük bir dijital baskı merkezinde de aynı riskler var mı?
Risk profili hafifler ama kaybolmaz. Küçük giyotin, laminasyon (sıcak merdane), elle taşıma (kağıt bobinleri ve kutular), elektrik ve ekranlı araç ergonomisi küçük işletmede de sürer.
Az tehlikeli sınıfa giren küçük işletmelerde risk değerlendirmesinin yenileme süresi 6 yıla çıkar; ancak yükümlülüğün kendisi değişmez. Sınıfı, işletmenin resmi olarak kayıtlı NACE kodu belirler; NACE koduna göre tehlike sınıfı sorgulama rehberinden doğrulanabilir.
Ekip risk değerlendirmesini ne sıklıkla gözden geçirmeli?
Tehlikeli sınıftaki matbaalarda değerlendirme en geç 4 yılda bir yenilenir; ama yeni makine alımı, kaza, ramak kala veya işyeri taşınması gibi durumlarda süre beklenmeden derhal güncellenir.
Günlük kullanılan makinelerde koruyucu düzeneklerin durumu, vardiya başı kontrolüyle sürekli izlenir. Bu kontrol ayrı bir belge değildir; saha denetim checklisti ile birlikte yürütülür.
Denetimde nelere bakılır?
Müfettiş genellikle üç şeye bakar: risk değerlendirmesi belgesinin güncelliği, tespit edilen yüksek skorlu risklerin önlem durumu ve güvenlik düzeneklerinin (giyotin fotoseli, silindir koruyucu kapağı) fiilen çalışır olup olmadığı.
Kâğıt üzerinde "önlem alındı" yazan ama sahada güvenlik düzeneği iptal edilmiş bir giyotin, denetimde ağır bulgu sayılır; belge ile saha durumu tutarlı olmalıdır. Açık bulgular için DÖF rehberine bakılabilir.
Yeni makine alındığında risk değerlendirmesi nasıl güncellenir?
Yeni makine, üretici kılavuzu ve varsa CE uygunluk beyanı ile birlikte teslim alınır; kurulum sonrası ilk çalıştırmadan önce makineye özgü tehlikeler risk değerlendirmesine yeni satır olarak eklenir.
Operatör eğitimi, makinenin kendi güvenlik düzenekleri üzerinden verilir; genel bir oryantasyon yeterli sayılmaz. Eski makinenin yerini alan yeni makine devreye girene kadar, iki makinenin de risk satırları bir arada tutulur.
Operatör eğitimi neleri kapsamalı?
Eğitim, genel bir güvenlik sunumundan ibaret olmamalı; her makinenin kendi güvenlik düzeneği, acil durdurma noktası ve temizlik prosedürü üzerinden verilmelidir. Giyotin operatörü, çift el kumandasının neden iptal edilmemesi gerektiğini yalnızca sözel değil, uygulamalı olarak öğrenir.
Yeni başlayan bir operatör, deneyimli bir operatörün gözetiminde belirli bir süre çalışır ve bu süre boyunca hangi hatanın hangi sonucu doğurabileceği sahada gösterilir. Eğitim kaydı, makine ve operatör bazında tutulur; genel bir katılım listesi yeterli sayılmaz. Yetkilendirme, operatörün hem teorik bilgisini hem uygulamalı becerisini kapsayan kısa bir değerlendirmeyle tamamlanır.
Kimyasal envanteri nasıl tutulur?
Kullanılan her mürekkep, solvent ve temizlik çözücüsü için güvenlik bilgi formu temin edilir ve baskı salonunda erişilebilir tutulur. Envanterde ürün adı, miktarı, depolama koşulu ve kullanılan bölüm birlikte listelenir.
Yeni bir kimyasal ürün işletmeye girdiğinde envanter güncellenir ve gerekiyorsa risk değerlendirmesine yeni bir satır eklenir. Kimyasalın etiketsiz bir kaba aktarılması, envanterin kağıt üzerinde doğru ama sahada takip edilemez hâle gelmesinin en sık nedenidir; bu yüzden etiketleme kuralı vardiya toplantılarında düzenli olarak hatırlatılır.
Vardiya değişiminde hangi kontroller yapılmalı?
Devralan vardiya, giyotin ve baskı silindirlerinin koruyucu düzeneklerini kısa bir görsel kontrolle teyit eder; fotosel bariyerin çalışır durumda olduğu, çift el kumandasının iptal edilmediği doğrulanır. Bu kontrol birkaç dakika sürer ama günlük en sık atlanan adımdır.
Devreden vardiya, gün içinde yaşanan aksaklıkları (bariyer hassasiyet sorunu, anormal ses, kimyasal sızıntı) devralan ekibe yazılı olarak bildirir. Sözlü aktarım, vardiya değişiminin yoğunluğunda kolayca unutulur; kısa bir devir formu bu kaybı önler ve gecikmiş bir bakım talebinin izini kaybetmez.
Çalışan temsilcisinin rolü nedir?
Çalışan temsilcisi, saha gözlemini risk değerlendirmesi ekibine taşır; operatörlerin günlük karşılaştığı ama resmi tutanağa hiç girmeyen küçük aksaklıkları (bariyerin bazen geç tepki vermesi gibi) bildirir. Bu geri bildirim, büyük bir kazadan önce yakalanabilecek en ucuz ve en hızlı uyarı sinyalidir.
Temsilci, ekip toplantılarına düzenli katılır ve önerilen önlemlerin sahada gerçekten uygulanıp uygulanmadığını izler. Uygulanmayan bir önlem, kağıt üzerinde kapanmış görünse bile temsilcinin bildirimiyle yeniden açılabilir.
Yükleniciler ve bakım firmaları için ne değişir?
Bakım ve servis için gelen dış firma çalışanları da işyerinin genel güvenlik kurallarına tabidir; makine üzerinde çalışırken enerji kaynağı kilitlenir ve etiketlenir. Yüklenici, kendi ekipmanının uygunluğunu ve çalışanının eğitimli olduğunu girişten önce belgeler.
Bakım sırasında koruyucuların geçici olarak sökülmesi gerekebilir; bu durumda alan geçici olarak işaretlenir ve iş bitince koruyucular yerine takılmadan makine devreye alınmaz. Sorumluluk paylaşımı için alt işveren İSG yükümlülükleri sayfasına bakılabilir. Bakım sonrası ilk çalıştırma, asıl işverenin görevlendirdiği yetkili bir kişinin doğrudan gözetiminde yapılır.
Matbaa risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Matbaa için risk değerlendirmesi zorunlu mu?
Evet. En az bir çalışanı olan her matbaa, dijital baskı merkezi ve ambalaj-etiket üreticisi, 6331 sayılı Kanun m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Basım faaliyetleri tipik olarak tehlikeli sınıftadır ve değerlendirme en geç 4 yılda bir yenilenir; kodunuzu NACE rehberinden doğrulayın.
Matbaada en tehlikeli makine hangisi?
Kağıt kesme giyotini: parmak ve el kayıplarının başlıca kaynağıdır. Modern giyotinlerde çift el kumandası ve fotosel bariyer standarttır; bunların iptal edilmesi (tek düğmeye bant sarma gibi) en yaygın ve en ağır sonuçlu ihlaldir. İkinci sırada dönen baskı silindirlerine (ofset kazan/merdane) elbise-el kaptırma gelir.
Matbaa kimyasalları için hangi önlemler yazılmalı?
Mürekkep, solvent, temizlik çözücüleri ve banyo kimyasalları için: etiketli-kapalı kap, güvenlik bilgi formlarının erişilebilirliği, havalandırılan ayrı depolama alanı, nitril eldiven ve gerekli yerde maske, merdane temizliğinde çıplak elle solvent kullanılmaması. Solvent bazlı ürünler tutuşturucu kaynaklardan uzak tutulur. Ayrıntılar kimyasal maddelerle çalışma özetinde.
Baskı makinelerinin gürültüsü için ölçüm gerekir mi?
Sürekli çalışan ofset ve flekso hatlarında gürültü maruziyeti eylem değerlerini aşabilir; gürültü satırlarının dayanağı yetkili laboratuvara yaptırılan ortam ölçümüdür, "kulak tıkacı verdik" ölçümün yerine geçmez. Ölçüm sonucuna göre kulak koruyucu tahsisi ve periyodik işitme testi yükümlülükleri doğar; bkz. gürültü yönetmeliği özetine.
Risk değerlendirmesi yapmamanın cezası ne kadar?
2026 tarifesinde risk değerlendirmesi yapmamanın veya yaptırmamanın idari para cezası 66.725 TL'den başlar, tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre artırılır ve aykırılığın sürdüğü her ay tekrar uygulanır; yani tek seferlik değil birikimli bir kalemdir. Güncel tutarların tamamı 2026 İSG cezaları tablosundadır.
Matbaa Soru Seti FirstİSG Uygulamasında Hazır
Bu sayfadaki tehlike başlıklarıyla uğraşmak için Excel zorunlu değildir. FirstİSG uygulamasında firmanızı seçtiğinizde sihirbaz "Matbaa ve Baskı Alanları" bölümünü otomatik önerir. Bölüm, giyotinden solvent buharına kadar Fine-Kinney puan önerili hazır tehlike ve önlem maddeleri içerir; işletmenizin fotoğraflarıyla saha tespiti yapar, raporu dakikalar içinde tamamlarsınız.
Matbaa riskini baskı hattında fotoğraftan puanlayın
FirstİSG uygulamasında kağıt giyotini, dönen baskı silindirleri, mürekkep-solvent maruziyeti ve gürültü risklerini matbaaya hazır soru setleriyle fotoğraftan tespit eder, Fine-Kinney öneri puanıyla önceliklendirir ve raporunuzu dakikalar içinde oluşturursunuz; her ay ücretsiz rapor hakkıyla.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın