Matbaa Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
Giyotin, baskı silindirleri, solvent-mürekkep kimyasalları ve gürültü riskleri; örnek 5x5 tablosu, adım adım süreç ve indirilebilir Excel şablonu
Matbaa İçin Risk Değerlendirmesi Zorunlu mu? — Kısa Cevap
Evet. En az bir çalışanı olan her matbaa, dijital baskı merkezi ve ambalaj-etiket üreticisi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Basım sanayii faaliyetleri tipik olarak tehlikeli sınıftadır; değerlendirme en geç 4 yılda bir yenilenir — tehlike sınıfınızı NACE kodunuzdan doğrulayın.
Matbaanın risk profili üç ana grupta toplanır: kesici-döner makineler (giyotin, baskı silindirleri, katlama-harman makineleri), kimyasallar (mürekkep, solvent, temizlik çözücüleri) ve sürekli hat gürültüsü. Sürecin genel çerçevesi için risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberine bakın.
Matbaalarda Tipik Tehlikeler
Saha deneyimi ve kamuya açık kaynaklardan derlediğimiz başlıklar:
Kesici ve döner makineler
- Kağıt kesme giyotini: çift el kumandası veya fotosel bariyerin iptal edilmesi — parmak/el kayıplarının başlıca kaynağı; bıçak değişiminin yetkisiz yapılması.
- Ofset baskı silindirleri: dönen merdaneye el-elbise kaptırma; makine çalışırken merdane temizliği — en yaygın ve en tehlikeli alışkanlık.
- Katlama, harman ve tel dikiş makineleri: parmak sıkışması; koruyucusuz besleme noktaları.
- Laminasyon ve selefon: sıcak merdanede yanık; sıkışma noktaları.
Kimyasallar
- Solvent ve temizlik çözücüleri: merdane temizliğinde çıplak elle solvent kullanımı — mesleki cilt hastalıkları; buhar maruziyeti.
- Mürekkep ve banyo kimyasalları: etiketsiz kaplara aktarma; güvenlik bilgi formlarının işyerinde olmaması — kimyasal maddelerle çalışma kurallarına tabidir.
- Yanıcı solvent depolaması: ısı kaynağına yakın, havalandırmasız depolama; solventli bezlerin açıkta birikmesi.
Gürültü ve ortam
- Sürekli hat gürültüsü: ofset/flekso hattında kulak koruyucu kullanılmaması; ortam ölçümünün hiç yaptırılmaması.
- Yetersiz havalandırma: baskı salonunda buhar-toz birikimi; kağıt tozunun makine ve pano üstünde toplanması.
- Termal konfor: makine ısısıyla yükselen salon sıcaklığı — termal konfor rehberine bakın.
Elektrik, taşıma ve düzen
- Topraklama ölçümsüz makineler, açık panolar: elektrik çarpması; nemli banyo bölümünde elektrik ekipmanı.
- Kağıt bobini ve palet taşıma: transpaletle dengesiz taşıma; ağır kağıt paketlerinin elle kaldırılması — elle taşıma yönetmeliğine bakın.
- Yüksek kağıt istifi: devrilen palet ve bobin altında kalma.
- Ekranlı araçlar (grafik-tasarım bölümü): uzun süreli ekran çalışmasında ergonomi — ekranlı araçlar yönetmeliğine tabidir.
Örnek 5x5 Risk Değerlendirmesi Tablosu (Matbaa)
Aşağıdaki tablo 5x5 L tipi matris ile puanlanmış örnek satırlardır. Puanlar temsilidir — kendi işletmenizin mevcut önlem durumuna göre yeniden takdir edilmelidir. Tablonun genişletilmiş hâli indirilebilir şablonda hazırdır.
| Bölüm | Tehlike | Risk | O | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Giyotin | Çift el kumandası/fotoselin iptal edilmesi | Parmak-el kaybı | 3 | 5 | 15 | Güvenlik düzeneği iptal yasağı; vardiya başı test; yalnız yetkili operatör |
| Ofset baskı | Makine çalışırken merdane temizliği | Silindire el kaptırma | 3 | 5 | 15 | Durdurmadan temizlik yasağı; koruyucu kapak sensörleri; talimat + eğitim |
| Ofset baskı | Bol kıyafet-takı ile dönen aksama yaklaşma | Kaptırma yaralanması | 3 | 4 | 12 | Manşetli iş elbisesi; takı yasağı; uzun saçın toplanması |
| Kimyasal | Çıplak elle solventle merdane temizliği | Mesleki cilt hastalığı | 4 | 3 | 12 | Nitril eldiven; solvente dayanıklı el temizleyici; cilt kontrolü |
| Kimyasal depo | Yanıcı solventlerin uygunsuz depolanması | Yangın, parlama | 2 | 5 | 10 | Havalandırmalı ayrı depo; etiketli kapalı kaplar; ateş kaynağı yasağı |
| Gürültü | Sürekli hat gürültüsünde koruyucusuz çalışma | Kalıcı işitme kaybı | 4 | 3 | 12 | Ortam gürültü ölçümü; kulak koruyucu; işitme testleri |
| Elektrik | Topraklama ölçümsüz makine, açık pano | Elektrik çarpması | 3 | 5 | 15 | Yıllık topraklama ölçümü; kaçak akım rölesi; pano önü yalıtkan paspas |
| Taşıma | Kağıt bobini/paletin dengesiz taşınması | Ezilme, bel incinmesi | 3 | 4 | 12 | Transpalet kapasite kontrolü; iki kişiyle taşıma; istif sınırı |
| Laminasyon | Sıcak merdaneye temas | Yanık | 3 | 2 | 6 | Koruyucu kapak; uyarı işareti; soğumadan müdahale yasağı |
| Acil durum | Söndürücü önlerinin kağıtla kapatılması | Yangına geç müdahale | 3 | 5 | 15 | Söndürücü önü boş tutma kuralı; periyodik bakım; acil çıkış işaretlemesi |
Matbaa Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? — 5 Adım
- Ekibi kurun: işveren/vekili, görevlendirilen iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisi; baskı operatörlerinin katılımı, makine bazlı risklerin gerçekçi yazılmasının ön şartıdır.
- İşletmeyi bölümlere ayırın: baskı öncesi (grafik-kalıp), baskı salonu, kesim-giyotin, ciltleme/mücellit, laminasyon, kimyasal-kağıt deposu, sevkiyat, büro. Her bölümü ayrı gezin, fotoğraflayın.
- Tehlikeleri listeleyin: her makine için güvenlik düzeneği durumu, temizlik-bakım uygulaması ve operatör yetkinliğini ayrı satır yazın; kimyasal envanterini güvenlik bilgi formlarıyla eşleştirin.
- Puanlayın ve önceliklendirin: olasılık × şiddet ile 5x5 matriste skorlayın; 15 ve üzeri skorlar için işi başlatmadan önlem alın. Giyotin ve silindir satırlarında şiddet daima yüksektir.
- Önlemleri termine bağlayıp belgeleyin: sorumlu + tarih atayın, ekiple imzalayın, işyerinde saklayın ve en geç 4 yılda bir (yeni makine, kaza, taşınma durumunda derhal) yenileyin.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10 — risk değerlendirmesi yükümlülüğü.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — ekip, yöntem serbestisi, yenileme süreleri.
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği — giyotin ve baskı makinesi koruyucuları, periyodik kontroller.
- Kimyasal Maddelerle Çalışma Yönetmeliği — mürekkep, solvent ve temizlik çözücüleri.
- Gürültü Yönetmeliği — baskı hattı gürültüsünde maruziyet değerleri ve işitme testleri.
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın; risk değerlendirmesi yapmamanın cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılık sürdükçe her ay tekrarlanır.
Matbaa risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Matbaa için risk değerlendirmesi zorunlu mu?
Evet. En az bir çalışanı olan her matbaa, dijital baskı merkezi ve ambalaj-etiket üreticisi, 6331 sayılı Kanun m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Basım faaliyetleri tipik olarak tehlikeli sınıftadır; kodunuzu NACE rehberinden doğrulayın.
Matbaada en tehlikeli makine hangisi?
Kağıt kesme giyotini — parmak ve el kayıplarının başlıca kaynağıdır. Modern giyotinlerde çift el kumandası ve fotosel bariyer standarttır; bunların iptal edilmesi (tek düğmeye bant sarma gibi) en yaygın ve en ağır sonuçlu ihlaldir. İkinci sırada dönen baskı silindirlerine (ofset kazan/merdane) elbise-el kaptırma gelir.
Matbaa kimyasalları için hangi önlemler yazılmalı?
Mürekkep, solvent, temizlik çözücüleri ve banyo kimyasalları için: etiketli-kapalı kap, güvenlik bilgi formlarının erişilebilirliği, ayrı depolama alanı, nitril eldiven ve gerekli yerde maske, merdane temizliğinde çıplak elle solvent kullanılmaması. Ayrıntılar kimyasal maddelerle çalışma özetinde.
Baskı makinelerinin gürültüsü için ölçüm gerekir mi?
Sürekli çalışan ofset ve flekso hatlarında gürültü maruziyeti eylem değerlerini aşabilir; gürültü satırlarının dayanağı yetkili laboratuvara yaptırılan ortam ölçümüdür. Ölçüm sonucuna göre kulak koruyucu ve işitme testi yükümlülükleri doğar — gürültü yönetmeliği özetine bakın.
Küçük bir dijital baskı merkezinde de aynı riskler var mı?
Risk profili hafifler ama kaybolmaz: küçük giyotin, laminasyon (sıcak merdane), elle taşıma (kağıt bobinleri ve kutular), elektrik ve ekranlı araç ergonomisi sürer. Az tehlikeli sınıfa giren küçük işletmelerde yenileme süresi 6 yıla çıkar; sınıfı NACE kodu belirler.
Risk değerlendirmesi yapmamanın cezası ne kadar?
2026 tarifesinde risk değerlendirmesi yapmamanın veya yaptırmamanın idari para cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılığın sürdüğü her ay tekrar uygulanır. Güncel tutarların tamamı 2026 İSG cezaları tablosunda.
Risk Değerlendirmenizi Uygulamada Hazırlayın
Bu sayfadaki tehlike başlıklarıyla uğraşmak için Excel zorunlu değil: risk değerlendirmenizi FirstİSG uygulamasında dijital yürütürsünüz — hazır şablon kütüphanesinden başlar, işletmenizin fotoğraflarıyla saha tespiti yapar, İSG için özelleştirilmiş yapay zekâ desteğiyle raporu dakikalar içinde tamamlarsınız. Yenileme tarihi yaklaştığında sistem hatırlatır.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın