İşyerinde İlkyardımcı: Kaç Çalışana Bir, Eğitimi Kaç Saat?

İlkyardımcı Zorunluluğu Nedir?

Her işyeri, tehlike sınıfına göre belirli sayıda sertifikalı ilkyardımcı bulundurmak zorundadır. Az tehlikeli işyerlerinde her 20 çalışana kadar 1, tehlikeli işyerlerinde her 15 çalışana kadar 1, çok tehlikeli işyerlerinde her 10 çalışana kadar 1 ilkyardımcı gerekir. Dayanak Sağlık Bakanlığının İlkyardım Yönetmeliği'dir. Yönetmelik 29.07.2015 tarihli ve 29429 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır ve oranlar m.19'da düzenlenmiştir.

İşveren tarafındaki genel çerçeveyi 6331 sayılı Kanun tamamlar. Kanunun m.11 hükmü işverene, işyerinin büyüklüğüne ve tehlike sınıfına göre arama kurtarma, tahliye, haberleşme, yangınla mücadele ve ilkyardım konularında eğitimli, yeterli sayıda çalışanı görevlendirme yükümlülüğü getirir. Bu genel çerçeve çok tehlikeli ve tehlikeli sınıfta her 10 çalışana, az tehlikeli sınıfta her 20 çalışana en az bir görevli öngörür. İlkyardım Yönetmeliği bu çerçeveyi ilkyardım özelinde üçe böler ve sertifikasyon şartı ekler.

İlkyardımcı, ilkyardım eğitimi almış herhangi bir çalışan değildir. Yalnızca Sağlık Bakanlığı onaylı ilkyardım eğitim merkezlerinde eğitim alıp sınavda başarılı olarak ilkyardımcı belgesi almış kişi bu unvanı taşır. İşyerindeki acil durum organizasyonunun bütünü (söndürme, kurtarma, koruma ekipleri) için destek elemanı rehberine bakabilirsiniz; destek elemanının mevzuat çerçevesi Acil Durumlar Yönetmeliği'ndedir.

Zorunluluk çalışan sayısına bakılmaksızın her işyeri için geçerlidir. Oran hesaplaması yukarı yuvarlandığından, tek çalışanlı bir işyerinde bile en az 1 ilkyardımcı gerekir.

İlkyardımcı bulundurma zorunluluğu, ilkyardım çantası/dolabı bulundurma zorunluluğundan ayrıdır. Dolap bulunması personel eksikliğini örtmez, yeterli sayıda ilkyardımcı bulunması da dolabın boş veya güncel olmadığı durumları mazur göstermez. İkisi birbirini tamamlayan, ayrı ayrı denetlenen iki yükümlülüktür.

İlkyardım Eğitimi Nasıl Alınır, Kaç Saat Sürer?

Temel ilkyardım eğitimi 16 saat sürer ve yalnızca Sağlık Bakanlığı onaylı ilkyardım eğitim merkezlerinde alınabilir. Eğitim sonundaki sınavda başarılı olan kişiye ilkyardımcı belgesi düzenlenir.

Eğitim içeriği; temel yaşam desteği (yetişkin, çocuk, bebek), kanama ve yara yönetimi, kırık-çıkık-burkulma, yanık, zehirlenme, bilinç bozuklukları ve hasta taşıma tekniklerini kapsar. Uygulamalı bölümde katılımcı, maketler üzerinde temel yaşam desteği ve sargı-tespit tekniklerini bizzat uygular; yalnızca teorik ders dinlemek yeterli değildir.

Eğitim maliyeti, İSG eğitimlerinde olduğu gibi işverene aittir. Ücret eğitim merkezine ve gruba göre değişir, güncel tutarı merkezlerden teyit edin. Eğitim genellikle işyeri hekimi veya OSGB üzerinden organize edilir; çalışanı münferit olarak bir eğitim merkezine yönlendirmek de mümkündür, önemli olan merkezin Sağlık Bakanlığı onaylı olduğunu kontrol etmektir.

Çok şubeli işverenler genellikle eğitim merkeziyle toplu grup anlaşması yaparak birden fazla çalışanı aynı dönemde eğitime gönderir; bu hem maliyeti hem organizasyon yükünü azaltır. Grup eğitiminde de her katılımcı ayrı ayrı sınava girer ve kendi adına ilkyardımcı belgesi alır, belge grup değil kişi bazlıdır.

Eğitim tarihini planlarken belge geçerlilik takviminden geriye doğru çalışmak zorunludur. İlkyardım Yönetmeliği m.23/1-a, güncelleme eğitiminin belge geçerlilik süresinin bitiminden önceki 3 ay içinde alınmasını şart koşar (ibare RG: 27.12.2025, S: 33120 ile değişti). Bu üç aylık pencere kaçırılırsa belge geçersiz sayılır ve temel eğitim baştan alınır, yani süre dolduktan sonra yenileme diye bir yol yoktur.

İlkyardımcı ile Destek Elemanı Aynı Şey mi?

Değildir, ama kesişir. Destek elemanı, 6331 sayılı Kanun kapsamında acil durum ekiplerinde (arama kurtarma, tahliye, yangınla mücadele, ilkyardım gibi konularda) görevlendirilen çalışandır. Kanunun m.11 hükmüne göre bu görevlendirme, çok tehlikeli ve tehlikeli sınıfta her 10 çalışan, az tehlikeli sınıfta her 20 çalışan için en az bir kişi olacak şekilde yapılır.

İlkyardım ekibindeki destek elemanının ayrıca İlkyardım Yönetmeliği'ne göre sertifikalı ilkyardımcı olması gerekir; bu da 20-15-10 oranına tabidir. Kısacası ilkyardım konusunda görevlendirilen her destek elemanı aynı zamanda sertifikalı ilkyardımcı olmak zorundadır, ama söndürme veya kurtarma ekibindeki bir destek elemanı ilkyardımcı belgesi taşımak zorunda değildir. İki listeyi ayrı tutup örtüştüğü noktaları acil durum planında işaretlemek karışıklığı önler.

Pratikte küçük işletmeler bu iki kimliği aynı kişide birleştirir: az sayıda çalışanı olan bir işyerinde tek bir çalışan hem destek elemanı listesinde hem ilkyardımcı listesinde yer alabilir. Büyük işletmelerde ise roller ayrışır ve farklı çalışanlar farklı ekiplerde görev alır.

Belge Sürelerini ve Vardiya Kapsamasını Nasıl Takip Edersiniz?

İlkyardımcı yükümlülüğünün iki kırılgan noktası vardır: 3 yıllık belge sürelerinin sessizce dolması ve işten ayrılmalarla vardiya kapsamasının delinmesi. Bu iki noktayı elle takip etmek, çalışan sayısı arttıkça hataya açık hale gelir.

FirstİSG'de ilkyardımcı belgeleri çalışan bazında son geçerlilik tarihiyle izlenir, süresi yaklaşanlar için sertifika takibi otomatik uyarı üretir. Saha denetiminde eksik ilkyardımcı veya boş ilkyardım dolabı bulgusu DÖF olarak terminli takibe bağlanır.

Elle tutulan bir Excel listesi, birkaç çalışanlık işyerinde yeterli olabilir. Ama çalışan sayısı arttıkça, farklı lokasyonlar ve vardiyalar eklendikçe insan hatası kaçınılmaz hale gelir; süresi geçen bir belgeyi fark etmemek, denetimde ortaya çıkana kadar gizli kalabilir. Birden fazla lokasyonu olan işverenler için sistem her şubeyi ve vardiyayı ayrı ayrı izler; bir şubedeki fazlalık başka bir şubedeki eksikliği kapatmaz, uygulama da bu ayrımı korur.

Her ay 4 ücretsiz rapor hakkıyla deneyin