Aydınlatma Ölçümü: Nasıl Yapılır, Neden Gece ve Gündüz Ölçülür, Sınır Değerler Nereden Gelir?
Aydınlatma şiddeti neden ölçülür, ölçüm sahada nasıl yapılır, vardiyalı işyerinde gece ölçümü neden gerekir, ölçümü kim yapabilir ve rapordaki lüks değerlerinin kaynağı nedir?
Aydınlatma Şiddeti Nedir, Neden Ölçülür?
Aydınlatma şiddeti (aydınlık düzeyi), bir yüzeye düşen ışık miktarıdır ve birimi lükstür (lx). Lambanın gücünü değil, çalışanın baktığı yüzeye fiilen ulaşan ışığı anlatır. Aynı armatür, tavan yüksekliği ve yüzey renkleri değişince çalışma düzleminde farklı sonuç verir.
İş hijyeni mevzuatı aydınlatmayı gürültü ve titreşimle birlikte fiziksel etmenler arasında sayar (İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik m.4/1-ğ). İşveren, işyeri bina ve eklentilerinde yeterli aydınlatmayı sağlamakla yükümlüdür (İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği m.5/1-e).
Yetersiz veya hatalı aydınlatmanın sonuçları üç başlıkta toplanır.
| Etki alanı | Ne olur | Sahadaki örnek |
|---|---|---|
| Kaza riski | Engel, basamak, hareketli parça veya uyarı işareti fark edilmez | Loş merdivende düşme, depoda forklift ile yaya çarpışması, tezgâhta el sıkışması |
| Sağlık ve konfor | Göz yorgunluğu, baş ağrısı; ışığa yaklaşmak için bozulan duruş | Kalite kontrol masasında öne eğilerek çalışma, ekran karşısında kamaşma |
| İş kalitesi | Ayrıntı ve renk farkı görülemez, hata oranı artar | Boya ton farkının kaçması, ince montajda yanlış parça |
Sorun yalnız az ışık değildir. Fazla ışık, kamaşma, titreşen ışık (fliker), keskin gölge ve ışığın alana dengesiz dağılması da aynı sonuçları doğurur. Bu yüzden değerlendirme tek bir lüks sayısına indirgenmez.
Bu sayfa aydınlatma ölçümünü anlatır. Ortam ölçümlerinin geneli, tekrar sıklığı ve diğer etkenler için ortam ölçümü rehberine bakın.
Aydınlatmanın Mevzuattaki Dayanağı Nedir?
Aydınlatma kuralları İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik'in (RG: 17.07.2013, S: 28710) Ek-1 bölümünde yer alır. Ölçümün kimin tarafından ve nasıl yapılacağı ise İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik'te (RG: 27.01.2023, S: 32086) düzenlenir.
| Kural | İçerik | Dayanak |
|---|---|---|
| Genel yükümlülük | İşveren yeterli aydınlatma, havalandırma ve termal konfor şartlarını sağlar | Bina Yön. m.5/1-e |
| Gün ışığı esası | İşyerlerinin gün ışığıyla yeter derecede aydınlatılmış olması esastır | Bina Yön. Ek-1, m.22 |
| Yapay aydınlatma | Gün ışığından yeterince yararlanılamayan hallerde ve gece çalışmalarında suni ışıkla uygun ve yeterli aydınlatma sağlanır | Bina Yön. Ek-1, m.22 |
| Esas alınan standart | İşyerlerinin aydınlatmasında TS EN 12464-1 standardı esas alınır | Bina Yön. Ek-1, m.22 |
| Armatürün güvenliği | Aydınlatma sistemleri kaza riski oluşturmayacak türde olur ve uygun yerleştirilir | Bina Yön. Ek-1, m.23 |
| Acil aydınlatma | Aydınlatmanın devre dışı kalmasının risk oluşturabileceği yerlerde ayrı enerji kaynağına bağlı acil aydınlatma bulunur | Bina Yön. Ek-1, m.24 |
| Güneş ışığının olumsuz etkisi | Pencereler ve çatı aydınlatmaları güneş ışığının olumsuz etkilerini önleyecek şekilde olur | Bina Yön. Ek-1, m.21 |
| Açık alan | Açık çalışma alanları gün ışığının yeterli olmadığı hallerde uygun şekilde aydınlatılır | Bina Yön. Ek-1, m.63 |
Ek-1'in 22. maddesi bu sayfadaki iki sorunun da cevabını taşır. Madde, gündüz ile gece çalışmasını ayrı ayrı anar ve lüks değerlerinin kaynağı olarak standardı gösterir. Yönetmelik metninde sayısal bir lüks tablosu yer almaz.
Ekranlı araçlarla çalışmada yansıma ve parlama ayrıca ele alınır; ayrıntı ekranlı araçlarla çalışma yönetmeliği özetindedir.
Aydınlatma Ölçümü Nasıl Yapılır?
Ölçüm, kalibrasyonlu bir lüksmetreyle ve laboratuvarın yetki aldığı metoda göre yapılır. Numune alma ve ölçüm işlemleri ulusal veya uluslararası standartlara ve kullanılan metoda uygun yürütülür (İş Hijyeni Ölçüm Yön. m.16/1).
- Ön inceleme yapılır. Laboratuvar işyerinde üretim sürecini, iş organizasyonunu, vardiyaları ve görevleri gözlemler; ölçüm noktalarını ve sayısını içeren ön inceleme raporu hazırlar (m.14).
- Ölçüm noktaları görevle eşleştirilir. Her nokta, orada yapılan işin görsel gereğine göre seçilir: tezgâh, masa, makine operasyon noktası, geçiş yolu, merdiven, depo rafı.
- Ölçüm zamanı belirlenir. Gün ışığı alan alanlarda ve vardiyalı çalışmada ölçümün hangi saatte yapılacağı plana yazılır.
- Lambalar kararlı hâle getirilir. Armatürler ölçümden önce yakılır ve ışık çıkışının oturması beklenir.
- Sensör çalışma düzlemine yerleştirilir. Sensör, işin yapıldığı yüzeyin yüksekliğine ve eğimine konur: masa üstü, tezgâh, zemin veya dikey pano.
- Ölçen kişi gölge yapmaz. Sensörün üzeri kapatılmaz; açık renkli giysinin yansıması da sonucu etkileyebilir.
- Çalışma koşulları değiştirilmez. İş normal şartlarda sürer; ölçüm için ek lamba yakılmaz, perde açılıp kapatılmaz (m.5/5-c, m.16/9).
- Çevre koşulları kayda geçer. Saat, hava durumu, perde ve panjur durumu, arızalı veya sönük armatür sayısı not edilir (m.19/3).
- Sonuç belirsizliğiyle raporlanır. Rapor kullanılan standardı, ölçüm belirsizliğini, sonuçları ve varsa sınır değeri gösterir (m.19/4).
Laboratuvarların aydınlatma ölçümünde kullandığı metot, kamuya açık laboratuvar bilgilendirmelerinde çoğunlukla COHSR-928-1-IPG-039 olarak geçer. Bu metotta ölçüm noktası çevresinde birden fazla okuma alınır ve ortalaması tek sonuç olarak verilir. Hangi metodun kullanıldığı her zaman laboratuvarın yetki belgesinden ve rapordan okunur.
Tek lüks değeri neden yetmez?
TS EN 12464-1, bir görev alanını yalnız aydınlık düzeyiyle tanımlamaz. Değerlendirmede dört büyüklük birlikte okunur.
| Büyüklük | Ne anlatır | Sahada nasıl fark edilir |
|---|---|---|
| Sürdürülen aydınlık düzeyi (Ēm) | Görev alanında ortalamanın altına düşmemesi gereken lüks değeri | Lüksmetre okuması |
| Düzgünlük (Uo) | En düşük değerin ortalamaya oranı; ışığın alana ne kadar dengeli dağıldığı | Tezgâhın bir ucu aydınlık, diğer ucu loş |
| Kamaşma sınırı (UGR) | Armatürün göze verdiği rahatsızlığın üst sınırı | Çıplak lamba görüş alanında, ekranda yansıma |
| Renksel geriverim (Ra) | Işığın renkleri ne kadar doğru gösterdiği | Boya, kumaş veya kablo renginin ayırt edilememesi |
İş hijyeni raporu çoğunlukla aydınlık düzeyini verir. Kamaşma, gölge ve renk sorunları uzmanın saha gözlemiyle risk değerlendirmesine ayrıca yazılır.
Aydınlatma Ölçümü Neden Gece ve Gündüz Ayrı Yapılır?
Gün ışığı alan bir işyerinde lüksmetre iki kaynağın toplamını okur: pencereden gelen gün ışığı ve yapay aydınlatma. Gündüz alınan yüksek bir sonuç, armatürlerin tek başına yeterli olduğunu göstermez. Güneş battığında aynı noktada yalnız yapay ışık kalır.
Mevzuatta "gece ve gündüz ölçüm yapılır" diye tek cümlelik bir hüküm yoktur. Gereklilik, üç hükmün birlikte okunmasından doğar.
| Hüküm | Ne der | Aydınlatma ölçümüne sonucu |
|---|---|---|
| Bina Yön. Ek-1, m.22 | Gece çalışmalarında suni ışıkla uygun ve yeterli aydınlatma sağlanır | Gece çalışılan yerde yapay aydınlatmanın yeterliliği ayrıca gösterilmelidir |
| İş Hijyeni Ölçüm Yön. m.14 | Ön incelemede iş organizasyonu, vardiyalar ve görevler gözlemlenir | Vardiya düzeni ölçüm stratejisinin girdisidir |
| İş Hijyeni Ölçüm Yön. m.16/4 | Ölçümün süresi ve sayısı, yapılan iş sırasındaki maruziyeti temsil edecek şekilde düzenlenir | Gündüz ölçümü gece vardiyasındaki çalışanın koşulunu temsil etmez |
Hangi işyerinde hangi ölçüm gerekir?
| İşyeri durumu | Ölçüm zamanı | Gerekçe |
|---|---|---|
| Gün ışığı alan, yalnız gündüz çalışılan | Çalışma saatleri içinde; kış aylarında mesai bitimi karanlığa kalıyorsa o saatte de | En olumsuz koşul, gün ışığının azaldığı saattir |
| Gün ışığı alan, vardiyalı veya gece çalışılan | Hem gündüz hem gece | Gündüz kamaşma ve toplam düzey, gece yapay aydınlatmanın tek başına yeterliliği görülür |
| Gün ışığı almayan kapalı alan | Çalışma saatleri içinde tek ölçüm | Koşul gündüz ve gece aynıdır; bodrum, penceresiz depo, kabin |
| Açık alan ve saha | Karanlıkta çalışılan saatlerde | Gün ışığı yetersizken alan uygun şekilde aydınlatılmalıdır (Ek-1, m.63) |
| Acil çıkış yolları | Normal aydınlatma kapalıyken | Acil aydınlatma, ana sistem devre dışıyken görev yapar (Ek-1, m.24) |
Gündüz ölçümünün de kendi değeri vardır. Pencere önündeki çalışma masasında doğrudan güneş, ekranda yansıma ve kamaşma yalnız gündüz görülür. Gündüz ve gece sonuçları birbirinin yerine geçmez, birbirini tamamlar.
Raporda ölçüm saatinin ve gün ışığı durumunun yazılı olması bu yüzden önemlidir. Saat bilgisi olmayan bir aydınlatma sonucunun hangi koşulu temsil ettiği anlaşılamaz. Ölçüm sonucunu etkileyebilecek hususların raporda açıkça belirtilmesi zorunludur (m.19/3).
Aydınlatma Ölçümünü Kimler Yapabilir?
İşveren, iş hijyeni ölçümlerini yeterlik belgesine sahip laboratuvarlara yaptırmakla yükümlüdür. Belgesi olmayan laboratuvarın sonuçları geçersizdir (İş Hijyeni Ölçüm Yön. m.5/3).
| Koşul | Kural | Dayanak |
|---|---|---|
| Laboratuvar belgesi | Yeterlik belgesinin geçerlilik süresi 4 yıldır | m.22/2 |
| Parametre kapsamı | Laboratuvar, belgesinde yer alan parametreler dışında ölçüm yapamaz | m.7/1 |
| Ölçümü yapan kişi | Ölçüm, eğitim almış ve sertifikalandırılmış ölçüm ve numune alma personelince yapılır | m.16/3, m.13/2 |
| Personel sertifikası | Sertifikanın geçerlilik süresi 4 yıldır | m.22/3 |
| Cihaz | Kalibrasyon, uluslararası izlenebilirliği olan kalibrasyon laboratuvarına yaptırılır | m.8/4 |
| İşyerinde eşlik | İşveren, ölçüm süresince eşlik etmesi için iş güvenliği uzmanını veya işyeri hekimini görevlendirir | m.5/4 |
Ölçüm personelinin sınavla sertifikalandırılmasını düzenleyen hüküm 01.01.2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir (m.40/1-a). Teklif alırken laboratuvarın belgesinde aydınlatma parametresinin yer aldığı ve belgenin ölçüm tarihinde geçerli olduğu kontrol edilir.
İş güvenliği uzmanı kendi lüksmetresiyle ölçebilir mi?
Ölçebilir, ama sonucu resmî ölçüm raporu yerine geçmez. Uzmanın el tipi lüksmetresi üç işe yarar: sorunlu noktayı bulmak, laboratuvar ölçümünün nerede yapılacağını belirlemek ve alınan önlemin etkisini hızlıca görmek.
Yönetmelik uzmana ayrı bir yetki de verir. İşyerinde görevli işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanı gerekli gördüğünde işveren ölçümü tekrarlatır (m.5/2-ç). Uzman bu isteğini işverene yazılı bildirir; kayıt için tespit ve öneri defteri rehberine bakın.
Yetkili laboratuvarların genel çerçevesi iş hijyeni ölçüm yönetmeliği özetinde anlatılır.
Raporlardaki Sınır Değerlerin Kaynağı Nedir?
Aydınlatma raporunda ölçüm sonucunun yanında yazan değer, yönetmelikte sayı olarak yer almaz. Kaynak, yönetmeliğin işaret ettiği standarttır. Zincir üç halkadan oluşur.
- Yönetmelik standardı gösterir. İşyerlerinin aydınlatmasında TS EN 12464-1 standardı esas alınır (Bina Yön. Ek-1, m.22).
- Standart görev bazında değer verir. TS EN 12464-1, kapalı çalışma alanlarını iş türüne göre tablolar ve her görev için aydınlık düzeyi, düzgünlük, kamaşma ve renk gereklerini yazar.
- Laboratuvar değeri rapora taşır. Rapor, kullanılan standardı, belirsizliği, sonucu ve varsa sınır değeri gösterir (İş Hijyeni Ölçüm Yön. m.19/4).
Mevzuatta sınır değerin bulunmadığı hallerde, ölçüm metodu dikkate alınarak uluslararası kuruluşlarca yayımlanmış sınır değer kullanılır (m.19/4). İşveren de sonuçları önce mevzuata, mevzuatta yoksa ulusal veya uluslararası kuruluşların yayımladığı değerlere göre değerlendirir (m.6).
Standarttan örnek aydınlık düzeyleri
Aşağıdaki değerler TS EN 12464-1'de sık kullanılan görev alanlarından örneklerdir. Standardın tam tablosu çok daha ayrıntılıdır ve baskıdan baskıya güncellenir. Kendi işyeriniz için değeri yürürlükteki standart metninden veya laboratuvar raporundan doğrulayın.
| Alan veya görev | Aydınlık düzeyi (lüks) | Not |
|---|---|---|
| Dolaşım alanı ve koridor | 100 | Zemin düzeyinde değerlendirilir |
| Depo ve stok alanı | 100 | Sürekli çalışılan depoda değer yükselir |
| Yemekhane | 200 | Dinlenme ve sosyal alan |
| Kaba montaj işleri | 200 | Büyük parça, düşük ayrıntı |
| Dosyalama, fotokopi | 300 | Ofis destek işleri |
| Orta hassasiyette montaj | 300 | Tezgâh düzleminde değerlendirilir |
| Yazma, okuma, veri işleme | 500 | Ofis çalışma masası |
| İnce montaj işleri | 500 | Küçük parça, yüksek ayrıntı |
| Teknik çizim, hassas montaj | 750 | Çok ince ayrıntı gerektiren işler |
Bu değerler nasıl okunur?
Değer bir alt sınırdır. Standarttaki aydınlık düzeyi "sürdürülen" değerdir. Tesisat eskidikçe ve armatür kirlendikçe ışık azalır; ortalama bu değerin altına düşmemelidir.
Değer göreve bağlıdır, binaya değil. Aynı atölyede geçiş yolu ile kalite kontrol masası farklı değerle karşılaştırılır. Raporda her ölçüm noktasının yanında o noktadaki görev yazılı olmalıdır.
Hangi baskının kullanıldığı raporda yazar. Yönetmelik metni standardın 2011 ve 2013 tarihli baskılarını anar. Standart sonradan güncellenmiştir. Laboratuvarın hangi baskıyı esas aldığı rapordan okunur.
Uygunluk kararını laboratuvar vermez. Ölçüm sonuçlarının mevzuata uygunluğunun değerlendirilmesi laboratuvarca yapılmaz (m.19/4). Değerlendirmeyi işveren yapar. Ek tedbir kararında İSG kurulunun, kurul yoksa işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanının yazılı görüşü esastır (m.6).
Aydınlatma Ölçümü Ne Zaman Tekrarlanır?
İş Hijyeni Ölçüm Yönetmeliği sabit bir yıl aralığı yazmaz, tekrar gerektiren dört durumu sayar (m.5/2).
| Durum | Aydınlatma için örnek | Dayanak |
|---|---|---|
| Kontrol tedbirinin etkinliğini değerlendirme | Armatür değişimi veya ek aydınlatma sonrası doğrulama ölçümü | m.5/2-a |
| Ortamda veya maruziyette değişiklik | Yerleşim değişikliği, yeni raf sistemi, vardiya düzenine geçiş, pencerenin kapatılması | m.5/2-b |
| Teftişte istenmesi | İş müfettişinin ölçüm istemesi | m.5/2-c |
| Hekim veya uzmanın gerekli görmesi | Çalışan şikâyeti, ramak kala olay, saha turunda loş alan tespiti | m.5/2-ç |
Ölçüm kayıtları, mevzuatta ayrı bir süre belirlenmemişse en az 10 yıl saklanır (m.5/6). Risk değerlendirmesi yenilendiğinde ölçüm ihtiyacı da gözden geçirilir; süreler için risk değerlendirmesi yenileme rehberine bakın.
Sonuç Yetersiz Çıkarsa Ne Yapılır?
- Sonucun koşulunu okuyun. Ölçüm saati, gün ışığı durumu ve karşılaştırılan görev değeri doğru mu kontrol edilir.
- Basit nedenleri giderin. Sönük ve arızalı lambalar değiştirilir, kirli armatür ve pencereler temizlenir.
- Işığın önündeki engeli kaldırın. Raf, istif veya makine gövdesinin gölgesi yerleşim değiştirilerek giderilir.
- Genel aydınlatmayı güçlendirin. Armatür sayısı, tipi veya montaj yüksekliği yeniden tasarlanır.
- Göreve özel aydınlatma ekleyin. Hassas işlerde tezgâh veya makine üstüne bölgesel aydınlatma konur.
- Kamaşmayı ve yansımayı giderin. Perde, panjur, armatür kafesi veya yerleşim değişikliği uygulanır.
- Yüzeyleri gözden geçirin. Açık renkli tavan ve duvar, aynı armatürle çalışma düzlemine daha fazla ışık ulaştırır.
- Bakım takvimi kurun. Armatür temizliği ve lamba değişimi periyodik bakıma bağlanır (Bina Yön. m.5/1-c).
- Doğrulama ölçümü yaptırın. Önlemden sonra aynı noktada ve aynı koşulda ölçüm tekrarlanır (m.5/2-a).
- Bulguyu kapatın. Sonuç risk değerlendirmesine işlenir, bulgu sorumlu ve terminle DÖF kaydı üzerinden kapatılır.
Elektrik tesisatına müdahale gerektiren işler yetkili kişilerce yapılır; ilgili kontroller için elektrik tesisatı kontrolü rehberine bakın. Patlayıcı ortam bulunan alanlarda armatür seçimi ayrıca ex-proof ekipman kurallarına tabidir.
Örnek Senaryo: İki Vardiyalı Montaj Atölyesi
Aşağıdaki işletme ve ölçüm değerleri yöntemi göstermek için seçilmiş örneklerdir. Gerçek bir işyerinde karar, o işyerinin kendi ölçüm raporuna ve yürürlükteki standart değerlerine dayanır.
Durum. Geniş pencereli bir montaj atölyesi gündüz ve gece olmak üzere iki vardiya çalışır. Önceki ölçüm öğle saatinde yapılmış ve tüm noktalar yeterli çıkmıştır. Gece vardiyasında çalışanlar ince montaj tezgâhında göz yorgunluğundan şikâyet eder.
Uzmanın ön taraması. Uzman el tipi lüksmetreyle aynı tezgâhta iki okuma alır. Öğle saatinde değer yüksektir. Hava karardıktan sonra aynı noktada değer belirgin düşer. Uzman bu okumaları karar dayanağı yapmaz, ölçüm ihtiyacının göstergesi olarak kaydeder.
Ölçüm planı. Uzman ölçümün tekrarını işverene yazılı önerir. Yetkili laboratuvar ön incelemede vardiya düzenini görür ve aynı noktalarda gündüz ve gece ölçüm planlar.
| Nokta ve görev | Karşılaştırma değeri | Gündüz sonucu | Gece sonucu | Okuma |
|---|---|---|---|---|
| İnce montaj tezgâhı | 500 lüks | 820 lüks | 310 lüks | Gündüz yeterli, gece yetersiz |
| Geçiş yolu | 100 lüks | 260 lüks | 140 lüks | İki koşulda da yeterli |
| Pencere önü kontrol masası | 500 lüks | 1.900 lüks | 540 lüks | Düzey yeterli; gündüz kamaşma şikâyeti var |
Önlem. İnce montaj tezgâhına bölgesel aydınlatma eklenir ve sönük armatürler değiştirilir. Pencere önündeki masaya panjur takılır. Armatür temizliği altı aylık bakım planına yazılır.
Doğrulama. Önlemden sonra gece ölçümü aynı noktada tekrarlanır ve sonuç karşılaştırma değerinin üzerine çıkar. Bulgu DÖF kaydında kapatılır. Yalnız gündüz ölçümüne bakılsaydı bu eksiklik raporda hiç görünmeyecekti.
Aydınlatma Ölçümünde Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Sonucu | Doğrusu |
|---|---|---|
| Vardiyalı işyerinde yalnız gündüz ölçmek | Gün ışığı yapay aydınlatmanın eksiğini gizler | Gece çalışılan yerde gece ölçümü de planlanır |
| Ölçüm saatini rapora yazmamak | Sonucun hangi koşulu temsil ettiği anlaşılmaz | Saat, hava ve perde durumu kayda geçer (m.19/3) |
| Bütün noktaları tek değerle karşılaştırmak | Koridor gereksiz yere yetersiz, hassas iş yanlışlıkla yeterli görünür | Her nokta kendi görevinin değeriyle karşılaştırılır |
| Sensörü yanlış yükseklikte tutmak | Çalışma düzlemindeki gerçek değer ölçülmez | Sensör işin yapıldığı yüzeye konur |
| Ölçüm günü ek lamba yakmak | Sonuç gerçek çalışma koşulunu yansıtmaz | Normal çalışma şartları değiştirilmez (m.5/5-c, m.16/9) |
| Yetkisiz kişinin ölçümünü rapor saymak | Sonuç geçersizdir | Ölçümü yeterlik belgeli laboratuvar yapar (m.5/3) |
| Yalnız lüks değerine bakmak | Kamaşma, gölge ve renk sorunu gözden kaçar | Saha gözlemi risk değerlendirmesine ayrıca yazılır |
| Önlemden sonra yeniden ölçmemek | İyileşme kanıtlanmış olmaz | Doğrulama ölçümü yapılır (m.5/2-a) |
Bu sayfa bilgilendirme amaçlı bir uygulama rehberidir; bağlayıcı çerçeve yürürlükteki yönetmelik metni ve ilgili standarttır.
Aydınlatma ölçümü, lüks değerleri ve yetkili laboratuvar hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Aydınlatma ölçümü nedir, neden yapılır?
Aydınlatma ölçümü, çalışma yüzeyine ulaşan ışık miktarının lüksmetreyle belirlenmesidir; birimi lükstür. İşveren işyerinde yeterli aydınlatmayı sağlamakla yükümlüdür (İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği m.5/1-e). Yetersiz aydınlatma düşme ve sıkışma gibi kazalara, göz yorgunluğuna ve iş hatasına yol açar. Ölçüm, aydınlatmanın yapılan işe yetip yetmediğini sayıyla gösterir.
Aydınlatma ölçümü nasıl yapılır?
Laboratuvar önce ön inceleme yapar ve ölçüm noktalarını görevlere göre belirler. Lambalar kararlı hâle geldikten sonra sensör, işin yapıldığı yüzeyin yüksekliğine yerleştirilir. Ölçen kişi sensöre gölge yapmaz ve çalışma koşulları değiştirilmez. Saat, hava ve perde durumu kayda geçer. Sonuç, ölçüm belirsizliği ve kullanılan standartla birlikte raporlanır (İş Hijyeni Ölçüm Yönetmeliği m.19/4).
Aydınlatma ölçümü neden gece ve gündüz yapılır?
Gün ışığı alan yerde lüksmetre, gün ışığı ile yapay aydınlatmanın toplamını okur. Gündüz alınan yüksek sonuç, armatürlerin gece tek başına yeterli olduğunu göstermez. Yönetmelik gece çalışmalarında suni ışıkla yeterli aydınlatma ister (Bina Yön. Ek-1, m.22). Ölçüm de yapılan iş sırasındaki koşulu temsil etmelidir (İş Hijyeni Ölçüm Yön. m.16/4). Bu yüzden vardiyalı işyerinde iki ölçüm planlanır.
Gece ölçümü her işyerinde zorunlu mu?
Mevzuatta "gece ve gündüz ölçüm yapılır" diye tek cümlelik bir hüküm yoktur. Gereklilik işyerinin durumuna bağlıdır. Gece veya karanlıkta çalışılan ve gün ışığı alan işyerinde gece ölçümü gerekir. Gün ışığı almayan kapalı alanda koşul gündüz ve gece aynı olduğu için tek ölçüm yeter. Yalnız gündüz çalışılan yerde ölçüm, gün ışığının en az olduğu çalışma saatinde planlanır.
Aydınlatma ölçümünü kimler yapabilir?
Ölçümü yeterlik belgesine sahip iş hijyeni laboratuvarı yapar; belgesiz laboratuvarın sonuçları geçersizdir (m.5/3). Laboratuvar, belgesinde yer almayan parametrede ölçüm yapamaz (m.7/1). Ölçümü sahada yapan kişi de eğitim almış ve sertifikalandırılmış ölçüm ve numune alma personeli olmalıdır (m.16/3). Ayrıntı yönetmelik özetindedir.
İş güvenliği uzmanı kendi lüksmetresiyle ölçüm yapabilir mi?
Yapabilir, ama sonucu resmî ölçüm raporu yerine geçmez. Uzmanın el tipi lüksmetresi sorunlu noktayı bulmaya, laboratuvar ölçümünün yerini belirlemeye ve önlemin etkisini hızlıca görmeye yarar. Uzman gerekli gördüğünde işveren ölçümü yetkili laboratuvara tekrarlatır (İş Hijyeni Ölçüm Yönetmeliği m.5/2-ç).
Aydınlatma raporundaki sınır değerler nereden gelir?
Yönetmelik metninde sayısal bir lüks tablosu yoktur. İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1 m.22, işyerlerinin aydınlatmasında TS EN 12464-1 standardının esas alınmasını ister. Standart her görev için aydınlık düzeyi, düzgünlük, kamaşma ve renk gereklerini verir. Laboratuvar raporda kullandığı standardı ve varsa sınır değeri belirtir (İş Hijyeni Ölçüm Yön. m.19/4).
Ofiste ve depoda aydınlatma kaç lüks olmalı?
TS EN 12464-1'de sık kullanılan örnek değerler şunlardır: yazma, okuma ve veri işleme yapılan ofis masasında 500 lüks, dosyalama ve fotokopide 300 lüks, depo ve stok alanında 100 lüks, dolaşım alanı ve koridorda 100 lüks. Değerler göreve bağlıdır ve standart güncellenebilir. Kendi işyeriniz için değeri yürürlükteki standart metninden veya laboratuvar raporundan doğrulayın.
Aydınlatma ölçümü kaç yılda bir yapılır?
İş Hijyeni Ölçüm Yönetmeliği sabit bir yıl aralığı yazmaz, tekrar gerektiren dört durumu sayar (m.5/2): kontrol tedbirinin etkinliğini değerlendirme, ortamda veya maruziyette değişiklik, teftişte istenmesi, işyeri hekimi veya iş güvenliği uzmanının gerekli görmesi. Yerleşim değişikliği, yeni raf sistemi ve vardiyalı çalışmaya geçiş aydınlatma için tipik tekrar nedenleridir.
Aydınlatma ölçüm sonucunun uygunluğuna kim karar verir?
Laboratuvar karar vermez. Rapor standardı, ölçüm belirsizliğini, sonuçları ve varsa sınır değeri gösterir; mevzuata uygunluk değerlendirmesi laboratuvarca yapılmaz (m.19/4). Değerlendirmeyi işveren yapar. Ek tedbir kararında İSG kurulunun, kurul yoksa işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanının yazılı görüşü esastır (m.6).
Aydınlatma yetersiz çıkarsa ne yapılır?
Önce basit nedenler giderilir: sönük lambalar değiştirilir, kirli armatür ve pencereler temizlenir, ışığın önündeki engel kaldırılır. Yetmezse genel aydınlatma güçlendirilir veya hassas işe bölgesel aydınlatma eklenir. Kamaşma için perde ve panjur kullanılır. Önlemden sonra aynı noktada ve aynı koşulda doğrulama ölçümü yapılır, bulgu DÖF kaydıyla kapatılır.
Aydınlatma ölçüm raporu kaç yıl saklanır?
İşveren iş hijyeni ölçüm kayıtlarını ilgili mevzuatta belirlenen süre boyunca saklar. Mevzuatta saklama süresi belirlenmeyen kayıtlar için süre en az 10 yıldır (İş Hijyeni Ölçüm Yönetmeliği m.5/6). Aynı süre laboratuvarın kendi arşivi için de geçerlidir (m.8).
Ölçüm ve DÖF Tarihlerini Tek Yerde Tutun
Hangi bölümün aydınlatma ölçümü ne zaman yapıldı, gece ölçümü tamamlandı mı, yetersiz çıkan nokta kapandı mı? FirstİSG uygulamasında ölçüm tarihleri ajandaya işlenir, yaklaşan tarihlerde otomatik hatırlatma gelir. Yetersiz çıkan noktalar sorumlu ve terminle DÖF olarak takip edilir.
Aydınlatma ölçümü ve doğrulama tarihlerini kaçırmayın
FirstİSG uygulamasında ölçüm ve önlem sonrası doğrulama tarihleri ajandada izlenir; yaklaşan tarihlerde otomatik hatırlatma alırsınız.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın