Yem Fabrikası Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
Organik toz patlaması, silo, helezon ve forklift riskleri; bölüm bölüm örnek 5x5 tablosu ve indirilebilir Excel şablonu
Yem Fabrikası İçin Risk Değerlendirmesi Zorunlu mu? (Kısa Cevap)
Evet, en az bir çalışanı olan her yem üretim tesisi, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Çiftlik hayvanları için hazır yem imalatı (NACE 10.91) tehlikeli sınıfta yer alır; değerlendirme en geç 4 yılda bir yenilenir ve İSG hizmetleri işverence üstlenilemez. Tehlike sınıfınızı NACE kodunuzdan doğrulayın.
Yem fabrikasını diğer gıda tesislerinden ayıran başlık organik toz patlaması riskidir: un, tahıl ve yem tozu, uygun konsantrasyonda havayla karışıp bir tutuşturucu kaynakla buluştuğunda patlayıcı ortam oluşturur. Bu nedenle değerlendirme, patlamadan korunma dokümanı (ATEX) çalışmasıyla birlikte planlanmalıdır. Sürecin genel çerçevesi için risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberine bakın.
Yem Fabrikasında Hangi Tehlikeler Var?
Hammadde kabulünden sevkiyata kadar hat boyunca tehlike profili değişir. Saha deneyimi ve kamuya açık kaynaklardan derlediğimiz başlıklar:
Toz patlaması ve yangın
- Öğütme, karıştırma ve elevatör hatlarında toz bulutu: kaynağında emişle kontrol edilmeyen toz ve kıvılcım/sıcak yüzey birleşimi patlayıcı ortam oluşturur; tabanda ve makine üstünde toz birikimine izin verilmemelidir.
- Patlayıcı ortam bölgelerinde standart elektrik ekipmanı: bu bölgelerdeki motor, aydınlatma ve panoların exproof olması gerekir. Bölgeye hangi kategorinin gireceği ve etiketin nasıl okunacağı için Ex-proof ekipman rehberine bakın.
- Çelik silolarda statik elektrik: silo gövdelerinin topraklanması ve sürekliliğin ölçümle doğrulanması.
Silolar ve yüksekte çalışma
- Silo içine giriş: ürün akışı altında kalma ve boğulma; izin belgesiz giriş yasağı, besleme hattı kilitleme, gözcü ve can halatı olmadan girilmemelidir.
- Silo merdivenleri ve platformlar: dikey merdivenlere sırt koruması, platform kenarlarına en az 90 cm korkuluk, geçiş kapaklarının kapalı tutulması.
Makine ve helezonlar
- Helezon (vidalı konveyör) emiş ağızları: el girmeyecek tel kafesle kapatılmamış emiş ağzı, uzuv kaybıyla sonuçlanan kazaların başlıca kaynağıdır.
- Kayış-kasnak ve döner aksam: muhafazaların bakım sonrası yerine takılması; acil stopların günlük kontrolü.
- Pelet presi ve buhar hattı: kapak açıkken çalıştırma ve çalışırken elle/sıyırıcıyla müdahale yasağı; temizlik öncesi enerji kesme.
Kazan dairesi ve basınçlı kaplar
- Buhar kazanı: yılda bir basınç testi, belgeli operatör, vardiya defteri; kazan dairesi kapısının dışa açılması.
- Hidrofor ve otoklav: yetkili servisçe periyodik bakım ve belgeleme; ayrıntılar iş ekipmanları periyodik kontrol rehberinde.
Depo, forklift ve saha trafiği
- Forklift: operatör belgesi, saha içi hız sınırı, yaya-forklift ayrımı ve yıllık periyodik kontrol.
- Kamyon manevraları ve damper: eğitimli işaretçiyle manevra; damper kaldırmadan önce enerji hattı kontrolü.
- Çuval taşıma: mekanik taşıma önceliği ve elle taşıma eğitimi; yüksek istifte devrilme önlemleri.
Sağlık gözetimi gerektiren maruziyetler
- Tahıl/yem tozu: solunum yolu hastalıkları; ortam toz ölçümü ve solunum fonksiyon takibi.
- Sürekli gürültü: ölçüme dayalı kulak koruyucu seçimi ve odyometri takibi; işe giriş ve periyodik muayeneler sağlık gözetimi kapsamında planlanır.
Örnek 5x5 Risk Değerlendirmesi Tablosu (Yem Fabrikası)
Aşağıdaki tablo 5x5 L tipi matris ile puanlanmış örnek satırlardır. Puanlar temsilidir. Tesisinizin mevcut önlem durumuna göre yeniden takdir edilmelidir. Tablonun genişletilmiş hâli indirilebilir şablonda hazırdır.
| Bölüm | Tehlike | Risk | O | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Üretim | Organik toz bulutu + tutuşturucu kaynak | Toz patlaması | 4 | 5 | 20 | Kaynağında emiş; toz birikiminin önlenmesi; exproof ekipman; PKD |
| Silolar | Silo içine kontrolsüz giriş | Ürün altında kalma, boğulma | 3 | 5 | 15 | İzin sistemi; besleme hattı kilitleme; gözcü + can halatı |
| Üretim | Helezon emiş ağzının açık olması | El-parmak kaptırma, uzuv kaybı | 3 | 5 | 15 | Tel kafes muhafaza; çalışırken elle müdahale yasağı |
| Kazan dairesi | Buhar kazanının test edilmemesi | Kazan patlaması | 4 | 5 | 20 | Yıllık basınç testi; belgeli operatör; vardiya defteri |
| Depo/sevkiyat | Forklift-yaya çakışması | Çarpma, ezilme | 4 | 5 | 20 | Belgeli operatör; işaretli yol ve hız sınırı; yıllık periyodik kontrol |
| Silolar | Dikey merdiven ve platformlar | Yüksekten düşme | 4 | 5 | 20 | Sırt korumalı merdiven; 90 cm korkuluk; kapakların kapalı tutulması |
| Elektrik | Tozlu bölümde standart ekipman | Patlamanın tetiklenmesi | 4 | 4 | 16 | Bölgelendirmeye göre exproof seçim; motor üstü toz temizliği |
| Üretim | Yem tozu maruziyeti | Solunum yolu hastalığı | 4 | 4 | 16 | Toz ölçümü; lokal emiş; uygun maske; sağlık gözetimi |
| Genel | Acil çıkışların yetersizliği | Tahliyenin gecikmesi | 3 | 5 | 15 | Dışa açılan kapılar; yönlendirme levhaları; acil durum planı ve tatbikat |
| Sevkiyat | Damperin enerji hattına yaklaşması | Elektrik atlaması | 3 | 5 | 15 | Hattın işaretlenmesi; kaldırma öncesi üst kontrol; yaklaşma kuralı |
Yem Fabrikası Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? (5 Adım)
- Ekibi kurun: tehlikeli sınıfta değerlendirme; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisinin katıldığı ekiple yapılır. Toz patlaması değerlendirmesi için patlamadan korunma dokümanı çalışmasını aynı takvime alın.
- Tesisi hat boyunca bölümlere ayırın: hammadde kabul, silolar, öğütme-karıştırma, pelet/kazan dairesi, depo-sevkiyat, laboratuvar, idari alanlar ve saha trafiği. Her bölümü ayrı gezin, fotoğraflayın.
- Tehlikeleri listeleyin: yukarıdaki kümeleri kontrol listesi gibi kullanın; ziyaretçi ve nakliye sürücülerinin de etkilenebileceğini unutmayın.
- Puanlayın, önceliklendirin: olasılık × şiddet ile 5x5 matriste skorlayın; toz patlaması, silo girişi ve kazan gibi ağır sonuçlu satırları skor düşük çıksa bile denetim programına bağlayın.
- Termine bağlayın: her önleme sorumlu ve tarih atayın; dokümanı ekiple imzalayın ve en geç 4 yılda bir (kaza, yeni hat, yerleşim değişikliği gibi durumlarda derhal) yenileyin.
Örnek Vaka: Helezon Emiş Ağzında Uzuv Yaralanması
Tesis: Günlük 200 tonluk yem üretim hattı, öğütme ve karıştırma bölümü.
Tespit: Bir helezon emiş ağzında tel kafes bakım için sökülmüş, bakım sonrası hattın devreye alınmasıyla birlikte geri takılmamış.
Saha değerlendirmesi:
- Sökülen muhafazaların geri takılıp takılmadığını kontrol eden herhangi bir imza sistemi yok.
- Çalışırken sıkışan malzeme elle çıkarılmaya çalışılmış, makine durdurulmamış.
- Acil stop butonu emiş ağzından oldukça uzakta, erişim birkaç değerli saniye alıyor.
Aksiyon planı:
- Muhafaza sökme-takma işlemi artık imzalı bir bakım formuna sıkı sıkıya bağlanır.
- Sıkışan malzemeye müdahale kuralı açıkça yazılı hale getirilir: önce dur, sonra müdahale et.
- Her helezon hattına kolayca erişilebilir mesafede ek bir acil stop eklenir.
Sonuç: Bakım formu zorunluluğundan sonra muhafazasız çalışan hat tespit edilmedi; ek acil stoplar bir sonraki denetimde olumlu bulgu olarak not edildi. Tesis müdürü aynı imza sistemini kazan dairesindeki bakım işlerine de uyarladı.
Yem Fabrikası Risk Değerlendirmesini Kim Yapabilir?
Tehlikeli sınıfta risk değerlendirmesi, işveren veya vekili, görevlendirilen iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi ile çalışan temsilcisinin birlikte oluşturduğu bir ekiple yürütülür. Az tehlikeli işyerlerine tanınan işverenin kendisi yürütebilir kolaylığı, tehlikeli sınıftaki yem tesislerinde geçerli değildir. Tesisler bu hizmeti tipik olarak bir OSGB'den alır.
Elevatör Hatlarında Hangi Ek Önlem Gerekir?
Elevatör, tahılı dikey taşıyan kovalı bir sistemdir ve toz patlaması istatistiklerinde en sık anılan ekipmanlardan biridir. Kovaların gövdeye sürtünmesi kıvılcım üretebilir; kapalı gövde içinde biriken toz bu kıvılcımla temas ettiğinde patlama zinciri hızla başlar.
Elevatör gövdesine patlama kapağı (rupture panel) takılması, olası bir patlamanın basıncını kontrollü şekilde dışarı yönlendirir ve zinciri komşu ekipmana taşımaz. Kayış kayması veya kovaların gövdeye sürtünmesi erken uyarı sensörüyle izlenir; sensör alarmı sıcaklık normalin üzerine çıktığında hattı otomatik olarak ve gecikmeden durdurur.
Elevatör bakımı, sistem tamamen durup toz çökeldikten sonra yapılır; sıcak işe (kaynak, taşlama) girişte ayrı bir sıcak çalışma izni alınır. Bakım sonrası kapaklar ve gövde contaları sıkı kapatılır; sızdıran gövde hem toz kaçağı hem yangın riski taşır. Elevatör çevresindeki taban ve platformlarda biriken tozun günlük temizlik programına yazılı olarak eklenmesi, patlama riskini azaltan en ucuz ve en sık atlanan önlemdir.
Silo İçine Giriş İzni Nasıl Alınır?
Silo içine giriş, kapalı alan izin prosedürüyle aynı mantıkla yürütülür ve tek kişiyle asla yapılmaz. Giriş öncesi besleme hattı fiziksel olarak kilitlenir; ürün akışının uzaktan yeniden başlatılamayacağı ayrıca teyit edilir.
Gözcü giriş boyunca dışarıda kalır ve can halatını sürekli izler; iletişim koptuğunda giriş derhal durdurulur. Ürün üzerinde yürüme, altta boşluk oluşmuşsa ani çökme ve boğulmayla sonuçlanabilir; bu yüzden yüzeyin sağlamlığı girişten önce kontrol edilir. Kurtarma ekipmanı (üçayak, vinç) giriş noktasında hazır bulundurulur; acil durumda kurtarma planı olmadan ikinci bir kişinin içeri girmesi kesinlikle engellenir, aksi hâlde tek kaza iki can kaybına dönüşebilir.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10: risk değerlendirmesi yükümlülüğü.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği: ekip, yöntem serbestisi, yenileme süreleri (tehlikeli sınıf: 4 yıl).
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik: organik toz kaynaklı patlayıcı ortamlar ve patlamadan korunma dokümanı.
- İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği: kazan, hidrofor, forklift ve kaldırma ekipmanlarının periyodik kontrolleri.
- İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği: NACE 10.91 (çiftlik hayvanları için hazır yem imalatı), tehlikeli sınıf.
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın; risk değerlendirmesi yapmamanın cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılık sürdükçe her ay tekrarlanır.
Hat Bölümüne Göre Öncelikli Kontrol Nedir?
Beş ana hat bölümünün baskın tehlikesi ve öncelikli kontrolü aşağıdaki tabloda özetlenir; ayrıntılı skorlar yukarıdaki 10 satırlık 5x5 örneğindedir.
| Hat bölümü | Baskın tehlike | Öncelikli kontrol |
|---|---|---|
| Öğütme, karıştırma | Toz patlaması | Kaynağında emiş, exproof ekipman |
| Silolar | Boğulma, düşme | Giriş izni, korkuluk, can halatı |
| Helezon hatları | Uzuv kaptırma | Tel kafes muhafaza, acil stop |
| Kazan dairesi | Basınçlı kap patlaması | Yıllık basınç testi, belgeli operatör |
| Depo, sevkiyat | Forklift-yaya çakışması | İşaretli yol, hız sınırı |
Sık Görülen Uygulama Hataları
- Geri takılmayan muhafaza: bakım sonrası tel kafes veya kapak yerine takılmaz.
- Makine dururken müdahale kuralı yok: sıkışan malzeme çalışırken elle çıkarılmaya çalışılır.
- Toz temizliği ihmal edilir: makine üstü ve taban toz birikimi görsel denetimde atlanır.
Yem fabrikası risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Yem fabrikası hangi tehlike sınıfında yer alır?
Çiftlik hayvanları için hazır yem imalatı (NACE 10.91) İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nde tehlikeli sınıftadır. Bu; risk değerlendirmesinin en geç 4 yılda bir yenilenmesi ve İSG hizmetlerinin işverence üstlenilememesi (uzman/hekim görevlendirme gerekliliği) anlamına gelir. Ev hayvanı yemi imalatı gibi komşu faaliyetlerin kodu farklı olabilir; NACE sorgulama rehberinden doğrulayın.
Yem fabrikasında toz patlaması riski gerçekçi mi?
Evet. Tahıl ve yem tozu organik yanıcı tozdur; öğütme, eleme, elevatör ve silo dolumu sırasında havada asılı kalan toz, uygun konsantrasyonda bir kıvılcım veya sıcak yüzeyle buluştuğunda patlayabilir. Bu nedenle patlayıcı ortam oluşabilecek bölgeler sınıflandırılmalı, buralarda exproof ekipman kullanılmalı ve patlamadan korunma dokümanı hazırlanmalıdır.
Siloya girerek temizlik yapmak neden ayrı prosedür gerektirir?
Silo içinde ürün akışı, köprülenmiş malzemenin aniden çökmesi ve oksijen yetersizliği bir arada bulunur; ürün altında kalan çalışanın kurtarılması dakikalarla sınırlıdır. Girişten önce besleme hatları kilitlenmeli (enerji izolasyonu), izin belgesi düzenlenmeli, yukarıda sürekli bir gözcü bulunmalı ve çalışan can halatlı emniyet kemeriyle girmelidir.
Helezon ve konveyör kazaları nasıl önlenir?
Üç kuralla: helezonların emiş ağızları el girmeyecek tel kafesle kapatılır ve aşınan muhafaza derhal yenilenir; konveyör boyunca acil durdurma emniyet teli çekilir ve asla devre dışı bırakılmaz; makine çalışırken tıkanıklığa elle veya sıyırıcıyla müdahale edilmez; önce durdurulup enerji kesilir. Bakım sonrası koruyucuların yerine takıldığı kontrol listesiyle doğrulanmalıdır.
Buhar kazanı ve forklift için hangi periyodik kontroller zorunlu?
Buhar kazanı ve hidrofor gibi basınçlı kaplar ile forklift gibi kaldırma ekipmanları, İş Ekipmanları Yönetmeliği kapsamında yetkili kişilerce periyodik kontrole tabidir; 23.12.2025 revizyonuyla gelen iki kademeli rejim dahil güncel süreler için periyodik kontrol rehberine bakın. Kazanı yalnızca kazan kullanma belgesi olan operatör kullanmalı, arıza ve bakımlar vardiya defterine işlenmelidir.
Gıda Üretim Soru Seti Yem Tesisinizde de İşinizi Görür
Hammadde kabulünden sevkiyata uzanan hattı Excel'de takip etmek zorunda değilsiniz. FirstİSG uygulamasında firmanızı seçtiğinizde sihirbaz gıda üretim soru setini önerir. Set, üretim hattı, silo ve toz riskleri dahil Fine-Kinney puan önerili hazır maddeler içerir; yem tesisinize uymayan satırları çıkarır, eksikleri kendi maddelerinizle tamamlarsınız. Saha fotoğraflarıyla tespit yapar, raporu dakikalar içinde alırsınız.
Yem fabrikası riskini üretim hattında fotoğraftan puanlayın
FirstİSG uygulamasında toz patlaması, silo içi çalışma, helezon-konveyör sıkışması ve basınçlı kazan risklerini yem üretimine hazır soru setleriyle fotoğraftan tespit eder, Fine-Kinney öneri puanıyla önceliklendirir ve değerlendirmeyi dakikalar içinde hazırlarsınız; her ay ücretsiz rapor hakkıyla.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın