Tekstil Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
İplik, dokuma, boya-baskı ve konfeksiyon bölümleri; pamuk tozu, gürültü ve kimyasal riskler; Fine-Kinney örnek tablosu ve indirilebilir Excel şablonu
Tekstil İşletmesi İçin Risk Değerlendirmesi Zorunlu mu? — Kısa Cevap
Evet. İplikhaneden konfeksiyon atölyesine, en az bir çalışanı olan her tekstil işletmesi 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Tehlike sınıfı alt faaliyete göre değişir: dokuma, iplik ve boyahane tipik olarak tehlikeli (yenileme en geç 4 yıl), yalnızca dikim yapan konfeksiyon genellikle az tehlikeli (6 yıl) sınıftadır — NACE kodunuzu doğrulayın.
Bu sayfa örnek tablo ve indirilebilir şablon içerir; sektörün genel İSG görünümü, istatistikler ve dijital takip için tekstil sektörü iş güvenliği sayfasına bakın. Sürecin genel çerçevesi risk değerlendirmesi rehberinde.
Tekstil İşletmelerinde Bölüm Bölüm Tipik Tehlikeler
Saha deneyimi ve kamuya açık kaynaklardan derlediğimiz başlıklar; işletmenizde hangi bölümler varsa onları kontrol listesi gibi kullanın:
İplik işletmesi (harman-hallaç, tarak, cer, vater, open-end)
- Pamuk tozu ve elyaf uçuntusu: uzun vadede mesleki solunum hastalığı; makine içi elyaf birikiminin temizlenmemesi hem sağlık hem yangın riski.
- Harman-hallaç makinelerine kaptırma: balya açma ve besleme noktalarında koruyucusuz çalışma; makine çalışırken elyaf sıkışmasına elle müdahale.
- Balya çemberleri ve balya açma makası: fırlayan çember ve kesik yaralanmaları; çemberlerin düzensiz istifi.
- Sürekli yüksek gürültü: vater ve open-end salonlarında vardiya boyu maruziyet — gürültü yönetmeliği eylem değerlerine bakın.
Dokuma ve örme
- Tezgâh gürültüsü: dokuma salonu, işletmenin en gürültülü alanıdır; kulak koruyucusuz çalışma kalıcı işitme kaybı üretir.
- Mekik/atkı sistemlerine ve döner aksama temas: koruyucusuz tezgâhta el yaralanması.
- İğne ve platin değişimlerinde kesik: örme makinelerinde bakım sırasında eldiven kullanılmaması.
Boya, baskı ve apre (terbiye)
- Boya ve yardımcı kimyasallar: asit-alkali sıçraması, buhar maruziyeti, etiketsiz kaplar — kimyasal maddelerle çalışma kurallarına tabidir.
- Sıcak yüzeyler ve buhar hatları: boya kazanları, kurutma silindirleri ve buhar vanalarında yanık.
- Ram makinesi: yüksek sıcaklık, kumaş giriş noktasında kaptırma ve makine içi elyaf-yağ birikiminin yangını — tekstil yangınlarının tipik başlangıç noktalarından.
- Kazan dairesi ve basınçlı kaplar: periyodik kontrolü yapılmamış buhar kazanı — basınçlı kap kontrolleri zorunludur.
Konfeksiyon (kesim, dikim, ütü-paket)
- Kesim motoru ve hızarı: el-parmak kesikleri; çelik örgü eldiven kullanılmaması.
- Dikiş makinesi iğne batması: iğne koruyucusuz çalışma; dikkat dağınıklığı.
- Ütü ve pres: yanık; buhar hortumlarının yıpranması.
- Ergonomi: uzun süre oturarak tekrarlayan hareket — kas-iskelet rahatsızlıklarının ana kaynağı; masa-sandalye düzeni ve mola planı.
Ortak alanlar
- Forklift ve transpalet trafiği: yaya yollarının çizilmemesi; kumaş balyası taşımada görüş kaybı — depo ağırlıklı işletmeler lojistik iş güvenliği başlıklarına da bakmalı.
- Elektrik panoları ve kompresör dairesi: açık pano, topraklama ölçümsüz makineler, kontrolsüz hava tankı.
- Yangın: elyaf tozu + kumaş yükü + kimyasal birleşimi; kaçış yollarının balyayla kapatılması; söndürücü bakımsızlığı.
- Vardiyalı çalışma ve psikososyal etkenler: gece vardiyasında yorgunluk; yoğun tempo — periyodik sağlık muayenesi gece çalışanlarda sıklaşır.
Örnek Fine-Kinney Risk Değerlendirmesi Tablosu (Tekstil)
Aşağıdaki satırlar Fine-Kinney yöntemiyle (Risk = Olasılık × Frekans × Şiddet) puanlanmış örneklerdir. Puanlar temsilidir — kendi işletmenizin bölümlerine ve mevcut önlemlerine göre yeniden takdir edilmelidir. Genişletilmiş tablo indirilebilir şablonda hazırdır.
| Bölüm | Tehlike | Risk | O | F | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Harman-hallaç | Besleme noktasına elle müdahale | Uzuv kaptırma | 3 | 6 | 15 | 270 | Besleme koruyucuları; durdur-müdahale et kuralı; kilitleme-etiketleme |
| İplik salonu | Pamuk tozu maruziyeti | Mesleki solunum hastalığı | 6 | 6 | 7 | 252 | Lokal emiş + genel havalandırma; ortam toz ölçümü; FFP maske; solunum testleri |
| Dokuma | Sürekli yüksek gürültü | Kalıcı işitme kaybı | 6 | 6 | 7 | 252 | Gürültü ölçümü; kulak koruyucu zorunluluğu; işitme testleri; makine bakımı |
| Ram makinesi | Makine içi elyaf-yağ birikimi | Yangın | 3 | 3 | 40 | 360 | Periyodik iç temizlik; sıcaklık takibi; baca temizliği; söndürme sistemi |
| Boyahane | Asit-alkali kimyasal sıçraması | Cilt-göz yanığı | 3 | 6 | 7 | 126 | Gözlük-önlük-eldiven; göz duşu; kapalı dozaj sistemi; GBF erişimi |
| Kazan dairesi | Buhar kazanının kontrolsüz işletilmesi | Patlama, çoklu ölüm | 1 | 6 | 100 | 600 | Yıllık periyodik kontrol; yetkili kazancı; emniyet ventil testleri |
| Konfeksiyon kesim | Kesim motorunda çelik eldivensiz çalışma | El-parmak kesiği | 3 | 6 | 7 | 126 | Çelik örgü eldiven; bıçak koruyucusu; yalnız eğitimli operatör |
| Dikim | Tekrarlayan hareket ve uzun süre oturma | Kas-iskelet rahatsızlığı | 6 | 6 | 3 | 108 | Ayarlanabilir sandalye; mola/rotasyon; ergonomi eğitimi |
| Depo | Forklift-yaya ayrımının olmaması | Çarpma, ezilme | 3 | 6 | 15 | 270 | Yaya yolu çizgileri; hız sınırı; operatör belgesi; geri vites ikazı |
| Genel | Kaçış yollarının kumaş balyalarıyla kapatılması | Yangında tahliye edememe | 3 | 3 | 40 | 360 | Kaçış yolu işaretleme + boş tutma kuralı; günlük kontrol; tahliye tatbikatı |
Tekstil Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? — 5 Adım
- Ekibi kurun: işveren/vekili, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisi; her bölümden (iplik, dokuma, boyahane, konfeksiyon) en az bir deneyimli çalışanın katılımı bölüme özgü riskleri görünür kılar.
- İşletmeyi bölümlere ayırın: harman-hallaç, tarak-cer-vater/open-end, dokuma/örme, boya-baskı-apre, konfeksiyon (kesim-dikim-ütü), depo-sevkiyat, kazan dairesi, kompresör, yemekhane-soyunma alanları. Her bölümü ayrı gezin, fotoğraflayın.
- Tehlikeleri listeleyin: toz, gürültü, kimyasal, sıcak yüzey, makine koruyucusu, forklift ve yangın başlıklarını her bölümde ayrı ayrı sorun; vardiya düzenini ve gece çalışmasını unutmayın.
- Fine-Kinney ile puanlayın: Risk = Olasılık × Frekans × Şiddet. Bölüm bazlı maruziyet sıklığını gerçekçi takdir edin; 400 üzeri skorlarda iş başlatılmadan önlem alınır, 200-400 arası kısa vadede kapatılır.
- Önlemleri termine bağlayıp belgeleyin: sorumlu + tarih atayın, ekiple imzalayın; sınıfınıza göre en geç 4 (az tehlikeli konfeksiyonda 6) yılda bir, kaza-yeni makine-yerleşim değişikliğinde derhal yenileyin.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10 — risk değerlendirmesi yükümlülüğü.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — ekip, yöntem serbestisi, yenileme süreleri.
- Gürültü ve Titreşim Yönetmelikleri — dokuma/iplik salonlarında maruziyet değerleri ve işitme testleri.
- Kimyasal Maddelerle Çalışma Yönetmeliği — boya-apre kimyasalları; toz maruziyeti ilgili mevzuatla birlikte değerlendirilir.
- Sağlık Gözetimi — solunum fonksiyon ve işitme testleri, gece çalışanlarda sıklaşan periyodik muayene.
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın; risk değerlendirmesi yapmamanın cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılık sürdükçe her ay tekrarlanır.
Tekstil risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Tekstil işletmesi için risk değerlendirmesi zorunlu mu?
Evet. İplikhaneden konfeksiyon atölyesine, çalışanı olan her tekstil işletmesi 6331 sayılı Kanun m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Tehlike sınıfı alt faaliyete göre değişir: dokuma, iplik ve boyahane tipik olarak tehlikeli, yalnızca dikim yapan konfeksiyon genellikle az tehlikeli sınıftadır — NACE kodunuzu doğrulayın.
Tekstilde en kritik riskler hangileri?
Bölüme göre değişir: iplikhanede pamuk tozu (uzun vadede bisinozis olarak bilinen mesleki solunum hastalığı) ve harman-hallaç makinelerine kaptırma; dokuma-iplik salonlarında sürekli yüksek gürültü; boya-baskı ve apre bölümlerinde kimyasallar ile sıcak yüzeyler (özellikle ram makinesi); tüm bölümlerde forklift trafiği ve yangın. Elyaf tozu birikiminin yangını hızla yayması tekstile özgü kritik bir husustur.
Pamuk tozu için hangi önlemler yazılmalı?
Öncelik toplu koruma: kapalı sistem ve lokal emiş, genel havalandırma, makine içi elyaf birikiminin düzenli temizliği; ardından FFP sınıfı maske. Maruziyet düzeyi ortam ölçümüyle belirlenir; solunum fonksiyon testleri periyodik sağlık gözetiminin parçasıdır — sağlık gözetimi özetine bakın.
Konfeksiyon atölyesinde neler değerlendirilir?
Dikiş makinesi iğne batması, ütü-pres yanıkları, kesim motorunda (hızar/bıçak) el kesikleri, tekrarlayan hareket ve uzun süre oturma ergonomisi, elektrik ve kablo düzeni, yangın çıkışlarının kumaş balyalarıyla kapatılmaması. Yalnız dikim yapan atölye az tehlikeli sınıfa girebilir ama yükümlülük aynıdır — yalnızca yenileme süresi 6 yıla çıkar.
Neden Fine-Kinney yöntemi tercih edilir?
Tekstilde maruziyet sıklığı bölümden bölüme çok değişir: vater operatörü gürültüye vardiya boyunca, bakımcı ise ara sıra maruz kalır. Fine-Kinney frekans parametresiyle bu farkı puanlamaya yansıtır; küçük konfeksiyon atölyeleri için 5x5 matris de yeterlidir.
Risk değerlendirmesi yapmamanın cezası ne kadar?
2026 tarifesinde risk değerlendirmesi yapmamanın veya yaptırmamanın idari para cezası 66.725 TL'den başlar ve aykırılığın sürdüğü her ay tekrar uygulanır. Güncel tutarların tamamı 2026 İSG cezaları tablosunda.
Risk Değerlendirmenizi Uygulamada Hazırlayın
Bölüm bölüm tehlike listesiyle uğraşmak için Excel zorunlu değil: risk değerlendirmenizi FirstİSG uygulamasında dijital yürütürsünüz — hazır şablon kütüphanesinden başlar, işletmenizin fotoğraflarıyla saha tespiti yapar, İSG için özelleştirilmiş yapay zekâ desteğiyle raporu dakikalar içinde tamamlarsınız. Yenileme tarihi yaklaştığında sistem hatırlatır.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın