First ISG ile AI destekli, sahadan masaya ışık hızında rapor. Her ay ücretsiz raporlar — herkese. Hemen Dene
Son güncelleme:

Tekstil ve Konfeksiyonda İş Güvenliği: Bisinoz, Gürültü, Ergonomi

Tekstil fabrikaları, konfeksiyon atölyeleri, iplikhaneler ve boyahaneler için mevzuat ve saha rehberi

Tekstil — Türkiye'nin Büyük Üreticisi, İSG Açısından Yoğun Sektör

Tekstil, Türkiye'nin istihdam açısından en büyük sektörlerinden. Konfeksiyon atölyesinden iplikhaneye, boyahaneden örgü tesisine kadar çok çeşitli iş kolları var — her biri kendi özgü risk profilini taşıyor.

Tekstil İSG'sinin karakteristik riskleri:

  1. Pamuk / sentetik elyaf tozu — bisinoz ve kronik akciğer hastalıkları
  2. Gürültü — dokuma tezgahları, öğütücüler, kompresörler 85-95 dB(A)
  3. Ergonomi — dikiş makinesi önünde uzun süreli statik duruş, tekrarlı hareket
  4. Kimyasal maruziyeti — boyahanede renk, sabitleyici, klor
  5. Makine emniyeti — hareketli dokuma parçaları, kesiciler, ütü makineleri
  6. Yangın — elyaf ve kumaş yüksek yanıcı, ATEX 22 toz patlaması riski

Mevzuat ve Standartlar

1. 6331 Sayılı İSG Kanunu

Tehlike sınıfı: Dokuma, iplik, boyahane "tehlikeli"; büyük boyahaneler ve belirli kimyasal işlemler "çok tehlikeli". Konfeksiyon (sadece dikim) genellikle "az tehlikeli".

2. Çalışanların Gürültü Yönetmeliği

Dokuma tezgahları 90-95 dB(A), iplikhane 85-90 dB(A). Eylem değeri 85 dB(A) aşıldığında kulak koruyucu zorunlu. Hassas çalışan için iş rotasyonu, periyodik odyometri.

3. Biyolojik ve Kimyasal Etkenler

Pamuk tozu "Tehlikeli madde" sınıfında. MAK değeri 2 mg/m³. Boyahanede kullanılan reaktif boyalar alerjen — MSDS dosyası ve maruziyet ölçümü zorunlu.

4. Ergonomik Yönetmelik

Dikiş makinesinde 8 saat oturarak çalışma — mesleki kas-iskelet sistemi hastalıkları (bel ağrısı, boyun fıtığı, karpal tünel) yaygın. Ayarlanabilir sandalye, göz hizasında çalışma düzeni, düzenli mola zorunluluğu.

5. ATEX (Toz Patlaması)

İplikhane ve dokuma bölgelerinde pamuk tozu Zone 22. Statik elektrik kontrolü, havalandırma, topraklama. Emici sistemler + yangın algılama.

6. Deri ve Konfeksiyon Özel Riskleri

Deri işleme — kromlu tabakalama (kanser riski), formaldehit. Konfeksiyon — dikiş iğnesi yaralanmaları, ütü yanıkları.

Tekstil Sektöründe 17 Kritik Kontrol Noktası

A. Toz Kontrolü (4)

  1. Merkezi toz emme sistemi (üst bölge emici, alt bölge toplayıcı) çalışıyor mu, filtre bakımı güncel mi?
  2. Çalışan maruziyet ölçümü yıllık yapılmış mı? (2 mg/m³ sınırı)
  3. Etkilenen personele FFP2/FFP3 toz maskesi tahsisi ve kullanım takibi var mı?
  4. Tekstil depo ve iplikhane bölgelerinde ATEX 22 işaretleme yapılmış mı?

B. Gürültü ve İşitme (3)

  1. Bölüm bazında gürültü haritası mevcut mu, 85 dB(A) üzeri bölgelerde levha var mı?
  2. Bu bölgelerde kulak koruyucu tahsis edilmiş, kullanım takibi yapılıyor mu?
  3. Etkilenen personele yıllık odyometrik muayene yapılıyor mu?

C. Ergonomi (3)

  1. Dikiş makinesi istasyonlarında ayarlanabilir sandalye, ayak dayama, uygun yükseklik mevcut mu?
  2. Saat başı 5-10 dakika mikro mola programı uygulanıyor mu?
  3. Ayakta çalışan kesim/ütü personeline anti-yorgunluk zemin matı temin edilmiş mi?

D. Makine Güvenliği (3)

  1. Dokuma/örgü makinelerinde hareketli kısımlar siperli, acil durdurma kolay erişilir mi?
  2. Ütü/pres makinelerinde yanık önleyici perde, çift el kumanda uygulanıyor mu?
  3. Kesim atölyesinde otomatik kesiciler için el siperi, güvenlik kilidi işler durumda mı?

E. Kimyasal (2)

  1. Boyahanede MSDS erişilir, kimyasal etiketleri net, havalandırma çalışıyor mu?
  2. Kimyasal eldiven, gözlük, önlük işe uygun tipte tahsis edilmiş mi?

F. Yangın (2)

  1. Elyaf depolarında sprinkler sistemi, yangın söndürücü yeterli, periyodik kontrolü güncel mi?
  2. Acil çıkışlar kumaş topları ile bloklanmamış mı? (En sık ihmal edilen madde)

Alt Sektörler

İplikhane (İplik Üretim)

Yoğun pamuk tozu, sürekli gürültü, sıcaklık-nem kontrolü. Bisinoz ve akciğer hastalığı riski en yüksek burada. Merkezi toz emme + rotasyon + periyodik sağlık muayenesi kritik.

Dokuma / Örme

Gürültü 90-95 dB(A). Hareketli parçalarda el/parmak sıkışma. Makine bakımında LOTO.

Boyahane

Kimyasal maruziyeti (reaktif boyalar, sabitleyici, asit), yüksek sıcaklık (boya küvetleri 80-120°C), buhar. Havalandırma ve KKD kritik.

Konfeksiyon Atölyesi

Uzun süreli statik duruş, tekrarlı dikiş hareketi. Ergonomi ön planda. Yangın riski (çok sayıda kumaş + elektrikli makine). Genellikle küçük işletmeler — İSG yönetişimi zayıf.

Deri İşleme

Kromlu tabakalama (kanser riski), formaldehit, organik çözücüler. Endüstriyel kanser kategorisinde — sıkı tıbbi gözetim ve maruziyet kaydı.

Ayakkabı Üretimi

Yapıştırıcı (siyanoakrilat, çözücü bazlı), dikiş, kesim. Kimyasal + mekanik risk bir arada.

Örnek Vaka: Pamuk Tozu ve Bisinoz Önleme

Tesis: 95 çalışanlı iplikhane, pamuk ham madde

İşyeri hekimi + İSG uzmanı ortak değerlendirme:

  • 3 çalışanda kronik öksürük + nefes darlığı şikâyeti
  • 2 çalışanda spirometri FEV1 düşüklüğü
  • Hava ölçümü: pamuk tozu 4.2 mg/m³ (sınır 2 mg/m³'ün 2 katı)

Saha bulguları:

  • Toz emme sistemi var ama filtre değişmemiş (son değişim: 10 ay önce)
  • Üst bölge emici kanalları tıkanmış (görsel inceleme)
  • FFP1 maske kullanılıyor — pamuk tozu için FFP2/FFP3 olmalı
  • Belli bölgelerde hiç havalandırma yok — yoğunlaşma noktaları

Aksiyon planı:

  • Kısa vadeli: FFP2 maske derhal tahsis (2 gün), en yoğun bölgelerde geçici emici (7 gün)
  • Orta vadeli: Havalandırma sisteminin revizyonu, filtre değişimi, kanal temizliği (30 gün)
  • Etkilenen 3 çalışan için rotasyon programı — düşük maruziyet görevlerine geçiş
  • Tüm iplikhane çalışanları için 6 aylık spirometri takvimi
  • Yeni toz emici sistemi kurulumu (6 ay, bütçe planlama)

Sonuç 9 ay sonra: Ortam pamuk tozu 1.6 mg/m³'e düştü (sınırın altına). Etkilenen 3 çalışanın 2'sinde spirometri iyileşti, 1'inde stabilize oldu (kronik hasar — yeni işe taşındı).

First ISG ile Tekstil

Tekstil sektörünün iki ana yönetim zorluğu: büyük tesislerde bölüm sayısı, küçük atölyelerde ise belge boşluğu. First ISG her iki senaryoda da işe yarar:

Önerilen Sonraki Okumalar

Tekstil sektörü iş güvenliği hakkında sık sorulan sorular

Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.

Tekstil atölyesinde toz ve lif maruziyeti nasıl değerlendirilir?

Pamuk lifi, yün tozu, sentetik elyaf → solunum sistem hastalıkları riski. Ortam toz ölçümü (PNC ve gravimetrik) yıllık zorunlu, limit 10 mg/m³ (toplam toz). First ISG ölçüm planı, maruziyet dosyası, toz maskesi (FFP2-FFP3) takibi yapar.

Dokuma ve örgü makinesi güvenliği için neler gerekli?

Koruyucu kapak, acil stop, iplik yönlendirici emniyet, yaklaşım sensörü. Makine bakım sırasında LOTO uygulaması zorunludur. Çocuk/genç işçi dokuma makinesi kullanamaz (6331 m.13 ve Çocuk ve Genç İşçi Yönetmeliği).

Konfeksiyon atölyesi ergonomi kontrol noktaları neler?

Uzun süre oturma, monoton el hareketi → karpal tünel sendromu, bel fıtığı yaygın. Sandalye ayarı (bel desteği, ayak platformu), makine yüksekliği, ışık şiddeti (500-1000 lux), dönüşümlü görev. Periyodik ergonomi değerlendirmesi 6 ayda bir.

Boyahanede kimyasal güvenlik nasıl sağlanır?

Boyalar, fiksatifler, enzimler → kronik cilt ve solunum problemi riski. Boyahane havalandırma oranı 10-15 hava değişimi/saat. Çalışanlar kimyasal dirençli eldiven (nitril), önlük, göz koruyucu, yarım yüz maskesi kullanır. MSDS/GBF her kimyasal için erişilebilir olmalı.

Ütüleme ve presleme hattında yanma riskleri?

Buhar presi, ütü, kalandr → 150-200°C temas yüzeyi. Korumalı saç, uyarı etiketleri, acil soğutma istasyonu (göz yıkama ve duş), ısı dirençli eldiven. İlk yardım çantası yanık merhemi içermelidir.

Deri işleme tesisinde (tabakhane) özel riskler neler?

Kromlu tabaklama → kanserojen (krom VI) maruziyeti; organik çözücü kaynaklı zehirlenme; ham deri biyolojik risk. Periyodik sağlık muayenesi özel yarıyıllık, ortam ölçümü yıllık. KKD: kimyasal önlük, bot, solunum koruma.

Tekstil tesisi yangın güvenliği neden kritik?

Pamuk/sentetik lif = yüksek yangın yükü + hızlı yayılma. Sprinkler zorunlu, yangın kapıları, kaçış yolu eni en az 1.20 m, yangın söndürücü her 150 m²'de. Binalarda Yangından Korunma Yönetmeliği uyumu First ISG kontrol listelerinde.

Tekstilde toz, gürültü, ergonomi — tek raporda

First ISG mobil uygulaması iplikhaneden konfeksiyona tüm tekstil alt sektörleri için özel şablonlar sunar. Maruziyet takibi + makine bakım programı tek yerde.

App Store'dan indir Google Play'den indir

Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? 5x5 Matris Rehberi

Türk mevzuatına uygun risk değerlendirmesi nasıl yapılır? 5x5 matris, 6 adımlı süreç, sektörel farklar ve örnek hesaplama. Tehlike × olasılık × şiddet formülü.

Oku

KKD Seçim Rehberi

Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) seçimi nasıl yapılır: CE kategori 1/2/3, baret, gözlük, eldiven, maske, emniyet kemeri. 8 KKD tipi, 6 soruluk seçim kılavuzu, bakım ve belgelendirme.

Oku

Meslek Hastalığı Bildirimi

Meslek hastalığı yasal tanımı, iş kazası ile farkı, 5 ana kategori, yetkili tanı kurumları, SGK bildirim süreci, çalışan hakları ve işyeri hekiminin rolü.

Oku