Asansör Bakım ve Montaj Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)

Asansör Bakım ve Montajında Hangi Tehlikeler Var?

Kuyu, makine dairesi ve duraklar; ezilme, düşme ve elektrik risklerini aynı dar hacimde birleştirir. Saha deneyimi ve kamuya açık kaynaklardan derlediğimiz başlıklar:

Kuyu içi ve kabin üstü çalışma

• Beklenmedik kabin hareketi: enerji kesilmeden ya da revizyon kumandasına geçilmeden yapılan müdahalede ezilme-sıkışma; bakımın en ölümcül senaryosu.
• Kuyu boşluğuna düşme: açık durak kapısından ya da kabin üstünden düşme; kuyu dibinde çalışırken üstten malzeme düşmesi.
• Kuyu dibi koşulları: dar hacim, yetersiz aydınlatma, su birikintisi ve tampon bölgesinde sıkışma mesafesinin korunmaması.

Elektrik tehlikeleri

• Pano ve kumanda: enerji kesme-kilitleme (etiketleme) yapılmadan pano içinde çalışma; kaçak akım rölesi bulunmayan eski bina tesisatları.
• Gerilim altında arama: ölçüm sırasında yalıtımsız el aleti kullanımı, yalıtkan paspas olmaması.
• Bina kaynaklı riskler: topraklaması yapılmamış tesisat, aydınlatılmamış makine dairesi; müşteri binasındaki eksikler ayrı satırda değerlendirilip bina yönetimine yazılı bildirilmelidir.

Mekanik ve montaj işleri

• Halat ve askı: halat değişiminde ani yük boşalması, aşınmış halatın elle kontrolünde el yaralanması.
• Montajda parça kaldırma: makine motoru, ray ve kapı panellerinin kaldırılmasında uygun kaldırma ekipmanı kullanılmaması; elle taşımada bel zorlanması.
• Elektrikli el aletleri: matkap/taşlama kullanımında parça sıçraması, gürültü ve titreşim maruziyeti.
• Sıcak işler: ray ve konsol montajında kıvılcım, yangın ve duman maruziyeti; bina içinde iş izin sistemiyle yürütülmelidir.

Organizasyonel ve saha riskleri

• Yalnız çalışma: tek kişilik bakım ziyaretinde kaza sonrası yardım çağıramama; kuyu içi işlerde iki kişi kuralı esastır.
• Üçüncü kişiler: bakım sırasında durak kapısını zorlayan bina sakinleri, asansörü çağırmaya çalışan kullanıcılar; uyarı bariyeri ve levhası olmadan çalışma.
• Saha geçişleri: gün içinde çok sayıda binaya araçla ulaşım; sürüş güvenliği ayrı bir satır olarak yazılır.

Asansör Bakım Risk Değerlendirmesi 5 Adımda Nasıl Yapılır?

1. Ekibi kurun: çok tehlikeli sınıfta değerlendirme; işveren/vekili, görevlendirilen iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisinin katıldığı ekiple yapılır. Sahayı en iyi bilen bakım teknisyenleri sürece dahil edilir, çünkü kuyu ve makine dairesinin gerçek durumunu en iyi onlar bilir.
2. İşi faaliyetlere ayırın: periyodik bakım ziyareti, arıza müdahalesi, halat/parça değişimi, yeni montaj, revizyon ve atölye işleri farklı risk profilleri taşır; her biri ayrı bölüm olarak ele alınır.
3. Tehlikeleri listeleyin: yukarıdaki kümeleri (kuyu, elektrik, mekanik, organizasyon) kontrol listesi gibi kullanın; müşteri binasından kaynaklanan riskleri (aydınlatma, tesisat, kuyu dibi) ayrı işaretleyin.
4. Puanlayın ve önceliklendirin: olasılık × şiddet ile 5x5 matriste skorlayın; 15 ve üzeri skorlu işler (kuyu erişimi, enerji kesme) için yazılı çalışma talimatı olmadan iş başlatmayın.
5. Belgeleyin: her önleme sorumlu ve tarih atayın; dokümanı ekiple imzalayın ve en geç 2 yılda bir (iş kazası, yeni ekipman tipi, ramak kala olayında derhal) yenileyin.

Tutulması gereken kayıtlar şunlardır: puanlanmış risk tablosu, ekip üyelerinin unvan ve imzaları, düzenleme ve geçerlilik tarihi, enerji kesme-kilitleme talimatının yazılı hâli ve varsa iki kişi kuralına ilişkin ziyaret takip kayıtları. Bu belgeler denetimde ilk istenenler arasındadır ve işyerinde her zaman erişilebilir olmalıdır.

Bakım Ziyaretleri İSG Değerlendirmesiyle Nasıl İlişkilenir?

Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği kapsamındaki düzenli bakım, yetkili servisin sahada tekrarladığı rutin bir iştir. Her ziyaret, kuyu erişimi, enerji kesme ve yalnız çalışma gibi riskleri yeniden üstlenmek anlamına gelir. Risk değerlendirmesi bu rutini standart hale getirir: bakım öncesi kontrol listesi hazırlanır ve iki kişiyle çalışma kuralı uygulanır. Müşteri binasından kaynaklanan riskler (aydınlatmasız makine dairesi, düzensiz kuyu dibi gibi) ayrı satırlarda kayıt altına alınır.

Bu ilişki tek yönlü değildir. Bakım ekibinin her ziyarette doldurduğu kısa kontrol listesi, yıllık risk değerlendirmesinin güncel kalmasını sağlayan asıl veri kaynağıdır. Bir binada tekrar eden bir bulgu, örneğin sürekli aydınlatmasız kalan bir kuyu dibi, risk değerlendirmesine yeni bir satır olarak eklenir. Bina yönetimine yazılı bildirim de ayrı bir takip kalemi hâline gelir. Böylece rapor, yılda bir yazılıp rafa kalkan bir belge olmaktan çıkar; sahadan beslenen canlı bir kayda dönüşür.

Denetimde asansör bakım firmasının İSG dosyasında neler kontrol edilir?

Müfettiş öncelikle üç belgeyi ister. Güncel risk değerlendirmesi raporu, enerji kesme-kilitleme talimatının yazılı hâli ve çalışanların eğitim/sağlık kayıtlarıdır. Bu üçü eksikse ceza riski en yüksek noktadadır.

Sık yapılan hatalar

• Genel geçer rapor: Tüm binalar için tek, genel bir risk değerlendirmesi kullanılır; müşteri binasına özgü riskler (kuyu dibi durumu, tesisat yaşı) ayrı satırda işlenmez.
• Kural kâğıtta kalır: Rapor iki kişi kuralını yazar ama sahada tek kişi kuyuya girer; denetimde saha gözlemiyle rapor çelişir.
• Talimat sözlü kalır: Kilitleme-etiketleme prosedürü teknisyenlere sözlü anlatılmış ama yazılı talimat ve teslim kaydı yoktur.
• Bina riski kayıtsız: Aydınlatmasız makine dairesi veya topraksız tesisat fark edilir ama bina yönetimine yazılı bildirilmez, izlenmez.

Bu hatalar tekrar ettiğinde ceza iki katına çıkabilir; tekrarlı ihlallerde faaliyet durdurma gündeme gelir. Denetim öncesi belge kontrolü için İSG dokümantasyonu envanteri rehberine bakın.

Özetle asansör bakım firmasında risk değerlendirmesini denetime dayanıklı kılan üç şey vardır: her binaya özgü satırların bulunması, iki kişi kuralının sahada gerçekten uygulandığının kanıtlanması ve enerji kesme talimatının yazılı olması. Bu üçü sağlandığında rapor, bina yönetimiyle yaşanacak bir anlaşmazlıkta da işverenin elini güçlendirir.