İlkyardımcı ve Destek Elemanı Sayısı Hesaplayıcı

Kaç İlkyardımcı ve Destek Elemanı Gerekir?

İlkyardımcı sayısı tehlike sınıfına göre değişir: az tehlikeli işyerlerinde her 20 çalışana kadar 1, tehlikelide her 15, çok tehlikelide her 10 çalışana kadar 1 sertifikalı ilkyardımcı bulundurulur. Destek elemanı ise söndürme, kurtarma ve koruma konularının her biri için ayrı hesaplanır: az tehlikelide her 50, tehlikelide her 40, çok tehlikelide her 30 çalışana kadar 1 kişi görevlendirilir. Bu ekipler uygulamada "yangınla mücadele" ile "arama, kurtarma ve tahliye" adlarıyla da bilinir. Çalışan temsilcisi ise her işyerinde zorunludur ve sayısı çalışan sayısına göre kademelidir (2-50 çalışanda 1'den başlar). Tüm hesaplar yukarı yuvarlanır.

Oranların tehlike sınıfına göre ters yönde ilerlemesinin nedeni basittir: sınıf ne kadar tehlikeliyse, kaza anında ilk müdahaleye ulaşma süresi o kadar kritik hale gelir. Bu yüzden çok tehlikeli işyerinde her 10 çalışana 1 ilkyardımcı düşerken, az tehlikelide bu oran 20'ye kadar seyrekleşebilir.

Dayanaklar: Sağlık Bakanlığı İlkyardım Yönetmeliği m.19, İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik m.11 ve 6331 sayılı Kanun m.20 (çalışan temsilcisi). Ayrıntılar için ilkyardımcı, destek elemanı ve çalışan temsilcisi rehberlerine bakın.

İlkyardımcı ile Destek Elemanı Aynı Kişi Olabilir mi?

Evet. Mevzuat aynı çalışanın birden fazla görev almasını yasaklamaz; küçük işyerlerinde bu yaygın bir uygulamadır. Ancak ilkyardımcı olabilmek için çalışanın Sağlık Bakanlığı onaylı bir merkezden ilkyardımcı belgesi almış olması şarttır, destek elemanı eğitimi bu belgenin yerine geçmez. Aynı kişi hem ilkyardımcı hem söndürme ekibi üyesi olabilir, ama vardiya ve alan dağılımında her bölgede müdahale kapasitesinin korunması gerekir.

Örneğin gece vardiyasında görevli tek ilkyardımcı izinli olduğunda, o vardiyada kimse ilk yardım yapamaz hâle gelmemelidir. Bu yüzden çok görevli atama yapılan küçük işyerlerinde en az bir yedek personelin önceden belirlenip eğitilmesi önerilir.

İşlenmiş Örnek: Tehlikeli Sınıf, 45 Çalışanlı Atölye

• İlkyardımcı: 45 ÷ 15 = 3 kişi (sertifikalı; belgeler 3 yılda yenilenir)
• Söndürme ekibi: 45 ÷ 40 → 2 kişi (yukarı yuvarlama)
• Kurtarma ekibi: 45 ÷ 40 → 2 kişi (ayrı görevlendirme yazısıyla)
• Koruma ekibi: 45 ÷ 40 → 2 kişi (ayrı görevlendirme yazısıyla)
• Çalışan temsilcisi: 2-50 kademesi → 1 kişi (seçimle, tutanaklı)

Toplamda en az 10 görevlendirme gerekir; aynı çalışan birden fazla görev alabilir ama vardiya ve alan kapsaması korunmalıdır. İşyeri büyüdükçe bu sayılar aynı oranla artar: 90 çalışanlı aynı sınıf işyerinde ilkyardımcı 6'ya, her destek ekibi 3'er kişiye çıkar. Görevlendirme yazıları ve eğitim kayıtları acil durum planının ekidir. Denetimde ilk istenen evraklardandır.

İkinci Örnek: 8 Çalışanlı Küçük İşyeri (Çok Tehlikeli Sınıf)

• İlkyardımcı: 8 ÷ 10 → 1 kişi (oran tablosu değişmez, işyeri büyüklüğü istisnası yoktur)
• Destek elemanı: çalışan sayısı 10'un altında olduğu için söndürme, kurtarma ve koruma görevlerinin tamamı için 1 kişi yeterlidir (m.11/4 istisnası)
• Çalışan temsilcisi: 2-50 kademesi → 1 kişi

Bu örnek, 45 çalışanlı atölyeden farklı olarak destek elemanı tarafında 10'dan az çalışan istisnasını gösterir: aynı tehlike sınıfında olsa da küçük işyerinde üç ayrı ekip yerine tek kişi yeterlidir. İlkyardımcı oranı ise işyeri büyüklüğünden bağımsız, her zaman aynı kademeye tabidir.

İlkyardımcı Belgesi Nereden Alınır, Ne Kadar Geçerlidir?

İlkyardımcı belgesi yalnızca il sağlık müdürlüğünce yetki belgesi düzenlenmiş ilkyardım eğitim merkezlerinden alınabilir; işyeri hekimi veya İSG uzmanı, bu merkezin eğitmeni değilse belge veremez. Eğitim teorik ve uygulamalı bölümlerden oluşur, sınavda 100 üzerinden 85 puan gerekir. Belge 3 yıl geçerlidir; süre bitiminden itibaren 3 ay içinde güncelleme eğitimi alınmazsa belge geçersiz sayılır ve temel eğitim baştan alınır. Ayrıntı için İlkyardım Yönetmeliği özetine bakabilirsiniz.

Destek elemanı eğitimi ise farklı işler: işveren veya sözleşmeli İSG hizmeti veren OSGB, söndürme, kurtarma ve koruma konularında özel eğitim organize eder. Bu eğitimin merkez zorunluluğu ilkyardımdaki kadar katı değildir, ama görevlendirilen kişinin konuya uygun donanım ve eğitimi belgeli olmalıdır.

Çalışan Sayısı Değiştiğinde Sayılar Nasıl Güncellenir?

Yönetmelikteki oranlar sabit olsa da işyerinin çalışan sayısı sabit değildir. Yeni işe alım, mevsimlik yoğunluk veya küçülme her ay veya her mevsim farklı bir sonuç verebilir; hesaplayıcıya güncel sayıyı girip yeniden kontrol etmek, listeyi bir kez çıkarıp unutmaktan daha güvenlidir.

Pratikte iki eşik geçişi özellikle takip edilmelidir. Birincisi, destek elemanı tarafında 10 çalışan sınırıdır: işyeri 9'dan 10'a çıktığında "tek kişi yeterli" istisnası kalkar ve üç ayrı ekip için ayrı görevlendirme gerekir. İkincisi, çalışan temsilcisi kademeleridir; 50, 100, 500, 1.000 ve 2.000 sınırlarının aşılması temsilci sayısını bir basamak yukarı taşır. Bu sınırlar hesaplayıcıda otomatik yansır; elle takip edildiğinde unutulma riski taşır. Bu eşiklerin fark edilmeden geçilmesi, denetimde en sık karşılaşılan boşluklardan biridir.

Tehlike sınıfı değiştiğinde de (yeni bir NACE kaydı, faaliyet değişikliği veya İSG-KATİP güncellemesiyle) tüm oranlar baştan hesaplanmalıdır; eski sınıfa göre atanmış ilkyardımcı ve destek elemanı sayısı yeni sınıfta eksik kalabilir. Sınıf değişikliği sonrası hesaplayıcıyı yeniden çalıştırmak, listeyi elle güncellemekten daha hızlı ve hatasızdır.