İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik Madde Madde Ne Diyor?
Destek elemanı 30/40/50 kuralı ve 10'dan az çalışan istisnası (m.11), yılda en az bir tatbikat (m.13), 2/4/6 yıl yenileme (m.14): yalnız mevzuat metni, madde referanslı.
Acil Durumlar Yönetmeliği Nedir?
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (RG: 18.06.2013, S: 28681), yangın, patlama, tehlikeli kimyasal yayılımı ve doğal afet gibi acil durumlara karşı işyerlerinde yapılması gereken hazırlıkları düzenler. Kapsadığı başlıklar acil durum planı, görevlendirilecek çalışanlar (destek elemanları), tatbikat ve dokümantasyondur. Yönetmelik, 6331 sayılı Kanun'un 11 ve 12. maddelerine dayanır. Yönetmelikte 1 Ekim 2021 tarihli değişiklikle (RG: 31615) ekip yapısı ve küçük işyeri istisnası güncellenmiştir.
Uygulamada işyerleri, acil durum planını genellikle risk değerlendirmesiyle birlikte, aynı ekip veya danışmanla yürütür; iki doküman aynı sahayı ve aynı tehlikeleri konu alır.
Bu sayfa yönetmeliğin ne dediğini özetler. Planın bileşenleri, senaryo yazımı ve indirilebilir şablonla adım adım hazırlık için acil durum planı rehberine; kat planının çizimi için tahliye krokisi rehberine bakın.
Acil Durum Planı Hangi İşyerlerinde Zorunludur?
Tümünde. Yönetmelik, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki tüm işyerlerini bağlar ve çalışan sayısı ile tehlike sınıfı ayrımı yapmaz. Tek çalışanı olan bir işyeri de acil durum planı hazırlamakla yükümlüdür. Planın adım adım nasıl hazırlanacağı bir sonraki bölümde ve acil durum planı rehberinde anlatılır.
İşverenin Yükümlülükleri ve Planın Kapsamı
İşveren, muhtemel acil durumları önceden değerlendirip belirlemek, olumsuz etkileri önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri almak, ölçüm ve değerlendirmeler yapmakla yükümlüdür. Çalışanları görevlendirip donanım sağlamak ve acil durumlarla mücadele için işyeri dışındaki kuruluşlarla (itfaiye, AFAD, sağlık) irtibatı sağlayacak düzeni kurmak da işverenin görevidir. Acil durumların belirlenmesinde risk değerlendirmesi sonuçları esas alınır.
Hazırlanan acil durum planı; belirlenen acil durumları, önleyici-sınırlandırıcı tedbirleri, müdahale ve tahliye yöntemlerini, görevlendirilen kişileri ve kat/yerleşim krokilerini içeren yazılı bir dokümandır. Planın hazırlanması işverenin sorumluluğundadır; hazırlık, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin katkısıyla yürütülür. İSG profesyoneli bulundurma yükümlülüğü olmayan işyerlerinde bile plan zorunludur.
Ölçüm ve değerlendirmeler; yangın yükü, kaçış mesafesi, çalışan sayısı ve bina özellikleri gibi etkenleri kapsar. Bu değerlendirme, hangi ekipmanın ve kaç kişinin görevlendirileceğini belirler; sonuçlar planın ilgili bölümlerine işlenir.
Acil Durum Planı Nasıl Hazırlanır?
Planın hazırlanması işverenin sorumluluğudur; imzayı işveren veya işveren vekili atar. Hazırlık sürecinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görüş ve katkı verir, çalışanların görüşü de alınır. Planda 10 zorunlu bileşenin tamamı, örneğin belirlenen acil durumlar, alınacak tedbirler, müdahale yöntemleri ve görevlendirilen kişiler yer almalıdır.
Senaryo yazımında işyerindeki risk değerlendirmesinde tespit edilen tehlikeler esas alınır. Her senaryoda kimin, hangi sırayla, ne yapacağı adım adım yazılır.
Zorunlu ekler arasında tahliye krokisi ve destek elemanı listesi bulunur. Kroki; çıkış yollarını, toplanma yerini, söndürme ekipmanını ve elektrik/gaz kesme noktalarını göstermelidir. Krokinin nasıl çizileceği için tahliye krokisi rehberine, planın tam adımları için acil durum planı rehberine bakılabilir.
Hazırlanan plan, sayfaları numaralandırılıp hazırlayanlar tarafından imzalanarak işyerinde saklanır.
Acil Durum Ekiplerinin Görevleri Nelerdir?
Söndürme ekibi, yangının büyümeden söndürülmesinden ve yangın söndürme cihazlarının kullanılmasından sorumludur. Kurtarma ekibi; mahsur kalan çalışanların güvenli alana çıkarılmasını ve gerekirse dış kurtarma ekipleriyle koordinasyonu üstlenir.
Koruma ekibi, tahliye sonrası işyerindeki kritik ekipman ve evrakın korunmasından, ayrıca elektrik ve gaz gibi tesisatın güvenli hâle getirilmesinden sorumludur. İlk yardım ekibi ise yaralı çalışanlara müdahale eder ve gerekirse sağlık kuruluşuna sevki koordine eder.
Görev dağılımı işyerinin büyüklüğüne göre değişir; küçük işyerinde aynı çalışan birden fazla ekipte görev alabilir. Görevlendirme yazılı olarak yapılır ve planın ekinde listelenir. Ekip üyelerinin isimleri, görev dağılımı ve iletişim bilgileri güncel tutulmalıdır; personel değişikliğinde liste gecikmeden yenilenir.
Özel eğitim genellikle yangın söndürme, ilk yardım ve tahliye konularında uygulamalı olarak verilir. Eğitimi veren kişi veya kurumun belgesi, destek elemanının dosyasında saklanır ve denetimde istenebilir.
Görevlendirilecek Çalışanlar: 30/40/50 Kuralı (m.11)
İşveren; işyerinde söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım konularında ekipler oluşturur. Söndürme, kurtarma ve koruma konularının her biri için asgari destek elemanı sayısı tehlike sınıfına bağlıdır (uygulamada bu ekipler "yangınla mücadele" ve "arama, kurtarma ve tahliye" ekipleri olarak da adlandırılır).
| Tehlike sınıfı | Destek elemanı (konu başına) |
|---|---|
| Çok tehlikeli | Her 30 çalışana kadar en az 1 |
| Tehlikeli | Her 40 çalışana kadar en az 1 |
| Az tehlikeli | Her 50 çalışana kadar en az 1 |
Küçük işyeri istisnası, 1 Ekim 2021 değişikliğiyle eklenen m.11/4 kapsamındadır. 10'dan az çalışanı olan işyerlerinde en az bir çalışanın destek elemanı olarak görevlendirilmesi yeterlidir. Bu çalışan; ulusal ve yerel kurum ve kuruluşlarla irtibatı sağlamalı, söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı için uygun donanıma sahip ve özel eğitimli olmalıdır.
İlkyardımcı sayısı bu tablodan ayrı hesaplanır. İlkyardım Yönetmeliği'ne göre az tehlikelide her 20, tehlikelide her 15, çok tehlikelide her 10 çalışana kadar 1 sertifikalı ilkyardımcı görevlendirilir. Destek elemanının görev, eğitim ve donanım şartları için destek elemanı rehberine bakın; işyeriniz için tüm sayıları ilkyardımcı ve destek elemanı hesaplayıcıyla tek seferde hesaplayın.
45 Çalışanlı Bir İşyerinde Kaç Destek Elemanı Gerekir?
Örnek 1 Fabrika, tehlikeli sınıfta faaliyet gösteren ve 45 çalışanı bulunan bir işyeridir. m.11'e göre tehlikeli sınıfta her 40 çalışana kadar en az 1 destek elemanı gerekir. 45 çalışan bu eşiği aştığı için söndürme, kurtarma ve koruma konularının her birinde en az 2 destek elemanı görevlendirilmelidir.
Planda ilkyardımcı sayısı bu hesaptan ayrı tutulur; tehlikelide her 15 çalışana 1 ilkyardımcı gerekir. Örnek 1 Fabrika tehlikeli sınıfta olduğu için planını en geç 4 yılda bir yenilemek ve yılda en az bir tatbikat yapmak zorundadır.
Planın Dokümantasyonu ve Ekleri
Acil durum planının yazılı hâle getirilmesi zorunludur; plan, sayfaları numaralandırılıp hazırlayanlar tarafından imzalanarak işyerinde saklanır ve kat planları/krokiler görünür yerlere asılır. Krokide işaretlenmesi gerekenler (çıkış yolları, toplanma yeri, söndürme ekipmanı, elektrik/gaz kesme noktaları) için tahliye krokisi rehberi lejantlı bir şablon da sunar.
Planın sahada uygulanabilir olup olmadığı ise tatbikatla doğrulanır.
Acil Durum Tatbikatı Ne Sıklıkla Yapılır?
Yönetmelik m.13'e göre yılda en az bir kez tatbikat yapılır. Tatbikat raporlanır ve görülen eksiklikler düzeltici-önleyici tedbirlerle kapatılır. Maden işyerlerinde tatbikat kendi özel mevzuatına göre yürütülür.
Çalışanlar; planın kendilerini etkileyen bölümleri, görevlendirilen destek elemanları ve tahliye düzeni hakkında bilgilendirilir ve eğitilir.
Plana Kimler Erişebilmelidir?
Tüm çalışanlar, kendilerini ilgilendiren bölümleri bilmelidir; tam plana erişim ise işveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve görevlendirilen destek elemanlarındadır. Denetimde plan, istenildiğinde ibraz edilebilecek şekilde işyerinde hazır bulundurulmalıdır.
Kroki ve tahliye yönleri görünür yerlere asılır; böylece ziyaretçiler de acil durumda hangi çıkışı kullanacağını görebilir. Elektronik kopya tutmak kâğıt nüshanın yerini almaz; işyerinde basılı nüsha bulunması beklenir.
Yeni işe başlayan çalışanlar, işe giriş eğitiminin bir parçası olarak plandan haberdar edilmelidir. Vardiya usulü çalışılan işyerlerinde her vardiyada görevli bir destek elemanının bulunması önerilir.
Planın Yenilenmesi: 2/4/6 Yıl Kuralı (m.14)
| Tehlike sınıfı | Azami yenileme süresi |
|---|---|
| Çok tehlikeli | En geç 2 yılda bir |
| Tehlikeli | En geç 4 yılda bir |
| Az tehlikeli | En geç 6 yılda bir |
Süreler üst sınırdır. İşyerinde veya yakın çevresinde, belirlenen acil durumları etkileyebilecek ya da yeni acil durumlara yol açabilecek bir değişiklik olabilir; örnekler taşınma, tadilat, yeni proses veya komşu tesiste değişikliktir. Böyle bir durumda plan, süre beklenmeden tamamen veya kısmen yenilenir.
Bu takvim, risk değerlendirmesinin 2/4/6 yıl kuralıyla paraleldir. İki dokümanı aynı takvimde yönetmek pratikte işi kolaylaştırır.
Yenileme yalnızca tarih atmak değildir: plan yenilenirken bileşenlerin tek tek gözden geçirilmesi gerekir. Yenilenmiş planın nasıl kurulacağı için acil durum planı rehberindeki 10 bileşen listesini ve Word iskelet şablonunu kullanın; kat krokisinin çizimi için tahliye krokisi rehberine bakın.
Yükümlülüklerin ihlalinde 6331 m.26 uyarınca idari para cezası uygulanır; güncel tutarlar için 2026 ceza tablosuna veya ceza hesaplayıcıya bakın.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlı bir mevzuat özetidir; bağlayıcı çerçeve yürürlükteki yönetmelik metnidir.
Planın Risk Değerlendirmesiyle Bağlantısı
Acil durum planı ile risk değerlendirmesi ayrı belgelerdir ancak birbirini besler. Risk değerlendirmesinde tespit edilen tehlikeler, hangi acil durumların planlanması gerektiğini belirler.
Örneğin kimyasal madde kullanılan bir alanda risk değerlendirmesi sızıntı riskini işaretlerse, plan bu senaryo için ayrı bir müdahale talimatı içermelidir. İki dokümanın tehlike sınıfına göre yenileme takvimi de örtüşür (m.14).
Risk değerlendirmesi tehlikeyi ve olasılığı değerlendirirken, acil durum planı bu tehlikeler gerçekleştiğinde izlenecek somut adımları tarif eder. Planı güncellerken risk değerlendirmesinin de gözden geçirilmesi önerilir; aksi hâlde iki belge birbiriyle çelişebilir.
Denetimde Acil Durum Planında En Sık Görülen Eksiklikler Nelerdir?
Saha denetiminde en sık görülen eksiklik, tatbikatın yapılmış olsa bile raporlanmamasıdır. Rapor yoksa tatbikatın yapıldığı ispatlanamaz ve bulgu yazılır. İkinci sık eksiklik, destek elemanlarının özel eğitim belgesinin dosyada bulunmamasıdır; görevlendirme yazısı tek başına yeterli kabul edilmez.
Üçüncü eksiklik plan içeriğiyle sahanın uyuşmamasıdır: yerleşim değiştiği hâlde kroki güncellenmemiş olabilir. Böyle durumlarda plan, süre beklenmeden yenilenmelidir (m.14). Dördüncü eksiklik ise çalışanların tahliye düzeni hakkında bilgilendirilmediğinin tutanakla kanıtlanamamasıdır.
Bu eksikliklerin çoğu, tatbikat sonrası imzalı bir rapor ve güncel bir eğitim/görevlendirme dosyası tutularak önlenir.
Beşinci eksiklik, birden fazla şubesi olan işyerlerinde her şube için ayrı plan hazırlanmamasıdır; tek bir merkezi plan, farklı yerleşimleri kapsamaz. Her şube kendi krokisi ve kendi ekibiyle ayrı planlanmalıdır.
Acil Durum Planı Dışarıdan Hizmet Alınarak Hazırlanabilir mi?
Evet. İSG profesyoneli bulundurma yükümlülüğü olmayan işyerleri, planı bir OSGB (ortak sağlık ve güvenlik birimi) üzerinden dışarıdan hizmet alarak da hazırlatabilir. Sorumluluk yine işverende kalır; OSGB yalnızca teknik desteği sağlar.
Dışarıdan alınan hizmette de plan, işyerinin gerçek yerleşimine ve çalışan sayısına göre özel olarak hazırlanmalıdır; hazır bir şablonun doldurulması yeterli kabul edilmez. Denetimde planın işyeriyle uyumu kontrol edilir. Sözleşme sona erdiğinde plan işyerinde kalır; yeni hizmet sağlayıcı planı sıfırdan değil, güncelleyerek devralır.
Acil Durumlar Yönetmeliği hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Acil durum planı hangi işyerlerinde zorunlu?
Tümünde. Yönetmelik, 6331 sayılı Kanun kapsamındaki bütün işyerlerini kapsar; çalışan sayısı ve tehlike sınıfı fark etmez, tek çalışanı olan işyeri de acil durum planı hazırlamakla yükümlüdür. Dışarıdan hizmet alınsa bile plan işyerinin gerçek yerleşimine göre özel hazırlanmalı, hazır bir şablonun doldurulması yeterli sayılmaz. Planın adım adım nasıl hazırlanacağı için acil durum planı rehberine bakın.
Kaç çalışana bir destek elemanı görevlendirilir?
Söndürme, kurtarma ve koruma konularının her biri için; çok tehlikeli işyerlerinde her 30, tehlikeli işyerlerinde her 40, az tehlikeli işyerlerinde her 50 çalışana kadar uygun donanıma sahip ve özel eğitimli en az birer destek elemanı görevlendirilir (m.11). İlkyardımcı sayısı ise ayrı mevzuata tabidir; ilkyardımcı ve destek elemanı hesaplayıcıyla işyeriniz için hesaplayabilirsiniz.
10'dan az çalışanı olan işyerinde kaç destek elemanı gerekir?
1 Ekim 2021 değişikliğiyle eklenen m.11/4'e göre, 10'dan az çalışanı olan işyerlerinde: kurum ve kuruluşlarla irtibatı sağlamak ve söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı için; uygun donanıma sahip ve özel eğitimli en az bir çalışanın destek elemanı olarak görevlendirilmesi yeterlidir. İlkyardımcı yükümlülüğü bu istisnadan ayrı hesaplanır.
Acil durum planı kaç yılda bir yenilenir?
Azami süreler tehlike sınıfına göre belirlenir (m.14): çok tehlikelide 2, tehlikelide 4, az tehlikelide 6 yılda bir. İşyerinde veya yakın çevresinde belirlenen acil durumları etkileyebilecek ya da yeni acil durumlara yol açabilecek bir değişiklik olduğunda plan, süre beklenmeden tamamen veya kısmen yenilenir.
Acil durum planını kim hazırlar?
Yükümlülük işverenindir; çalışma, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin katkısıyla, çalışanların görüşü alınarak yürütülür. İSG profesyoneli bulundurma yükümlülüğü olmayan küçük işyerlerinde de plan zorunludur; işveren bu durumda çalışanları arasından görevlendirme yaparak veya dışarıdan hizmet alarak hazırlatır. Planın eklerinden tahliye krokisi için kroki rehberine bakın.
Tatbikat ve Yenileme Tarihlerini Sistem Hatırlasın
Acil durum yükümlülüklerinin çoğu takvim işidir: yılda bir tatbikat, 2/4/6 yılda bir plan yenileme, destek elemanı eğitimlerinin güncel tutulması. FirstİSG'de bu tarihler ajandada tehlike sınıfınıza göre izlenir; tatbikatta görülen eksiklikler fotoğraflı DÖF kaydına dönüşür ve kapanana kadar takip edilir. Denetimde "tatbikat yapıldı ama kaydı yok" durumuna düşmezsiniz.
Her ay 4 ücretsiz rapor hakkıyla deneyin
Mobil uygulama: App Store · Google Play
Acil durum planı ve tatbikatlarını takip edin
FirstİSG uygulamasında acil durum yükümlülüklerinizi, tatbikat ve plan yenileme zamanlarını mevzuat referanslı biçimde kaydeder ve raporlarsınız.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın