Akaryakıt İstasyonu Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
Parlayıcı-patlayıcı ortam, statik elektrik, tank ve pompa sahası riskleri; 5x5 örnek tablo ve indirilebilir Excel şablonu
Akaryakıt İstasyonunda Risk Değerlendirmesi Zorunlu mu? — Kısa Cevap
Evet. Akaryakıt ve LPG istasyonları, çalışanı olan işyeri sıfatıyla 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Motorlu kara taşıtı yakıtının perakende ticareti (NACE 47.30) çok tehlikeli sınıfta yer alır; değerlendirme en geç 2 yılda bir yenilenir — tehlike sınıfınızı NACE kodunuzdan doğrulayın.
İstasyonu belirleyen risk, ortamda sürekli bulunan parlayıcı yakıt buharlarıdır: küçük bir kıvılcım bile parlama-patlamaya yol açabilir. Bu yüzden risk değerlendirmesine ek olarak ayrıca bir patlamadan korunma dokümanı hazırlanır ve patlayıcı ortam bölgeleri sınıflandırılır. Bu sayfa risk değerlendirmesi tarafına odaklanır; sürecin genel çerçevesi için risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberine bakın.
Akaryakıt İstasyonlarında Tipik Tehlikeler
Aşağıdaki başlıklar saha uygulamalarından ve kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir. İndirilebilir şablonda tank, pompa ve genel saha bölümleriyle genişletilmiştir.
Parlayıcı-patlayıcı ortam ve ateşleme kaynakları
- Yakıt buharları: pompa ve tank çevresinde buhar-hava karışımı; ateşleme kaynağı yaklaştığında parlama-patlama.
- Statik elektrik: dolum sırasında biriken statik yük — dolum tabancası ve tankerin topraklanmaması tipik ateşleme senaryosudur.
- Kontrolsüz ateş kaynakları: sigara, açık alev, motoru çalışır araçta dolum, uygun olmayan elektrikli cihaz.
Tank ve dolum işleri
- Tank temizlik/bakımı: ölçüm yapılmadan tanka girilmesi — zehirlenme ve patlama; kapalı alanda çalışma prosedürü ve iş izni gerekir.
- Dolum taşması: tank kapasitesinin aşılması, seviye göstergesi arızası; taşma sonucu yakıt dökülmesi ve buhar birikmesi.
- Havalandırma ve katodik koruma: tank havalandırma tertibatı ve korozyon koruma sistemlerinin periyodik kontrolü.
Genel saha, elektrik ve çalışma düzeni
- Elektrik tesisatı: pano önü yalıtkan paspas, kilitli pano, kaçak akım rölesi, topraklama ve paratoner periyodik kontrolü.
- Kayma-düşme ve hava koşulları: dökülen yakıt, ıslak/buzlu saha; uyarı ve kaymaz önlemler.
- Termal konfor ve uzun süre ayakta çalışma: açık sahada sıcak/soğuk maruziyeti; uygun kıyafet ve dinlenme düzeni.
- Gece yalnız çalışma ve güvenlik: soygun/şiddet ve acil duruma müdahale; aydınlatma, kamera ve iletişim düzeni.
Örnek 5x5 Risk Değerlendirmesi Tablosu (Akaryakıt İstasyonu)
Aşağıdaki satırlar 5x5 L tipi matrisle puanlanmış örneklerdir. Puanlar temsilidir — kendi istasyonunuzun önlem durumuna göre yeniden takdir edilmelidir. Genişletilmiş hâli indirilebilir şablonda hazırdır.
| Bölüm | Tehlike | Risk | O | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Pompa sahası | Statik elektrik (dolum tabancası) | Parlama, patlama | 2 | 5 | 10 | Dolum tabancası ve tankerin topraklanması; uyarı levhaları; motor durdurma kuralı |
| Pompa sahası | Açık alev/sigara, motoru çalışır dolum | Yangın, patlama | 2 | 5 | 10 | Yazılı+görsel uyarı levhaları; personel uyarısı; söndürücü; cep telefonu kuralı |
| Tanklar | Ölçümsüz tank girişi (kapalı alan) | Zehirlenme, patlama | 2 | 5 | 10 | Gaz ölçümü; havalandırma; iş izin sistemi; yetkili personel; gözetim |
| Tanklar | Dolum taşması / seviye arızası | Yakıt dökülmesi, buhar birikmesi | 3 | 4 | 12 | Seviye tertibatı; dolum talimatı; taşma önleme; buhar geri kazanım kontrolü |
| Tanklar | Statik elektrik (tank topraklaması) | Yangın, patlama | 2 | 5 | 10 | Tankların uygun topraklaması ve periyodik denetimi |
| Elektrik | Pano/tesisat uygunsuzluğu | Elektrik çarpması, yangın | 3 | 4 | 12 | Yalıtkan paspas; kilitli pano; kaçak akım rölesi; yıllık tesisat ve topraklama kontrolü |
| Genel saha | Paratoner eksikliği | Yıldırım, yangın | 2 | 5 | 10 | Paratoner temini ve periyodik kontrolü |
| Genel saha | Dökülen yakıt/ıslak-buzlu zemin | Kayma-düşme | 3 | 3 | 9 | Dökülen yakıtın derhal temizliği; kaymaz zemin; buz mücadelesi |
| Çalışma düzeni | Açık sahada termal maruziyet, ayakta çalışma | Sağlık sorunları, kas-iskelet | 3 | 2 | 6 | Uygun kıyafet ve KKD; dinlenme düzeni; barınak |
| Kasa/gece | Gece yalnız çalışma, soygun/şiddet | Yaralanma, psikolojik etkilenme | 2 | 4 | 8 | Aydınlatma; kamera; nakit azaltma; acil çağrı düzeni |
Akaryakıt İstasyonu Risk Değerlendirmesi Excel Şablonunu İndir
Akaryakıt İstasyonu Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? — 5 Adım
- Ekibi kurun: çok tehlikeli sınıfta değerlendirme; işveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisinin katılımıyla yapılır.
- Sahayı bölümlere ayırın: pompa/dolum sahası, yer altı tankları, tanker boşaltma noktası, elektrik/pano, market-kasa, LPG dolum (varsa), yıkama-yağlama (varsa). Her bölümü yerinde gezin.
- Ateşleme kaynaklarını haritalayın: patlayıcı ortam bölgelerini PKD ile ortaklaştırın; statik elektrik, elektrikli ekipman ve açık alev kaynaklarını satırlayın.
- Puanlayın ve önceliklendirin: olasılık × şiddet ile skorlayın; parlama-patlama şiddeti yüksek olduğundan bu satırlar düşük olasılıkta bile öncelikli önlem gerektirir.
- Önlemleri termine bağlayın: her önleme sorumlu ve tarih atayın; en geç 2 yılda bir (kaza/ramak kala sonrasında derhal) yenileyin.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10 — risk değerlendirmesi yükümlülüğü.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — ekip, yöntem, yenileme (çok tehlikeli sınıf: 2 yıl).
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik — patlamadan korunma dokümanı ve bölge (zon) sınıflandırması.
- İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği — NACE 47.30 (akaryakıt perakende): çok tehlikeli sınıf.
- Parlayıcı, patlayıcı ve tehlikeli işlere ilişkin ilgili mevzuat ile İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrolü hükümleri (tank, topraklama, paratoner).
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın.
Akaryakıt istasyonu risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Akaryakıt istasyonu hangi tehlike sınıfında yer alır?
Motorlu kara taşıtı yakıtının perakende ticareti (NACE 47.30) İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nde çok tehlikeli sınıftadır. Bu; risk değerlendirmesinin en geç 2 yılda bir yenilenmesi ve İSG profesyoneli görevlendirmesinin en yüksek katsayıdan hesaplanması anlamına gelir. Kodunuzu NACE rehberinden doğrulayın.
Akaryakıt istasyonunda risk değerlendirmesi ile patlamadan korunma dokümanı aynı şey mi?
Hayır, iki ayrı belgedir. Risk değerlendirmesi tüm tehlikeleri (kayma, elektrik, ergonomi, yangın, patlayıcı ortam) kapsar; parlayıcı buharlar nedeniyle ayrıca bir patlamadan korunma dokümanı (PKD) hazırlanır ve patlayıcı ortam bölgeleri (zon) sınıflandırılır. İstasyonda ikisi birlikte bulunmalı; risk değerlendirmesi PKD'ye atıf yapar.
Akaryakıt istasyonunda en kritik riskler hangileri?
Üç başlık öne çıkar: parlayıcı-patlayıcı ortam (dolum sahası ve tank çevresindeki buharlar), statik elektrik ve ateşleme kaynakları (dolum tabancası topraklaması, cep telefonu, motor çalışır dolum, sigara) ve tank/pompa işleri (kapalı alan girişi, dolum taşması, katodik koruma). Bunlara elektrik, kayma-düşme ve gece yalnız çalışma eklenir.
Dolum tabancası topraklaması neden risk değerlendirmesinde ayrı satırdır?
Çünkü akaryakıt akışı statik elektrik biriktirir; topraklanmamış dolum ekipmanında oluşan kıvılcım, buhar-hava karışımını tutuşturabilir. Ayrı satır olarak yazılır: tehlike 'statik elektrik birikimi', risk 'parlama-patlama', önlem ise dolum tabancası ve tankerin statik elektriğe karşı topraklanması, uygun uyarı levhaları ve motor durdurma kuralıdır.
İstasyonda hangi uyarı ve yangın önlemleri zorunludur?
'Sigara içilmez', 'motoru durdurunuz', 'cep telefonu kullanmayınız' gibi hem yazılı hem görsel uyarı levhaları görünür yerlerde bulunmalı; yeterli sayıda ve uygun tipte yangın söndürücü periyodik kontrollü olarak yerleştirilmeli, acil çıkış ve tahliye işaretlemesi yapılmalıdır. Yangın ve tahliye düzeni acil durum planına bağlanır.
Tank temizliği ve bakımı neden kapalı alanda çalışma sayılır?
Yakıt tankının içi, buhar biriken ve oksijenin azaldığı kapalı bir hacimdir; ölçüm yapılmadan girilmesi zehirlenme ve patlama riski taşır. Bu iş yalnız yetkili/tecrübeli kişilerce, gaz ölçümü, havalandırma, iş izin sistemi ve gözetim altında yapılır; talimatlar sahada görünür bulundurulur.
İstasyon Risk Değerlendirmenizi Uygulamada Yürütün
Risk değerlendirmenizi ve saha turlarınızı FirstİSG uygulamasında dijital yürütürsünüz: hazır şablon kütüphanesinden başlar, sahanın fotoğraflarıyla tespit yapar, İSG için özelleştirilmiş yapay zekâ desteğiyle raporu dakikalar içinde tamamlarsınız. İki yıllık yenileme ve periyodik kontrol tarihleri yaklaştığında sistem hatırlatır.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın