Akaryakıt İstasyonu Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
Parlayıcı-patlayıcı ortam, statik elektrik, tank ve pompa sahası riskleri; 5x5 örnek tablo ve indirilebilir Excel şablonu
Akaryakıt İstasyonunda Risk Değerlendirmesi Zorunlu mu?
Evet. Akaryakıt ve LPG istasyonları, çalışanı olan işyeri sıfatıyla 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Motorlu kara taşıtı yakıtının perakende ticareti (NACE 47.30) çok tehlikeli sınıfta yer alır. Bu sınıfta risk değerlendirmesi en geç 2 yılda bir yenilenir. Tehlike sınıfınızı NACE kodunuzdan doğrulayabilirsiniz.
İstasyonu belirleyen risk, ortamda sürekli bulunan parlayıcı yakıt buharlarıdır. Küçük bir kıvılcım bile parlama-patlamaya yol açabilir. Bu risk nedeniyle risk değerlendirmesine ek olarak bir patlamadan korunma dokümanı hazırlanır ve patlayıcı ortam bölgeleri sınıflandırılır. Bu sayfa risk değerlendirmesi tarafına odaklanır. Sürecin genel çerçevesi için risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberine bakabilirsiniz.
Akaryakıt İstasyonlarında Hangi Tehlikeler Bulunur?
Akaryakıt istasyonlarında öne çıkan tehlikeler parlayıcı-patlayıcı ortam, statik elektrik, tank ve dolum işleri, elektrik tesisatı ile saha düzenidir. Aşağıdaki başlıklar saha uygulamalarından ve kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir. İndirilebilir şablonda tank, pompa ve genel saha bölümleriyle genişletilmiştir.
Parlayıcı-patlayıcı ortam ve ateşleme kaynakları
Bu bölümdeki tehlikeler doğrudan ateşleme ve patlama riskiyle ilgilidir.
- Yakıt buharları: pompa ve tank çevresinde buhar-hava karışımı; ateşleme kaynağı yaklaştığında parlama-patlama.
- Statik elektrik: dolum sırasında statik yük birikir. Dolum tabancası ve tankerin topraklanmaması tipik ateşleme senaryosudur.
- Kontrolsüz ateş kaynakları: sigara, açık alev, motoru çalışır araçta dolum, uygun olmayan elektrikli cihaz.
Tank ve dolum işleri
Bu bölüm yer altı ve yer üstü tanklarla ilgili işlemleri kapsar.
- Tank temizlik/bakımı: ölçüm yapılmadan tanka girilmesi zehirlenme ve patlamaya yol açabilir. Kapalı alanda çalışma prosedürü ve iş izni gerekir.
- Dolum taşması: tank kapasitesinin aşılması, seviye göstergesi arızası; taşma sonucu yakıt dökülmesi ve buhar birikmesi.
- Havalandırma ve katodik koruma: tank havalandırma tertibatı ve korozyon koruma sistemlerinin periyodik kontrolü.
Genel saha, elektrik ve çalışma düzeni
Bu bölüm doğrudan patlayıcı ortamla ilgili olmayan, ancak sahada sık görülen tehlikeleri listeler.
- Elektrik tesisatı: pano önü yalıtkan paspas, kilitli pano, kaçak akım rölesi, topraklama ve paratoner periyodik kontrolü.
- Kayma-düşme ve hava koşulları: dökülen yakıt, ıslak/buzlu saha; uyarı ve kaymaz önlemler.
- Termal konfor ve uzun süre ayakta çalışma: açık sahada sıcak/soğuk maruziyeti; uygun kıyafet ve dinlenme düzeni.
- Gece yalnız çalışma ve güvenlik: soygun/şiddet ve acil duruma müdahale; aydınlatma, kamera ve iletişim düzeni.
Örnek 5x5 Risk Değerlendirmesi Tablosu (Akaryakıt İstasyonu)
Aşağıdaki satırlar 5x5 L tipi matrisle puanlanmış örneklerdir. Puanlar temsilidir. Kendi istasyonunuzun önlem durumuna göre yeniden takdir edilmelidir. Genişletilmiş hâli indirilebilir şablonda hazırdır.
| Bölüm | Tehlike | Risk | O | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Pompa sahası | Statik elektrik (dolum tabancası) | Parlama, patlama | 2 | 5 | 10 | Dolum tabancası ve tankerin topraklanması; uyarı levhaları; motor durdurma kuralı |
| Pompa sahası | Açık alev/sigara, motoru çalışır dolum | Yangın, patlama | 2 | 5 | 10 | Yazılı+görsel uyarı levhaları; personel uyarısı; söndürücü; cep telefonu kuralı |
| Tanklar | Ölçümsüz tank girişi (kapalı alan) | Zehirlenme, patlama | 2 | 5 | 10 | Gaz ölçümü; havalandırma; iş izin sistemi; yetkili personel; gözetim |
| Tanklar | Dolum taşması / seviye arızası | Yakıt dökülmesi, buhar birikmesi | 3 | 4 | 12 | Seviye tertibatı; dolum talimatı; taşma önleme; buhar geri kazanım kontrolü |
| Tanklar | Statik elektrik (tank topraklaması) | Yangın, patlama | 2 | 5 | 10 | Tankların uygun topraklaması ve periyodik denetimi |
| Elektrik | Pano/tesisat uygunsuzluğu | Elektrik çarpması, yangın | 3 | 4 | 12 | Yalıtkan paspas; kilitli pano; kaçak akım rölesi; yıllık tesisat ve topraklama kontrolü |
| Genel saha | Paratoner eksikliği | Yıldırım, yangın | 2 | 5 | 10 | Paratoner temini ve periyodik kontrolü |
| Genel saha | Dökülen yakıt/ıslak-buzlu zemin | Kayma-düşme | 3 | 3 | 9 | Dökülen yakıtın derhal temizliği; kaymaz zemin; buz mücadelesi |
| Çalışma düzeni | Açık sahada termal maruziyet, ayakta çalışma | Sağlık sorunları, kas-iskelet | 3 | 2 | 6 | Uygun kıyafet ve KKD; dinlenme düzeni; barınak |
| Kasa/gece | Gece yalnız çalışma, soygun/şiddet | Yaralanma, psikolojik etkilenme | 2 | 4 | 8 | Aydınlatma; kamera; nakit azaltma; acil çağrı düzeni |
Akaryakıt İstasyonu Risk Değerlendirmesi Excel Şablonunu İndir
Dolum Tabancası Neden Topraklanmalıdır?
Akaryakıt akışı sırasında dolum hortumu ve tabancasında statik elektrik birikir. Topraklanmamış ekipmanda oluşan küçük bir kıvılcım, ortamdaki buhar-hava karışımını tutuşturabilir. Risk değerlendirmesi tablosunda bu tehlike statik elektrik birikimi olarak ayrı bir satırda, parlama-patlama riskiyle birlikte değerlendirilir. Önlem sütununda dolum tabancası ve tankerin topraklanması, uyarı levhaları ve motor durdurma kuralı yer alır.
Akaryakıt İstasyonunda Hangi Belgeler Zorunludur?
Akaryakıt istasyonunda üç temel belge zorunludur: risk değerlendirmesi, patlamadan korunma dokümanı ve patlayıcı ortam bölge sınıflandırması. Aşağıdaki tablo her belgenin zorunluluğunu ve dayanağını özetler.
| Belge | Zorunlu mu | Yenileme / Güncelleme | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Risk değerlendirmesi | Evet | Çok tehlikeli sınıfta en geç 2 yılda bir | 6331 sayılı Kanun m.10, RD Yönetmeliği |
| Patlamadan korunma dokümanı (PKD) | Evet (parlayıcı ortam varsa) | Risk değerlendirmesiyle birlikte güncellenir | Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik |
| Patlayıcı ortam bölge (zon) sınıflandırması | Evet | PKD hazırlığının parçası olarak yapılır | Aynı yönetmelik, Ek-1 |
Patlamadan korunma dokümanı, risk değerlendirmesinin yerine geçmez; parlayıcı ortam bulunan işyerlerinde ayrıca hazırlanır. Aynı yönetmeliğe göre işveren, patlayıcı ortam oluşma ihtimali olan alanları Ek-1'de belirtilen bölgelere ayırarak sınıflandırır. Gaz ve buhar için Bölge 0, 1, 2; toz için Bölge 20, 21, 22 kullanılır. Bu sınıflandırma, sahada kullanılacak elektrikli ekipmanın kategorisini de belirler. Yönetmelik 30.04.2013 tarihli ve 28633 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
Uygulamada iki belge birlikte gözden geçirilir. Risk değerlendirmesi ekibi PKD'deki bölge sınıflandırmasını, kendi tablosundaki statik elektrik ve ateşleme kaynağı satırlarıyla karşılaştırır; tutarsızlık varsa her iki belge de güncellenir.
Akaryakıt İstasyonu Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?
Akaryakıt istasyonunda risk değerlendirmesi beş adımda yürütülür: ekip kurma, saha bölümleme, ateşleme kaynağı haritalama, puanlama ve önlem planlama.
- Ekibi kurun: çok tehlikeli sınıfta değerlendirme; işveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisinin katılımıyla yapılır.
- Sahayı bölümlere ayırın: pompa/dolum sahası, yer altı tankları, tanker boşaltma noktası, elektrik/pano, market-kasa, LPG dolum (varsa), yıkama-yağlama (varsa). Her bölümü yerinde gezin.
- Ateşleme kaynaklarını haritalayın: patlayıcı ortam bölgelerini PKD ile ortaklaştırın; statik elektrik, elektrikli ekipman ve açık alev kaynaklarını satırlayın.
- Puanlayın ve önceliklendirin: olasılık × şiddet ile skorlayın; parlama-patlama şiddeti yüksek olduğundan bu satırlar düşük olasılıkta bile öncelikli önlem gerektirir.
- Önlemleri termine bağlayın: her önleme sorumlu ve tarih atayın; en geç 2 yılda bir (kaza/ramak kala sonrasında derhal) yenileyin.
Hazırlanan risk değerlendirmesini ekip üyeleri imzalar; işveren, risk değerlendirmesi yükümlüsü sıfatıyla sürecin sorumluluğunu taşır. Patlayıcı ortam bulunan bölümlerde risk değerlendirmesi ve PKD birbirine atıf yapar. Aynı ekip veya danışman, iki belgeyi birlikte güncellemelidir.
Denetimde Akaryakıt İstasyonlarında En Sık Hangi Eksiklikler Bulunur?
Sahada en sık karşılaşılan eksiklikler arasında topraklama ölçüm kaydının bulunmaması, patlayıcı ortam bölge işaretlemesinin eksik olması ve iş izni alınmadan tank temizliğine başlanması yer alır.
Dolum tabancası ve tanker topraklaması periyodik olarak ölçülmelidir. Ölçüm kaydı bulunmayan istasyonlarda bu önlemin uygulandığı belgelenemez.
Patlayıcı ortam bölgeleri (zon) PKD'de tanımlanır ve sahada işaretlenir. İşaretleme eksikse çalışanlar ve ziyaretçiler hangi alanda ek önlem gerektiğini bilemez.
Tank temizliği ve bakımı kapalı alanda çalışma sayılır. İş izni alınmadan başlanan tank girişleri zehirlenme ve patlama riski taşır.
Elektrik pano ve tesisat kontrolleri de sık atlanan bir kalemdir. Benzer elektrik riskleri için elektrik dağıtım ve trafo risk değerlendirmesi örneğine bakabilirsiniz.
Risk değerlendirmesi ekibinin eksik katılımı da tekrar eden bir bulgudur. İşyeri hekimi veya çalışan temsilcisi sürece dahil edilmediğinde, sağlık ve saha gözlemlerine dayanan tehlikeler satıra yansımaz.
Bir Şehir İçi İstasyonda Risk Değerlendirmesi Nasıl Görünür?
Örnek 1 Petrol İstasyonu'nda risk değerlendirmesi ekibi sahayı dört bölüme ayırarak çalışmaya başlar: pompa adası, yer altı tank sahası, elektrik panosu ve kasa/market alanı.
Pompa adasında ekip, dolum tabancası topraklamasını ve uyarı levhalarını kontrol eder. Ölçüm kaydı yoksa bu satır yüksek öncelikli önlem listesine eklenir.
Yer altı tank sahasında seviye göstergesi ve havalandırma tertibatı incelenir. Tank girişi planlanıyorsa gaz ölçümü ve iş izni şartı satıra not düşülür.
Elektrik panosunda yalıtkan paspas ve kaçak akım rölesi kontrol edilir. Topraklama ve paratoner ölçüm tarihleri güncel değilse önlem sütununa yazılır.
Kasa ve market alanında gece yalnız çalışma riski değerlendirilir. Aydınlatma, kamera ve acil çağrı düzeni önlem olarak not edilir.
Enerji sektörü İSG uygulamalarıyla ilgili genel yaklaşım için enerji sektörü iş güvenliği rehberine de bakabilirsiniz.
Ekip, saha turunun ardından her satırı olasılık ve şiddet puanlarıyla işaretler. Yüksek skorlu satırlar için önlem ve sorumlu kişi hemen atanır; düşük skorlu satırlar bir sonraki gözden geçirmede yeniden değerlendirilir.
Akaryakıt İstasyonunda Hangi Kişisel Koruyucu Donanım Kullanılır?
Pompa ve dolum sahasında çalışan personel antistatik özellikli iş ayakkabısı ve giysi kullanır. Bu seçimin temel amacı statik elektrik birikimini önlemektir.
Tank temizliği ve kapalı alan girişlerinde solunum koruyucu ekipman ve gaz ölçüm cihazı gerekir. Ölçüm sonucuna göre uygun maske veya bağımsız hava kaynağı seçilir.
Dolum ve numune alma işlerinde kimyasal sıçramaya karşı göz koruyucu ve eldiven kullanılır. Kayma riskine karşı kaymaz tabanlı ayakkabı tercih edilir.
KKD seçimi, risk değerlendirmesi tablosundaki önlem sütunuyla eşleşmelidir. Genel seçim ilkeleri için KKD seçim rehberine bakabilirsiniz.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10: risk değerlendirmesi yükümlülüğü.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği: ekip, yöntem, yenileme (çok tehlikeli sınıf: 2 yıl).
- Çalışanların Patlayıcı Ortamların Tehlikelerinden Korunması Hakkında Yönetmelik: patlamadan korunma dokümanı ve bölge (zon) sınıflandırması.
- İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği: NACE 47.30 (akaryakıt perakende): çok tehlikeli sınıf.
- Parlayıcı, patlayıcı ve tehlikeli işlere ilişkin ilgili mevzuat ile İş Ekipmanlarının Periyodik Kontrolü hükümleri (tank, topraklama, paratoner).
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın.
Akaryakıt istasyonu risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Akaryakıt istasyonu hangi tehlike sınıfında yer alır?
Motorlu kara taşıtı yakıtının perakende ticareti (NACE 47.30) İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nde çok tehlikeli sınıftadır. Bu; risk değerlendirmesinin en geç 2 yılda bir yenilenmesi, ekibin işveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisinin katılımıyla oluşturulması ve İSG profesyoneli görevlendirmesinin en yüksek katsayıdan hesaplanması anlamına gelir. Kodunuzu NACE rehberinden doğrulayın.
Akaryakıt istasyonunda risk değerlendirmesi ile patlamadan korunma dokümanı aynı şey mi?
Hayır, iki ayrı belgedir. Risk değerlendirmesi tüm tehlikeleri (kayma, elektrik, ergonomi, yangın, patlayıcı ortam) kapsar; parlayıcı buharlar nedeniyle ayrıca bir patlamadan korunma dokümanı (PKD) hazırlanır ve patlayıcı ortam bölgeleri (zon) sınıflandırılır. İstasyonda ikisi birlikte bulunmalı; risk değerlendirmesi PKD'ye atıf yapar.
Akaryakıt istasyonunda en kritik riskler hangileri?
Üç başlık öne çıkar: parlayıcı-patlayıcı ortam (dolum sahası ve tank çevresindeki buharlar), statik elektrik ve ateşleme kaynakları (dolum tabancası topraklaması, cep telefonu, motor çalışır dolum, sigara) ve tank/pompa işleri (kapalı alan girişi, dolum taşması, katodik koruma). Bunlara elektrik, kayma-düşme ve gece yalnız çalışma eklenir.
İstasyonda hangi uyarı ve yangın önlemleri zorunludur?
'Sigara içilmez', 'motoru durdurunuz', 'cep telefonu kullanmayınız' gibi hem yazılı hem görsel uyarı levhaları görünür yerlerde bulunmalı; yeterli sayıda ve uygun tipte yangın söndürücü periyodik kontrollü olarak yerleştirilmeli, acil çıkış ve tahliye işaretlemesi yapılmalıdır. Yangın ve tahliye düzeni acil durum planına bağlanır.
Tank temizliği ve bakımı neden kapalı alanda çalışma sayılır?
Yakıt tankının içi, buhar biriken ve oksijenin azaldığı kapalı bir hacimdir; ölçüm yapılmadan girilmesi zehirlenme ve patlama riski taşır. Bu iş yalnız yetkili/tecrübeli kişilerce, gaz ölçümü, havalandırma, iş izin sistemi ve gözetim altında yapılır. Gaz ölçüm sonucuna göre uygun solunum koruyucu maske veya bağımsız hava kaynağı seçilir; talimatlar sahada görünür bulundurulur.
Akaryakıt İstasyonu Soru Seti FirstİSG Uygulamasında Hazır
Risk değerlendirmenizi FirstİSG uygulamasında dijital yürütürsünüz. Müşteri firmanızı seçtiğinizde sihirbaz sektörü tanır ve "Akaryakıt İstasyonu Sahası" bölümünü otomatik önerir. Bölüm, pompa adasından tank dolumuna kadar Fine-Kinney puan önerili hazır tehlike ve önlem maddeleri içerir. Saha turunda fotoğrafla tespit eder, İSG için özelleştirilmiş yapay zekâ desteğiyle raporu dakikalar içinde tamamlarsınız.
Akaryakıt istasyonu riskini sahada fotoğraftan puanlayın
FirstİSG uygulamasında dolum sahası, tank ve patlayıcı ortam risklerini istasyona hazır soru setleriyle fotoğraftan tespit eder, Fine-Kinney öneri puanıyla önceliklendirir ve değerlendirmenizi dakikalar içinde hazırlarsınız; her ay ücretsiz rapor hakkıyla.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın