Elektrik Dağıtım ve Trafo Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
Elektrik çarpması, ark-flaş, yüksekte çalışma ve kapalı alan riskleri; 5x5 örnek tablo ve indirilebilir Excel şablonu
Elektrik/Trafo İşlerinde Risk Değerlendirmesi Zorunlu mu? — Kısa Cevap
Evet. Elektrik dağıtım, trafo merkezi ve enerji hattı işleri yapan her işletme, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Elektrik iletim ve dağıtım faaliyetleri çok tehlikeli sınıfta yer alır; değerlendirme en geç 2 yılda bir yenilenir — faaliyet kodunuzu NACE rehberinden doğrulayın.
Elektrik işlerini belirleyen risk, tek bir hatanın anında ölümcül sonuç doğurabilmesidir: gerilim altında çalışma, ark parlaması ve yüksekte çalışma bir arada bulunur. Bu sayfa örnek + şablon açısındadır; sürecin genel çerçevesi için risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberine, sektörel içerik için enerji sektörü iş güvenliği sayfasına bakın.
Elektrik Dağıtım ve Trafo İşlerinde Tipik Tehlikeler
Aşağıdaki başlıklar saha uygulamalarından ve kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir. İndirilebilir şablonda trafo, hat ve genel saha bölümleriyle genişletilmiştir.
Elektriksel tehlikeler
- Elektrik çarpması: gerilim altında çalışma, yanlış izolasyon, hatalı topraklama — en ölümcül risk; kesme-kilitleme-etiketleme (LOTO) ve topraklama-kısa devre.
- Ark-flaş / kısa devre: yüksek enerjili ark parlaması; yanık, göz hasarı, işitme kaybı ve basınç dalgası — ark dereceli KKD ve güvenli anahtarlama.
- Statik/indüksiyon gerilimi: enerjisiz hatta bile komşu hattan indüklenen gerilim; topraklama ile emniyete alma.
Yüksekte ve kapalı alanda çalışma
- Direk/platform çalışması: yüksekten düşme; paraşüt tipi emniyet kemeri, yaşam hattı ve yüksekte çalışma önlemleri.
- Kablo kanalı / hücre içi: dar-kapalı alan; gaz ölçümü, havalandırma, iş izni ve gözetim.
Mekanik, saha ve genel tehlikeler
- Ağır ekipman taşıma ve el aletleri: kaldırma-taşıma, el/pres yaralanmaları; teknik ve KKD.
- Saha koşulları: iklim, yaban hayatı (sürüngen/böcek), yalnız çalışma ve ulaşım (trafik) — açık sahada elektrik riskine eklenir.
- Yangın ve tesisat: pano önü yalıtkan paspas, kilitli pano, topraklama ve paratoner periyodik kontrolü.
- Zemin ve düzen: kaygan/engebeli zemin, temel çukurlarına düşme; işaretleme ve emniyet şeridi.
Örnek 5x5 Risk Değerlendirmesi Tablosu (Elektrik/Trafo)
Aşağıdaki satırlar 5x5 L tipi matrisle puanlanmış örneklerdir. Puanlar temsilidir — kendi işletmenizin önlem durumuna göre yeniden takdir edilmelidir. Genişletilmiş hâli indirilebilir şablonda hazırdır.
| Bölüm | Tehlike | Risk | O | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Hat/pano | Gerilim altında çalışma | Elektrik çarpması, ölüm | 2 | 5 | 10 | Kesme-kilitleme-etiketleme; enerji doğrulama; topraklama-kısa devre; yetkili personel; iş izni |
| Trafo/OG hücre | Ark-flaş / kısa devre | Ağır yanık, göz-işitme hasarı | 2 | 5 | 10 | Ark dereceli KKD; güvenli mesafe; doğru anahtarlama; yalıtkan paspas |
| Direk/hat | Yüksekten düşme | Ağır yaralanma, ölüm | 3 | 5 | 15 | Paraşüt tipi emniyet kemeri; yaşam hattı; uygun tırmanma ekipmanı; yüksekte çalışma eğitimi |
| Kablo kanalı/hücre | Dar-kapalı alan çalışması | Boğulma, zehirlenme | 2 | 5 | 10 | Gaz ölçümü; havalandırma; iş izni; gözcü; kurtarma düzeni |
| Genel/tesisat | Topraklama-kaçak akım eksikliği | Elektrik çarpması, yangın | 3 | 4 | 12 | Yıllık topraklama ölçümü; kaçak akım rölesi; kilitli-işaretli pano |
| Montaj/bakım | Ağır ekipman elle taşıma | Kas-iskelet yaralanması | 3 | 3 | 9 | Kaldırma tekniği; taşıma düzeneği/makine; yeterli personel |
| Montaj | El aletleri / pres kazaları | El ve uzuv yaralanması | 3 | 3 | 9 | Bakımlı el aleti; doğru alet seçimi; KKD; iş talimatı |
| Saha | Temel/ayak çukuruna düşme | Yaralanma | 2 | 4 | 8 | Emniyet şeridi; çukurları açık bırakmama; işaretleme |
| Saha/genel | İklim, yaban hayatı, yalnız çalışma | Yaralanma, sağlık sorunu | 2 | 3 | 6 | İşe uygun KKD; hava takibi; haberleşme düzeni; ilkyardım erişimi |
| Ulaşım | Sahaya araçla ulaşım | Trafik kazası | 2 | 5 | 10 | Uygun servis aracı; araç bakımı; sürücü dinlenme düzeni |
Elektrik/Trafo Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? — 5 Adım
- Ekibi kurun: çok tehlikeli sınıfta değerlendirme; işveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi ve teknik sorumlunun katılımıyla yapılır.
- Faaliyetlere ayırın: trafo işletme, trafo bakım, hat montaj, hat bakım, ölçü/röle işleri, kablo işleri, genel saha. Her faaliyeti ayrı değerlendirin.
- Enerji durumunu temel alın: gerilim altında mı, enerjisiz mi? Enerji kesme, doğrulama ve topraklama adımlarını her faaliyet için satırlayın.
- Puanlayın ve önceliklendirin: olasılık × şiddet ile skorlayın; çarpma, ark-flaş ve yüksekten düşme satırları düşük olasılıkta bile öncelikli önlem gerektirir.
- Önlemleri termine bağlayın: her önleme sorumlu ve tarih atayın; en geç 2 yılda bir (kaza/ramak kala sonrasında derhal) yenileyin.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10 — risk değerlendirmesi yükümlülüğü.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — ekip, yöntem, yenileme (çok tehlikeli sınıf: 2 yıl).
- İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği — elektrik iletim/dağıtım faaliyetleri: çok tehlikeli sınıf.
- Elektrik ve yüksekte çalışma mevzuatı — yüksekte çalışma, topraklama ölçümü ve iş ekipmanı periyodik kontrolü.
- İş izin sistemi — gerilim altında/kapalı alan/yüksekte çalışmada zorunlu iyi uygulama.
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın.
Elektrik dağıtım ve trafo risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Elektrik dağıtım/trafo işleri hangi tehlike sınıfında yer alır?
Elektrik enerjisinin iletimi ve dağıtımı faaliyetleri İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nde çok tehlikeli sınıftadır. Bu; risk değerlendirmesinin en geç 2 yılda bir yenilenmesi ve İSG görevlendirmelerinin en yüksek katsayıdan hesaplanması anlamına gelir. Faaliyet kodunuzu NACE rehberinden doğrulayın.
Elektrik işlerinde en kritik riskler hangileri?
Dört başlık öne çıkar: elektrik çarpması (gerilim altında çalışma, yanlış izolasyon), ark-flaş / kısa devre (yüksek enerjili yay, yanık ve göz hasarı), yüksekte çalışma (direk, iskele, mobil platform) ve kapalı/dar alan (kablo kanalı, hücre içi). Bunlara topraklama/ölçüm işleri, ağır ekipman taşıma ve dış saha koşulları (iklim, canlı) eklenir.
Gerilim altında çalışma riski nasıl kontrol edilir?
Temel kural, çalışmadan önce enerjinin kesildiğini varsaymamak: her hat enerjili kabul edilir, kesme-kilitleme-etiketleme (LOTO) uygulanır, uygun kontrol kalemi ile enerji durumu doğrulanır ve topraklama-kısa devre yapılarak çalışma alanı emniyete alınır. Zorunlu gerilim altında çalışma yalnız yetkili personelce, uygun yalıtkan ekipman ve iş izin sistemi ile yapılır.
Ark-flaş (ark parlaması) risk değerlendirmesine nasıl girer?
Ayrı satır olarak girer: tehlike 'kısa devre/ark parlaması', risk 'ağır yanık, göz hasarı, işitme kaybı, basınç dalgası', önlemler ise ark-flaş dereceli KKD (yüz siperi, ark giysisi), güvenli mesafe, pano önünde yalıtkan paspas, doğru anahtarlama sırası ve bakım öncesi enerji kesme prosedürüdür. Trafo ve orta gerilim hücrelerinde yüksek enerji nedeniyle şiddet puanı yüksek tutulur.
Trafo merkezinde saha koşulları neden ayrı değerlendirilir?
Trafo merkezleri ve enerji hatları çoğu zaman açık sahada, uzak konumlarda bulunur; iklim şartları, yaban hayatı (sürüngen, böcek), yalnız çalışma ve ulaşım (trafik) riskleri elektrik riskine eklenir. Bu yüzden 'saha/genel' bölümünde ayrı satırlar açılır; ilkyardım erişimi ve haberleşme düzeni kritik önlemlerdir.
Elektrik tesisatı ve topraklama periyodik kontrolü zorunlu mu?
Evet. Elektrik tesisatı, topraklama ve paratoner düzenli aralıklarla yetkili kişilerce kontrol ettirilir ve raporlanır (topraklama ölçümü ve paratoner kontrolü). Kaçak akım koruma cihazlarının çalışırlığı ve panoların kilitli/işaretli olması denetlenir; bu kontroller hem risk değerlendirmesini hem yasal yükümlülüğü karşılar.
Elektrik/Trafo Risk Değerlendirmenizi Uygulamada Yürütün
Risk değerlendirmenizi, saha turlarınızı ve iş izinlerinizi FirstİSG uygulamasında dijital yürütürsünüz: hazır şablon kütüphanesinden başlar, sahanın fotoğraflarıyla tespit yapar, İSG için özelleştirilmiş yapay zekâ desteğiyle raporu dakikalar içinde tamamlarsınız. İki yıllık yenileme ve periyodik kontrol tarihleri yaklaştığında sistem hatırlatır.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın