Elektrik Dağıtım ve Trafo Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)

Elektrik Dağıtım ve Trafo İşlerinde Hangi Tehlikeler Öne Çıkar?

Üç tehlike grubu öne çıkar: elektriksel tehlikeler, yükseklikte veya kapalı alanda çalışma ve saha/mekanik tehlikeler. Aşağıdaki başlıklar saha uygulamalarından ve kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir; indirilebilir şablonda trafo, hat ve genel saha bölümleriyle genişletilmiştir.

Elektriksel tehlikeler

• Elektrik çarpması: gerilim altında çalışma, yanlış izolasyon, hatalı topraklama en ölümcül risktir. Önlem kesme-kilitleme-etiketleme (LOTO) ve topraklama-kısa devredir.
• Ark-flaş / kısa devre: yüksek enerjili ark parlaması yanık, göz hasarı, işitme kaybı ve basınç dalgası oluşturabilir. Önlem ark dereceli KKD ve güvenli anahtarlamadır.
• Statik/indüksiyon gerilimi: enerjisiz hatta bile komşu hattan indüklenen gerilim oluşabilir; topraklama ile emniyete alınır.

Yüksekte ve kapalı alanda çalışma

• Direk/platform çalışması: yükseklikten düşme riski taşır. Önlem paraşüt tipi emniyet kemeri, yaşam hattı ve yüksekte çalışma tedbirleridir.
• Kablo kanalı / hücre içi: dar-kapalı alan riski taşır. Önlem gaz ölçümü, havalandırma, iş izni ve gözetimdir.

Mekanik, saha ve genel tehlikeler

• Ağır ekipman taşıma ve el aletleri: kaldırma-taşıma ve el/pres yaralanmaları görülür; teknik önlem ve KKD ile azaltılır.
• Saha koşulları: iklim, yaban hayatı (sürüngen/böcek), yalnız çalışma ve ulaşım (trafik); açık sahada elektrik riskine eklenir.
• Yangın ve tesisat: pano önü yalıtkan paspas, kilitli pano, topraklama ve paratoner periyodik kontrolü gerekir.
• Zemin ve düzen: kaygan/engebeli zemin ve temel çukurlarına düşme; işaretleme ve emniyet şeridiyle önlenir.

Elektrik Trafo Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?

Beş adımda yürütülür: ekip kurma, faaliyet ayrımı, enerji durumu tespiti, puanlama ve termine bağlama.

1. Ekibi kurun: çok tehlikeli sınıfta değerlendirme; işveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi ve teknik sorumlunun katılımıyla yapılır.
2. Faaliyetlere ayırın: trafo işletme, trafo bakım, hat montaj, hat bakım, ölçü/röle işleri, kablo işleri, genel saha. Her faaliyeti ayrı değerlendirin.
3. Enerji durumunu temel alın: gerilim altında mı, enerjisiz mi? Enerji kesme, doğrulama ve topraklama adımlarını her faaliyet için satırlayın.
4. Puanlayın ve önceliklendirin: olasılık ve şiddeti çarparak skorlayın. Çarpma, ark-flaş ve yüksekten düşme satırları düşük olasılıkta bile öncelikli önlem gerektirir.
5. Önlemleri termine bağlayın: her önleme sorumlu ve tarih atayın. En geç 2 yılda bir, kaza veya ramak kala sonrasında derhal yenileyin.

Elektrik/Trafo İşlerinde Hangi İş İzinleri Kullanılır?

Üç izin tipi öne çıkar: enerji kesme (LOTO) izni, sıcak çalışma izni ve kapalı/kısıtlı alan izni.

İzin tiplerinin genel akışı ve form örneği için iş izin sistemi rehberine bakın.

Elektrik ve Trafo Tesislerinde Periyodik Kontrol Zorunlulukları Nelerdir?

Üç periyodik kontrol zorunludur: topraklama ölçümü, paratoner (yıldırımdan korunma) kontrolü ve risk değerlendirmesinin kendisinin yenilenmesi. Aşağıdaki tablo azami süreleri ve dayanaklarını özetler.

Elektrik üretim, iletim ve dağıtım tesislerinde topraklama ölçümü Topraklamalar Yönetmeliği Ek-P uyarınca en geç iki yılda bir yapılır; genel işyerlerinde bu süre standartlarda başka bir değer öngörülmedikçe bir yıldır. Ölçüm ve kontrol raporlarının süresi geçmişse denetimde eksik belge sayılır. Topraklama ve paratoner kontrolünün ayrıntıları için topraklama ölçümü rehberine ve paratoner kontrolü rehberine bakın.

Topraklama ve paratoner ölçümünü yalnızca ilgili branştan (elektrik mühendisi, elektrik-elektronik mühendisi veya elektrik teknikeri) EKİPNET kayıtlı kişiler yapabilir. İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III, 23 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete değişikliğiyle güncellenmiştir; İSG-KATİP üzerinden sözleşme olmaksızın düzenlenen periyodik kontrol raporları geçersiz sayılır.

Değerlendirmenin kendisi de mevzuata dayanır. 6331 sayılı İSG Kanunu m.10, risk değerlendirmesi yükümlülüğünün kaynağıdır. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği ekibi, yöntemi ve yenileme süresini belirler; İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği elektrik iletim ve dağıtım faaliyetlerini çok tehlikeli sınıfa alır. Yüksekte çalışma mevzuatı ve iş izin sistemi, gerilim altında, kapalı alanda veya yükseklikte çalışmada zorunlu iyi uygulamadır.

Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın.

Örnek Senaryo: Trafo Merkezinde Bakım Öncesi LOTO Uygulaması

Örnek 1 Enerji A.Ş., orta gerilim trafo merkezinde planlı bakım öncesi risk değerlendirmesini şu sırayla uygulamıştır. Faaliyet önce "trafo bakım" olarak ayrılmış, enerji durumu "gerilim altında değil, kesilmiş" olarak işaretlenmiştir. Vardiya amiri ilgili hücreyi enerjiden ayırmış, kesme-kilitleme-etiketleme uygulamış ve kontrol kalemiyle gerilim yokluğunu doğrulamıştır. Topraklama-kısa devre bağlantısı yapıldıktan sonra iş izni imzalanmış ve bakım ekibi sahaya alınmıştır.

Değerlendirme satırında tehlike "ark-flaş / kısa devre", risk "ağır yanık, göz-işitme hasarı" olarak tanımlanmış ve skor, örnek tablodaki gibi 10 olarak işlenmiştir. Önlem sütununa ark dereceli KKD, güvenli mesafe ve doğru anahtarlama sırası yazılmıştır. Bakım bitiminde kilit ve etiket, işlemi yapan vardiya amiri tarafından kaldırılmış; enerji verilmeden önce sahanın boş olduğu ikinci kez kontrol edilmiştir.

Kayıt formuna kilidin numarası, kesinti başlangıç-bitiş saati ve doğrulamayı yapan kişinin adı işlenmiştir. Bu kayıt, iş izni formuyla birlikte saklanmış ve bir sonraki bakımda referans olarak kullanılmıştır.