Market ve Mağaza Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
Raf ve istif güvenliği, depo, kasa ergonomisi ve acil çıkışlar: perakende işyerleri için örnek 5x5 tablosu ve Excel şablonu
Mağaza İçin Risk Değerlendirmesi Zorunlu mu? — Kısa Cevap
Evet. Tek çalışanlı bir bakkal dahil, çalışanı olan her market ve mağaza 6331 sayılı İSG Kanunu m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Perakende satış işyerleri büyük çoğunlukla az tehlikeli sınıftadır (yenileme: en geç 6 yılda bir); faaliyet konunuza göre sınıf değişebileceği için NACE kodunuzu doğrulayın.
Zincir işletmelerde her şube ayrı işyeri (ayrı SGK sicil numarası) olduğundan her şube için ayrı risk değerlendirmesi yapılır; merkezden hazırlanan tek belge şubelerin kendi yerleşim ve ekipman koşullarını içermiyorsa denetimde yeterli sayılmaz. Sürecin genel adımları için risk değerlendirmesi rehberine bakın.
Market ve Mağazalarda Tipik Tehlikeler
Perakendede risklerin ayırt edici yanı, çalışanların yanında müşterilerin de sürekli sahada olmasıdır — devrilen raf ya da ıslak zemin ziyaretçiyi de etkiler:
Raf, istif ve depo
- Devrilecek şekilde istiflenmiş malzeme ve sabitlenmemiş raflar: raf ünitelerinin duvara/birbirine bağlanmaması, ağır ürünlerin üst raflara konması — mağazanın en karakteristik riski.
- Depoda dar geçiş ve düzensiz istif: tahliyeyi engelleyen yerleşim, devrilen kolilerin altında kalma, aydınlatmayı kapatan istif.
- Seyyar merdivenle üst raflara erişim: merdivenin sabitlenmemesi, sandalye/koli üstüne çıkma — yüksekten düşme.
Elle taşıma ve kesici aletler
- Ağır ve şekilsiz kolilerin tek kişiyle taşınması: bel-sırt incinmesi; taşıma arabası/transpalet kullanılmaması.
- Maket bıçağıyla koli açma: el kesikleri — emniyetli bıçak ve kesme yönü eğitimi ile büyük ölçüde önlenir.
Zemin, geçişler ve müşteri alanı
- Islak-kaygan zemin: temizlik sonrası ve giriş bölgesinde (yağışlı hava) kayma-düşme; müşteri kazalarının başlıca nedeni.
- Geçiş yollarını daraltan sergi ve ekipman: hem günlük dolaşım hem acil tahliye riski.
- Kırık-hasarlı cam vitrin ve yüzeyler: kesik yaralanması.
Elektrik, yangın ve acil durum
- Kaçak akım rölesi olmayan tesisat, dağınık kablolar, yüklü prizler: yangın ve çarpılma.
- Acil çıkışların içe açılması, kilitli veya önü kapalı olması: perakendede denetimlerin ilk baktığı başlıklardan; çıkışlar işaretli, aydınlatmalı ve boş olmalı.
- Yangın tüplerinin kontrolsüzlüğü ve depo için uygun söndürücü eksikliği: 6 aylık kontrol periyodu ve doğru söndürücü tipi.
- Doğalgaz kombisi/ısıtma tesisatı olan işyerlerinde gaz kaçağı: havalandırma menfezinin kapatılmaması ve periyodik baca/tesisat kontrolü.
Ergonomi ve psikososyal etkenler
- Kasada uzun süre ayakta/oturarak tekrarlı hareket: kas-iskelet rahatsızlıkları; kasiyer istasyonu ergonomisi ve ekranlı araç kuralları.
- Müşteriyle gerginlik, hırsızlık ve soygun ihtimali: özellikle akşam saatlerinde yalnız çalışan personel için davranış talimatı ve iletişim düzeni.
- Eğitim eksikliği: işe yeni başlayan personelin oryantasyonsuz sahaya çıkması.
Örnek 5x5 Risk Değerlendirmesi Tablosu (Market/Mağaza)
5x5 L tipi matrisle puanlanmış temsili satırlar — kendi işyerinizin önlem durumuna göre yeniden takdir edin:
| Bölüm | Tehlike | Risk | O | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Satış alanı | Sabitlenmemiş raf üniteleri | Devrilme; çalışan/müşteri ezilmesi | 2 | 5 | 10 | Raflar duvara/birbirine bağlanır; ağır ürün alt rafa |
| Depo | Devrilecek şekilde koli istifi | Malzeme düşmesi, altında kalma | 3 | 4 | 12 | İstif yüksekliği sınırı; geçişler açık; ağırlar alta |
| Depo | Seyyar merdivenin sabitlenmeden kullanımı | Yüksekten düşme | 3 | 4 | 12 | Kaymaz ayaklı merdiven; kullanım öncesi kontrol |
| Giriş/zemin | Yağışlı havada ıslak giriş zemini | Müşteri ve çalışanın kayıp düşmesi | 3 | 3 | 9 | Emici paspas; uyarı levhası; sık kurulama |
| Mal kabul | Ağır kolilerin tek kişiyle taşınması | Bel-sırt incinmesi | 3 | 3 | 9 | Taşıma arabası; iki kişiyle kaldırma; teknik eğitimi |
| Reyon | Maket bıçağıyla koli açma | El kesiği | 4 | 2 | 8 | Emniyetli (otomatik gizlenen) bıçak; gövdeden uzağa kesme |
| Elektrik | Kaçak akım rölesiz tesisat, yüklü prizler | Yangın, elektrik çarpması | 3 | 5 | 15 | Kaçak akım rölesi; yıllık tesisat kontrolü |
| Acil durum | Acil çıkışın önünde koli/sergi | Tahliyede gecikme | 3 | 5 | 15 | Çıkışlar işaretli, aydınlatmalı ve daima boş |
| Kasa | Uzun süre ayakta/tekrarlı hareket | Kas-iskelet rahatsızlığı | 4 | 3 | 12 | Ergonomik kasa istasyonu; dönüşümlü görev; mola düzeni |
| Güvenlik | Hırsızlık/soygun girişimi, müşteri gerginliği | Şiddete maruz kalma | 2 | 4 | 8 | Davranış talimatı (müdahale etmeme); kamera; acil iletişim düzeni |
Mağaza Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? — 5 Adım
- Alanları ayırın: satış alanı, kasa, depo/arka alan, mal kabul, personel odası, tuvaletler, varsa yük asansörü ve otopark.
- Ekibi kurun: işveren/vekili + İSG hizmeti alınan uzman-hekim + çalışan temsilcisi; şube müdürü sahayı en iyi bilen kişi olarak mutlaka katılmalı.
- Müşteri gözüyle de gezin: tehlikeleri yalnız çalışan için değil, ziyaretçiler (yaşlılar, çocuklar, bebek arabası) için de değerlendirin — mağazayı diğer sektörlerden ayıran adım budur.
- Puanlayın ve önceliklendirin: 5x5 matriste skorlayın; acil çıkış ve elektrik gibi yüksek şiddetli kalemlere öncelik verin.
- Önlemleri izleyin, belgeyi güncel tutun: sorumlu + termin atayın; yerleşim (planogram) değişikliği, tadilat veya kaza sonrası süre beklemeden yenileyin.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10 — risk değerlendirmesi yükümlülüğü; ziyaretçilerin (müşterilerin) etkilenebileceği durumların gözetilmesi.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — ekip, yöntem, yenileme süreleri (az tehlikeli: 6 yıl).
- Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği — koli ve yük taşımada işverenin değerlendirme ve önlem yükümlülüğü.
- İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Yönetmeliği — kaçış yolları, aydınlatma, zemin ve geçişler.
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik — söndürücüler, algılama, acil çıkış kapıları.
Cezalar için 2026 İSG cezaları tablosuna bakın; risk değerlendirmesi yapmamak 66.725 TL'den başlayan, her ay tekrarlanan idari para cezasına tabidir.
Market ve mağaza risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Mağaza için risk değerlendirmesi zorunlu mu?
Evet. Çalışanı olan her market ve mağaza — tek çalışanlı bakkal dahil — 6331 sayılı Kanun m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Müşterilerin de sahada olması, değerlendirmenin ziyaretçileri kapsamasını gerektirir.
Mağaza risk değerlendirmesi kaç yılda bir yenilenir?
Perakende satış işyerleri büyük çoğunlukla az tehlikeli sınıftadır; değerlendirme en geç 6 yılda bir yenilenir. Tadilat, yerleşim (planogram) değişikliği, yeni ekipman veya kaza durumunda süre beklenmeden güncellenir. Sınıfınızı NACE rehberinden doğrulayın.
Zincir mağazalarda her şube için ayrı risk değerlendirmesi gerekir mi?
Evet. Her şube ayrı SGK sicil numaralı ayrı işyeridir; risk değerlendirmesi şubenin kendi yerleşimi, ekipmanı ve çalışan profiliyle yapılır. Merkezî bir şablon başlangıç noktası olabilir ama şubeye özgü tespitler eklenmeden yeterli sayılmaz.
AVM içindeki mağazada İSG sorumluluğu kimde?
Mağaza içi (kendi işyeriniz) için sorumluluk kiracı işverene aittir; ortak alanlar (yürüyen merdiven, otopark, ortak tahliye yolları) AVM yönetiminin sorumluluğundadır. Birden fazla işverenin bulunduğu bu tür yerlerde koordinasyon yükümlülüğü yönetimdedir; mağazanın acil durum planı AVM tahliye planıyla uyumlu olmalıdır.
Mağazada en sık görülen iş kazaları neler?
Saha verilerinde öne çıkanlar: ıslak zeminde kayma-düşme, koli taşırken bel incinmesi, maket bıçağı kesikleri, seyyar merdivenden düşme ve devrilen istif/raf altında kalma. Bu beş başlık örnek tablomuzdaki en yüksek öncelikli satırları oluşturur.
Müşterinin mağazada yaşadığı kaza iş kazası mıdır?
Hayır; iş kazası çalışanlar için tanımlıdır. Ancak müşteri kazaları işverenin hukuki (tazminat) sorumluluğunu doğurur ve 6331 m.10 risk değerlendirmesinde "etkilenebilecek diğer kişiler" olarak müşterilerin gözetilmesini gerektirir. Islak zemin levhası gibi basit önlemler her iki riski birden azaltır.
Tüm Şubeleri Tek Panelden Yönetin
FirstİSG uygulamasında her şubenin risk değerlendirmesini hazır şablon kütüphanesinden başlayarak ayrı ayrı yürütür, saha fotoğraflarını İSG için özelleştirilmiş yapay zekâya analiz ettirir, eksik önlemlerin terminlerini şube bazında takip edersiniz. Çok şubeli yapılar için firma-şube hiyerarşisi hazırdır.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın