İşverenin İSG Hizmetini Kendisi Üstlenmesi: Yönetmelik Özeti
Hangi işyerlerinde mümkün, hangi hizmetler kapsam dışı, eğitim ve İSG-KATİP taahhüdü nasıl işler? Madde referanslı özet
İşveren İSG Hizmetini Kendisi Üstlenebilir mi?
Şartlı evet. Konuyu düzenleyen mevzuat, İşyerlerinde İşveren veya İşveren Vekili Tarafından Yürütülecek İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerine İlişkin Yönetmelik'tir (RG: 29.06.2015, S: 29401). Yönetmelik, 50'den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde, işverenin veya işveren vekilinin gerekli eğitimi tamamlayarak İSG hizmetlerinin bir kısmını kendisinin yürütebilmesinin usul ve esaslarını belirler.
Dayanağı 6331 sayılı Kanun m.6/1-a'dır. Üstlenme cümlesi bu bende 10/9/2014 tarihli 6552 sayılı Kanun m.16 ile eklendi; eşiği "10'dan az"dan "50'den az"a çıkaran ise 18/6/2017 tarihli 7033 sayılı Kanun m.85'tir. Bu sayfa yönetmeliğin madde referanslı özetidir; küçük işyerinin tüm yükümlülük tablosu, üç çözüm yolunun karşılaştırması ve karar pratiği az tehlikeli işyeri rehberinde işlenir. Bağlayıcı çerçeve her zaman yürürlükteki güncel yönetmelik metnidir ve değişiklik olursa bu sayfa da güncellenir.
Kimler Üstlenebilir? (m.2, m.4-5)
| Şart | Kural |
|---|---|
| Çalışan sayısı | 50'den az (kapsam m.2) |
| Tehlike sınıfı | Yalnız az tehlikeli; sınıfınızı NACE kodunuzdan doğrulayın. Tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfta üstlenme mümkün değildir. |
| Kişi | İşveren veya işveren vekili. Yönetmelik tanımında işveren vekili, işin ve işyerinin bütününün yönetiminde görev alan kişidir (m.4); saha şefi veya vardiya amiri gibi kısmi yetkililer bu tanıma girmez. |
| Eğitim | Bakanlıkça belirlenen işveren eğitim programının tamamlanması (aşağıda) |
Dört şart birlikte aranır. Çalışan sayısı 50'ye ulaştığında veya işyerinin tehlike sınıfı değiştiğinde üstlenme rejimi sona erer; işyeri, İSG Hizmetleri Yönetmeliği'ndeki olağan yollardan birine (uzman veya hekim görevlendirme, ya da OSGB'den hizmet alma) döner.
Üstlenme Şartlarından Biri Kaybolursa Ne Olur?
Dört şarttan biri düştüğü an üstlenme kendiliğinden sona ermez, ama işveren yönetmelik dışına çıkmış olur ve bu durum denetimde bulgu doğurur. En sık görülen senaryo, çalışan sayısının büyüme nedeniyle 50'yi geçmesidir; işveren bunu fark etmez ve eski düzenle devam eder.
Sağlıklı uygulama, çalışan sayısını ve tehlike sınıfını düzenli aralıklarla (örneğin her yeni işe alımda) kontrol etmek ve eşik yaklaştığında geçiş sürecini önceden planlamaktır. Geçiş, uzman veya hekim görevlendirmesi ya da OSGB sözleşmesiyle yapılır; İSG-KATİP üzerinden kaydın güncellenmesi gerekir.
Pratik eşik takibi için basit bir kural işe yarar: çalışan sayısı 45'e ulaştığında (eşiğin biraz altında) OSGB görüşmelerine veya uzman arayışına başlamak, tam 50'ye ulaşıldığında hizmetsiz kalma riskini ortadan kaldırır. Aynı erken uyarı mantığı, işyerinin tehlike sınıfı değişebilecek yeni bir faaliyet eklendiğinde de uygulanmalıdır.
Üstlenme Hangi Hizmetleri Kapsamaz? (m.5, m.7)
Üstlenme, İSG hizmetlerinin tamamını değil bir kısmını kapsar. Yönetmeliğin çizdiği sınır nettir:
- Üstlenilebilir: Risk değerlendirmesi sürecine katılım, çalışan İSG eğitimlerinin organizasyonu, acil durum planı hazırlığı, saha kontrolleri ve kayıt düzeni gibi iş güvenliği tarafındaki hizmetler.
- Üstlenilemez: İşe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikler kapsam dışıdır (m.5); sağlık gözetimi hekim işidir ve hekim kanalından alınır (m.7). Az tehlikeli ve 50'den az çalışanlı işyerlerinde işe giriş ve periyodik muayeneler ÇASMER, aile hekimi veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alınabilir (6331 m.15/3).
Bir zamanlar farklı olan iki eşik, artık aynı: Üstlenme eşiği 6331 m.6/1-a'da, sağlık raporu eşiği m.15/3'te düzenlenir; iki ayrı hükümdür ve kapsamları farklıdır. Sayısal eşikleri ise 18/6/2017 tarihli 7033 sayılı Kanun m.85 ikisini birden "10'dan az"dan "50'den az"a çıkararak hizaladı. Bugün az tehlikeli sınıfta 30 çalışanı olan bir işyeri hem İSG hizmetlerini üstlenebilir hem de işe giriş raporlarını ÇASMER, aile hekimi veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından aldırabilir.
Eşiklerin aynı sayıya gelmesi, hükümleri birleştirmez. Üstlenme, işverenin iş güvenliği tarafındaki hizmetleri kendi yürütmesidir; m.15/3 ise tıbbi raporun kimden alınabileceğini düzenler. Elli çalışana ulaşan bir işyeri her iki imkânı da aynı anda kaybeder: hizmeti üstlenemez ve sağlık raporlarını yalnız işyeri hekiminden alabilir.
Sağlık Gözetimi Neden Üstlenme Dışında Tutuldu?
Gerekçe basittir: işe giriş ve periyodik muayeneler, teşhis ve işe uygunluk kararı gibi hekime özgü tıbbi yetkiler içerir. Yönetmeliğin öngördüğü eğitim, işvereni bu tıbbi kararları verebilecek bir sağlık personeline dönüştürmez; eğitim iş güvenliği tarafını kapsar, tıbbi tarafı değil.
Bu ayrım, üstlenme rejimini seçmiş bir işyerinin bile neden tamamen "profesyonelsiz" kalamayacağını açık biçimde gösterir. Sağlık gözetimi tarafı her zaman bir hekim kanalından yürütülür. Küçük işyerinde bu çoğunlukla kısmi süreli hekim sözleşmesiyle sağlanır. 50'den az çalışanlı az tehlikeli işyerlerinde ise ÇASMER, aile hekimi veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucusu da bu kanalı karşılayabilir.
İşveren İSG Eğitimini Kim Verir, Nasıl Alınır? (m.9-13, m.18)
- Eğitimi kim verir: Bakanlıkla protokol yapan üniversiteler ve kamu kurum/kuruluşları; program açık öğretim, uzaktan veya yüz yüze yürütülebilir. Uygulamada en yaygın kanal, protokollü üniversitelerin e-sertifika programlarıdır.
- İçerik ve süre: Program, yönetmelik ekindeki asgari konu başlıklarını ve süreleri kapsamak zorundadır; güncel program ve başvuru şartlarını eğitimi veren kuruluştan teyit edin.
- Muafiyet (m.18): İş güvenliği uzmanlığı veya işyeri hekimliği belgesine sahip işveren veya işveren vekilleri bu eğitimden muaftır.
Eğitimden Muaf Olan Var mı?
Evet. Yönetmeliğin m.18 hükmü, iş güvenliği uzmanlığı veya işyeri hekimliği belgesine sahip işveren ya da işveren vekillerini eğitim şartından muaf tutar. Mantık nettir: bu kişiler zaten mevzuatın aradığı teknik bilgiye sahip bir belgeyle donatılmıştır.
Muafiyet yalnızca eğitim şartına ilişkindir; İSG-KATİP kaydı ve üstlenme taahhüdü, eğitimden muaf olan kişi için de aynen ve eksiksiz gerekir. Belgeli bir işveren bile, sisteme kaydolup hizmeti onaylatmadan üstlenmeyi fiilen başlatmış sayılmaz.
Eğitimi Bitirdim, Üstlenme Ne Zaman Başlar? (m.5)
Eğitimi tamamlamak tek başına yeterli değildir: hizmeti üstlenecek işveren veya işveren vekilinin İSG-KATİP üzerinden sisteme kaydolması zorunludur ve hizmet, sistemde onaylandığı tarihten itibaren geçerli sayılır. Kişinin SGK kayıtlarında işveren veya işveren vekili olarak görünmesi gerekir.
Bu iki adım (eğitim sertifikası ve Katip onayı) arasındaki boşlukta işyeri hukuken hizmetsiz sayılır; sertifika elde eder etmez Katip kaydını aynı gün tamamlamak, bu boşluğu pratikte en aza indirir. Katip tarafındaki sözleşme mantığı ve ekran adımları için İSG-KATİP rehberine bakın.
Üstlenmek Sorumluluğu Azaltır mı?
Hayır. Üstlenmek, yükümlülüklerden kurtulmak değildir; risk değerlendirmesi, çalışan eğitimi, acil durum planı ve kayıt düzeni aynen sürer. Olası bir iş kazasında "uzmanım yoktu, kendim bakıyordum" savunması işvereni korumaz.
Aksine, üstlenen işveren kendi hatasını başka bir tarafa (uzman veya OSGB) yükleyemediği için sorumluluk her zaman daha doğrudan ve kesintisiz biçimde kendi üzerinde kalır. Yükümlülük ihlallerinde 6331 m.26 idari para cezaları uygulanır; tutarlar için 2026 ceza tablosuna veya ceza hesaplayıcıya bakın.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlı bir mevzuat özetidir; bağlayıcı çerçeve yürürlükteki yönetmelik metnidir.
Üstlenmek mi, OSGB'den Hizmet Almak mı Daha Doğru?
Bu bir mevzuat sorusu değil, kaynak sorusudur. Üstlenme, dışarıya ödeme yapmadan yükümlülükleri yerine getirme imkânı sunar; karşılığında işveren veya vekilinin zamanını, eğitim yükünü ve mevzuat takibini üstlenmesini gerektirir. Küçük ve istikrarlı bir işyerinde bu tercih edilebilir.
Büyümeyi planlayan, çalışan sayısı kademeli olarak 50'ye yaklaşan veya işveren vekilinin operasyonel işlere ayıracak zamanı giderek sınırlanan işyerlerinde OSGB'den hizmet almak, geçiş anındaki kesinti riskini baştan ortadan kaldırır. Üç yolun (üstlenme, uzman/hekim görevlendirme, OSGB) karşılaştırmalı karar tablosu için az tehlikeli işyeri rehberine bakın.
Denetimde Üstlenen İşyerinden Neler İstenir?
Denetim ekibi öncelikle İSG-KATİP'teki üstlenme kaydının hâlâ aktif ve güncel olduğunu doğrular. Ardından eğitim sertifikası (veya muafiyet belgesi), risk değerlendirmesi, çalışan eğitim kayıtları ve acil durum planının varlığına bakar; sağlık gözetimi tarafının ayrı bir hekim kanalından yürütüldüğünü kontrol eder.
Sık görülen eksik, üstlenmenin sağlık gözetimini de kapsadığı yanılgısıyla işe giriş muayenelerinin hiç yaptırılmamasıdır. Bu, tek başına m.5 ve m.7 ihlali olarak değerlendirilir ve üstlenmenin genel geçerliliğinden bağımsız, ayrı ve idari para cezasına konu olabilecek bir bulgudur.
Örnek Senaryo: 18 Çalışanlı Bir Ofiste Üstlenme
Örnek Danışmanlık A.Ş., az tehlikeli sınıfta yer alan, İstanbul'da 18 çalışanlı bir ofis işyeridir. İşveren, dışarıdan uzman veya OSGB hizmeti almak yerine yönetmelikteki üstlenme yolunu seçer; çünkü işyeri küçük ve riskler görece sınırlıdır.
İşveren, protokollü bir üniversitenin e-sertifika programını tamamlar, sertifikayı İSG-KATİP'e yükler ve üstlenme kaydını onaylatır. Risk değerlendirmesini kendisi hazırlar (gerekirse dışarıdan danışmanlık alarak), çalışan eğitimlerini organize eder, acil durum planını yazar. Çalışan sayısı 10'u aştığı için işe giriş ve periyodik muayeneleri aile hekiminden değil, ayrı bir işyeri hekimi sözleşmesiyle sağlar; sağlık gözetimi tarafı üstlenmenin dışında kalır.
Üstlenmede Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
Birinci hata, eğitim sertifikasını alır almaz "artık üstlendim" varsayımıyla İSG-KATİP kaydını atlamaktır; kayıt yapılmadan hizmet resmen başlamış sayılmaz. İkinci hata, sağlık gözetimini de üstlenmenin kapsadığını sanıp işe giriş muayenelerini hiç yaptırmamaktır.
Üçüncü hata, çalışan sayısı 50'ye yaklaşırken geçiş planı yapmamaktır; eşik aşıldığı gün işyeri aniden yükümlülük dışı kalır. Dördüncü hata, işveren vekilinin gerçekte işin bütününü yönetmediği hâlde (örneğin yalnızca bir şube müdürüyken) üstlenmeyi kendi adına yapmasıdır; bu, m.4'teki tanıma uymadığı için denetimde geçersiz sayılabilir.
Üstlenme Süresiz mi, Yeniden Onay Gerekir mi?
Yönetmelik, üstlenme için sabit bir vize veya yenileme süresi öngörmez; şartlar (çalışan sayısı, tehlike sınıfı, kişi) sağlandığı sürece üstlenme devam eder. Bu, eğitim sertifikasının "her yıl yenilenmesi" gerektiği anlamına gelmez.
Buna karşılık İSG-KATİP kaydının aktif kalması gerekir; sistemsel bir hata veya yanlışlıkla yapılan bir işlem kaydı pasife düşürürse, işveren bunu fark edip yeniden aktifleştirmelidir. Kaydın durumunu düzenli kontrol etmek, "hizmet aslında kesintiye uğramış ama kimse fark etmemiş" senaryosunun önüne geçer.
Üstlenen İşveren Vekilini Değiştirebilir mi?
Evet, ama değişiklik otomatik yürümez. Yeni işveren vekili de m.4'teki tanıma uymalı, yani işin ve işyerinin bütününün yönetiminde görev almalıdır. Kendisi de eğitim şartını (veya muafiyet belgesini) sağlamak ve İSG-KATİP kaydını kendi adına yeniden onaylatmak zorundadır.
Eski vekilin kaydı kapatılmadan yeni vekilin kaydı açılırsa sistemde çakışma oluşabilir; bu yüzden görev devrinde önce eski kaydın feshi, ardından yeni kaydın onayı sırayla yapılmalıdır. Devir sürecinde risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve acil durum planı gibi belgeler de yeni vekile fiilen ve yazılı bir tutanakla teslim edilmelidir. Sözlü devir, ileride hangi eksikliğin kimin döneminde oluştuğu tartışmasında yetersiz kalır.
İşverenin İSG hizmetini üstlenmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
İşveren İSG hizmetini kendisi üstlenebilir mi?
Şartlı evet: işyerinde 50'den az çalışan olmalı, işyeri az tehlikeli sınıfta yer almalı ve işveren veya işveren vekili Bakanlıkça belirlenen eğitim programını tamamlamış olmalıdır (RG 29401 sayılı Yönetmelik; dayanak 6645 ile değişik 6331 m.6). Üç şart birlikte aranır; tehlikeli/çok tehlikeli sınıfta üstlenme mümkün değildir.
Üstlenme hangi hizmetleri kapsamaz?
İşe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikler kapsam dışıdır (m.5); sağlık gözetimi hekim kanalından yürür (m.7). 50'den az çalışanlı az tehlikeli işyerlerinde işe giriş ve periyodik muayeneler ÇASMER'lerden, aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alınabilir (6331 m.15/3). Bu, üstlenme hükmünden ayrı bir maddedir; sayısal eşikleri 2017'de 7033 sayılı Kanun m.85 ile birlikte 50'ye çıkarıldığı için bugün aynı sayıya denk gelir.
İşveren vekili kimdir, vardiya amiri üstlenebilir mi?
Yönetmelik tanımında işveren vekili, işveren adına hareket eden ve işin ve işyerinin bütününün yönetiminde görev alan kişidir (m.4). Yalnızca bir bölümü veya vardiyayı yöneten amir bu tanıma girmez; üstlenme, işyerinin bütününü yöneten kişi üzerinden kurulur ve İSG-KATİP'e bu kişi adına işlenir.
İşveren İSG eğitimini kim verir, nasıl alınır?
Bakanlıkla protokol yapan üniversiteler ve kamu kurum/kuruluşları verir; program açık öğretim, uzaktan veya yüz yüze yürütülebilir (m.9-13). Uygulamada en yaygın kanal protokollü üniversitelerin e-sertifika programlarıdır; güncel başvuru şartlarını, ücretini ve program takvimini eğitimi veren kuruluştan başvurmadan önce doğrudan teyit edin.
Eğitimden muaf olan var mı?
Evet: iş güvenliği uzmanlığı veya işyeri hekimliği belgesine sahip işveren/işveren vekilleri eğitimden muaftır (m.18). Muafiyet yalnızca eğitim şartına ilişkindir; İSG-KATİP kaydı ve üstlenme taahhüdü yine gerekir, belge sahibi olmak bu iki idari adımı ortadan kaldırmaz ve hiçbir şekilde göz ardı edilemez.
Üstlenen İşverenin Kayıt Yükünü Hafifletin
Hizmeti kendisi üstlenen işverenin en zayıf noktası kayıt düzenidir: eğitim belgeleri, kontrol kayıtları, acil durum planı ve risk değerlendirmesi denetimde ilk sorulan dosyalardır. FirstİSG'de bu kayıtlar tek yerde durur; fotoğrafla başlayan saha tespiti rapora ve terminli aksiyona dönüşür, yenileme tarihlerini ajanda hatırlatır. İSG için özelleştirilmiş yapay zekâ, raporu dakikalar içinde hazırlar.
Her ay 4 ücretsiz rapor hakkıyla deneyin
Mobil uygulama: App Store · Google Play
Üstlendiğiniz İSG yükümlülüklerini uygulamadan yönetin
FirstİSG uygulamasında risk değerlendirmesi, eğitim ve denetim kayıtlarınızı mevzuat referanslı raporlarla tutar, İSG hizmetini kendiniz üstlendiğinizde yükümlülüklerinizi her ay ücretsiz rapor hakkıyla takip edersiniz.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın