NIOSH Kaldırma Denklemi: RWL ve Kaldırma İndeksi Nasıl Hesaplanır?
Altı çarpanın metrik formülleri, frekans ve kavrama tabloları, adım adım sayısal örnek ve iyileştirme karşılaştırması
NIOSH kaldırma denklemi, iki elle yapılan bir kaldırma görevinde güvenli kabul edilen üst ağırlığı hesaplayan sayısal bir yöntemdir. Sonuç iki değerdir: önerilen ağırlık sınırı (RWL) ve kaldırma indeksi (LI). RWL o göreve özel güvenli kilogramı verir, LI ise fiilen kaldırılan yükün bu sınırın kaç katı olduğunu gösterir.
Yöntem, Amerika Birleşik Devletleri Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü (NIOSH) tarafından geliştirilmiştir. Waters, Putz-Anderson, Garg ve Fine'ın 1993 tarihli çalışmasıyla duyurulmuş, uygulama adımları 94-110 numaralı NIOSH kılavuzunda 1994'te toplanmıştır. Aynı kılavuz Eylül 2021'de gözden geçirilerek yeniden yayımlanmıştır.
NIOSH kaldırma denklemi nedir ve neyi hesaplar?
Denklem, ideal koşul için tanımlanmış bir yük sabitini altı çarpanla küçülterek göreve özel bir ağırlık sınırı üretir. Yük sabiti 23 kilogramdır ve NIOSH'un 1994 tarihli kılavuzuna göre ideal koşullarda kaldırılması önerilen üst değeri gösterir. Her çarpan sıfır ile bir arasında değer alır, görevdeki tek bir kusuru temsil eder ve sabiti aşağı çeker.
RWL = 23 × HM × VM × DM × AM × FM × CM
LI = kaldırılan yük / RWL
Kaldırma indeksi bundan sonra tek bölmeyle bulunur, çünkü LI yalnızca kaldırılan yükün RWL değerine bölünmesidir. NIOSH'un 1994 tarihli kılavuzuna göre LI değeri 1,0 ve altındaysa görev sağlıklı çalışanların büyük bölümü için kabul edilebilir sayılır.
Yöntem yalnız bel bölgesindeki yüklenmeyi hedefler, bu yüzden omuz zorlanması, el bileği rahatsızlığı veya kalp damar yükü denklemin konusu değildir. Bu alanlar için gözleme dayalı puanlama araçları kullanılır.
İdeal koşul tarifi altı ölçütü birden içerir: yük gövdeye yakın, eller yaklaşık 75 santimetre yüksekte, dikey yer değiştirme 25 santimetrenin altında, gövde dönmesi sıfır, kavrama iyi ve kaldırma seyrek. Sahada bu altı koşulun aynı anda sağlandığı bir görev neredeyse hiç görülmez, dolayısıyla RWL değeri pratikte her zaman 23 kilogramın altına iner.
Türkiye'de bu hesap zorunlu mu?
Hayır, NIOSH denklemi Türkiye'de bağlayıcı bir hesap yöntemi değildir. Bağlayıcı düzenleme Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği'dir (Resmî Gazete: 24.07.2013, Sayı: 28717). Yönetmelik, elle taşımayı ortadan kaldıracak mekanik sistemleri öne alır ve taşıma kaçınılmazsa risk faktörlerinin değerlendirilmesini ister.
Yönetmelik tek bir kilogram tavanı vermez, bunun yerine yükün ağırlığını, biçimini, kavranabilirliğini, taşıma mesafesini ve gövde duruşunu birlikte ele alır. NIOSH denklemi tam da bu faktörleri sayıya çevirdiği için yönetmeliğin istediği değerlendirmeye teknik gövde sağlar.
İki metnin ilişkisi tek cümleyle kurulabilir: yönetmelik neyin değerlendirileceğini söyler, NIOSH denklemi ise bunu nasıl ölçeceğinizi verir. Denetimde sunulan dosyada dayanak yönetmelik, yöntem ise NIOSH olarak yazılır.
RWL çarpanları ve metrik formülleri
Çarpanların dördü formülle, ikisi tabloyla bulunur ve aşağıdaki formüllerin tamamı santimetre ile derece cinsinden ölçüm ister.
| Çarpan | Ne ölçer | Metrik formül | Geçerli aralık |
|---|---|---|---|
| HM, yatay çarpan | Ayak bileği ortası ile eller arası yatay mesafe (H) | 25 / H | 25 ile 63 cm |
| VM, dikey çarpan | Ellerin zeminden yüksekliği (V) | 1 − 0,003 × |V − 75| | 0 ile 175 cm |
| DM, mesafe çarpanı | Yükün dikey yer değiştirmesi (D) | 0,82 + 4,5 / D | 25 ile 175 cm |
| AM, asimetri çarpanı | Gövdenin dönme açısı (A) | 1 − 0,0032 × A | 0 ile 135 derece |
| FM, frekans çarpanı | Dakikadaki kaldırma sayısı | Tablo | 0,2 ile 15 |
| CM, kavrama çarpanı | Tutamak kalitesi | Tablo | İyi, orta, kötü |
Yatay çarpan pratikte en sert cezayı verir, çünkü yük gövdeden 63 santimetre uzaklaştığında değeri 0,40 seviyesine iner. Sınır tek başına bu kalem yüzünden yüzde altmış düşerken, aynı yük kucağa yakın tutulduğunda çarpan 1,00 kalır.
Dikey çarpan 75 santimetrede en yüksek değerini alır ve bu yükseklik, ayakta duran bir yetişkinde el ekleminin doğal seviyesine karşılık gelir. Zeminden kaldırmada da omuz üstüne çıkarmada da çarpan aşağı iner.
Mesafe çarpanı diğerlerine göre yumuşaktır çünkü formülün tabanı 0,82 değerindedir. Yükün dikey yolculuğu ne kadar uzarsa uzasın çarpan bu tabanın altına inmez, yani mesafe tek başına belirleyici olmaz.
Asimetri açısı gövdenin ayak yönünden ne kadar saptığını gösterir ve her derece için sınırı 0,0032 oranında düşürür. 135 dereceyi aşan dönmelerde çarpan sıfırlanır, görev denklemin kapsamı dışına çıkar.
Frekans çarpanı tablosu
Frekans çarpanı iki bilgiye birden bakar: dakikada kaç kaldırma yapıldığı ve görevin kesintisiz kaç saat sürdüğü. Aşağıdaki tabloda satırlar kaldırma sıklığını, sütunlar ise görev süresini gösterir.
| Kaldırma / dakika | 1 saatten az | 1 ile 2 saat | 2 ile 8 saat |
|---|---|---|---|
| 0,2 | 1,00 | 0,95 | 0,85 |
| 0,5 | 0,97 | 0,92 | 0,81 |
| 1 | 0,94 | 0,88 | 0,75 |
| 2 | 0,91 | 0,84 | 0,65 |
| 3 | 0,88 | 0,79 | 0,55 |
| 4 | 0,84 | 0,72 | 0,45 |
| 5 | 0,80 | 0,60 | 0,35 |
| 6 | 0,75 | 0,50 | 0,27 |
| 8 | 0,60 | 0,35 | 0,18 |
Tablodaki değerler, el yüksekliği 75 santimetrenin altında ve üstünde dakikada sekiz kaldırmaya kadar aynıdır; daha yüksek frekanslarda alçak kaldırmalar için çarpan sıfıra iner. Süre sütunu vardiyanın tamamını değil, o görevin kesintisiz sürdüğü zamanı gösterir.
Kavrama çarpanı tablosu
Kavrama sınıfı üç kademeye ayrılır ve el yüksekliğine göre farklı ceza uygular, çünkü eller 75 santimetrenin üstündeyken orta kavrama hiç ceza almaz.
| Kavrama sınıfı | Eller 75 cm altında | Eller 75 cm ve üstünde |
|---|---|---|
| İyi | 1,00 | 1,00 |
| Orta | 0,95 | 1,00 |
| Kötü | 0,90 | 0,90 |
İyi kavrama, tutamağı veya el yuvası bulunan sağlam bir kap demektir. Orta kavrama, parmakların yaklaşık doksan derece bükülebildiği düzensiz bir yüzeyi anlatır; kötü kavrama ise keskin kenarlı, esnek veya dengesiz yüklerde geçerlidir.
Adım adım örnek: depoda koli kaldırma
Bir depo çalışanı paletten koli alıp raf tezgâhına koyuyor. Ölçümler şöyle alındı: yük 15 kilogram, yatay mesafe 30 santimetre, başlangıç el yüksekliği 40 santimetre, bırakma yüksekliği 110 santimetre. Gövde dönmesi yok, kavrama orta, sıklık dakikada iki kaldırma, görev süresi dört saat.
Çarpanlar sırayla bulunur:
- HM = 25 / 30 = 0,83
- VM = 1 − 0,003 × 35 = 0,90
- DM = 0,82 + 4,5 / 70 = 0,88
- AM = 1,00 (dönme yok)
- FM = 0,65 (dakikada iki kaldırma, iki ile sekiz saat)
- CM = 0,95 (orta kavrama, 75 santimetre altı)
RWL = 23 × 0,83 × 0,90 × 0,88 × 1,00 × 0,65 × 0,95 sonucunda 9,3 kilogram çıkar. Kaldırma indeksi 15 bölü 9,3 işlemiyle 1,6 olur. Değer birin üzerinde olduğu için görev bu hâliyle yeniden tasarlanmalıdır.
En düşük çarpan 0,65 ile frekans çarpanı, ikinci sıradaki ise 0,83 ile yatay çarpandır. İyileştirme sırası bu iki kalemden başlar, çünkü sınırı en çok onlar aşağı çekmektedir.
İyileştirme sonrası hesap
Palet yerine yüksekliği ayarlanabilir bir masa konulur, koli gövdeye yaklaştırılır ve sıklık dakikada bire indirilir. Yeni ölçümler: yatay mesafe 25 santimetre, başlangıç yüksekliği 75 santimetre, bırakma yüksekliği 110 santimetre.
- HM = 25 / 25 = 1,00
- VM = 1,00
- DM = 0,82 + 4,5 / 35 = 0,95
- AM = 1,00
- FM = 0,75
- CM = 1,00 (kavrama sınıfı aynı, eller 75 santimetrede)
Yeni RWL 16,4 kilogram, yeni kaldırma indeksi 0,91 olur. Aynı koli, ağırlığı hiç değişmeden kabul edilebilir banda iner ve bu sonuç denklemin en kullanışlı tarafını gösterir.
Gövde dönmesi eklenirse ne olur
İlk senaryoda çalışan doksan derece dönerek koliyi bırakıyor olsaydı asimetri çarpanı 0,71 değerine inerdi. RWL 6,6 kilograma düşer, kaldırma indeksi 2,3 olurdu. Tek bir duruş kusuru, hiçbir ölçü değişmeden kaldırma indeksini yüzde kırktan fazla büyütür.
Bu karşılaştırma denklemin asıl işlevini ortaya koyar: hangi fiziksel koşulun ne kadar zarar verdiğini ayırt eder ve iyileştirme bütçesinin doğru kaleme harcanmasını sağlar.
Çok adımlı görevlerde tek hesap yeterli mi?
Hayır, yükün bırakıldığı noktada da tutuş kontrolü gerekiyorsa hesap iki kez yapılır. NIOSH'un 94-110 numaralı kılavuzu bu durumda hem başlangıç hem bırakma noktası için ayrı RWL hesaplanmasını ister ve iki sonuçtan küçük olanı geçerli sayılır.
Bırakma noktasında kontrol gerekliliği şu hâllerde doğar: yük hassas biçimde yerleştiriliyorsa, elden ele veriliyorsa veya bırakma anında yönü düzeltiliyorsa. Kolinin rafa itilerek bırakıldığı durumlarda ikinci hesap gerekmez.
Aynı çalışan gün içinde birden çok farklı kaldırma görevi yapıyorsa tek bir indeks yeterli olmaz. Kılavuz bu durum için bileşik kaldırma indeksi adlı ayrı bir prosedür tanımlar. Görevler tek tek hesaplanır, sonra sıklıkları birlikte değerlendirilerek tek bir toplam değer üretilir.
Ölçümler sahada nasıl alınır?
Bir metre, bir açıölçer ve bir kronometre çoğu görev için yeterlidir. Pahalı ekipman gerekmez; önemli olan ölçümün başka bir kişi tarafından da aynı sonuçla tekrarlanabilmesidir.
Yatay mesafe, ayak bileklerinin orta noktası ile ellerin kavrama noktası arasından ölçülür. Dikey yükseklik zeminden el kavrama noktasına alınır; dikey yer değiştirme ise başlangıç ve bırakma yüksekliklerinin farkına eşittir.
Dönme açısı, omuz hattının ayakların baktığı yönden sapma miktarıdır ve ayaklar kaldırma sırasında yer değiştiriyorsa açı sıfır kabul edilir.
Sıklık on beş dakikalık bir gözlemden hesaplanır; sayılan kaldırma adedi on beşe bölünerek dakika başına düşen değer bulunur.
Ölçüm anını fotoğrafla belgelemek sonraki adımları kolaylaştırır. Görüntü hem çarpanların doğrulanmasını sağlar hem de iyileştirme sonrası karşılaştırma için başlangıç kaydı işlevi görür.
Denklem hangi durumlarda kullanılamaz?
Denklem tek elle yapılan kaldırmalarda, oturarak veya diz çökerek çalışmada ve dar alanlarda geçerli değildir, çünkü bu koşullarda çıkan sayı yanıltıcı olur.
Kürekle atma, itme, çekme, tekerlekli araçla taşıma ve merdivende yük çıkarma da kapsam dışındadır. Dengesiz yükler, kaygan zemin ve aşırı sıcak ortamlar da sonucu güvenilmez kılar.
Kapsam dışındaki görevlerde gözleme dayalı yöntemler devreye girer. REBA ve RULA gibi puanlama araçları bu boşluğu doldurur; kıyaslama için ergonomik risk değerlendirme sayfasına bakabilirsiniz.
Hangi çarpan düşükse hangi iyileştirme önce gelir?
Önce en düşük çarpan bulunur, iyileştirme oradan başlar. Yükü hafifletmek çoğu zaman ilk seçenek değildir ve genellikle en pahalı olanıdır.
Yatay çarpan düşükse yük gövdeye yaklaştırılır: raf derinliği azaltılır, kap küçültülür ve önündeki fiziksel engel ortadan kaldırılır.
Dikey çarpan düşükse kaldırma yüksekliği 75 santimetreye çekilir ve bu işi ayarlanabilir masa, makaslı platform ya da palet yükseltici görür.
Frekans çarpanı düşükse görev rotasyonu veya tampon stok düzeni kurulur, böylece aynı çalışanın kesintisiz kaldırma süresi kısalır.
Kavrama çarpanı düşükse tutamaklı kap veya el yuvası açılmış kutu kullanılır, ki bu genellikle maliyeti en düşük ve en hızlı uygulanan müdahaledir.
Denklem hangi işlerde en çok işe yarar?
Denklem, aynı hareketin gün boyu tekrarlandığı elleçleme işlerinde en yüksek getiriyi verir. Depo sevkiyatı, market raf dolumu, üretim hattı besleme ve çamaşırhane işleri bu tanıma uyan tipik örneklerdir.
Depo ve lojistik tarafında koli boyutu, raf yüksekliği ve palet düzeni doğrudan çarpanlara yansır. Bu üç değişken tasarımla değiştirilebildiği için sonuç hızla iyileşir; ayrıntı için depo ve lojistik risk değerlendirmesi örneği sayfasına bakabilirsiniz.
Sağlık kuruluşlarında hasta transferi kapsam dışındadır çünkü yük dengesiz ve canlıdır. Buna karşılık malzeme, çamaşır ve atık taşımada denklem sorunsuz uygulanır.
Şantiyede yükler genellikle dengesiz ve zemin düzensiz olduğu için sonuç dikkatle yorumlanmalıdır. Kalıp, tuğla ve çimento torbası taşımada denklem yine de kaba bir öncelik sıralaması verir.
Sonuç risk değerlendirmesine nasıl işlenir?
Kaldırma indeksi bir risk maddesinin kanıtıdır, kendi başına risk değerlendirmesi yerine geçmez. Çıkan sayı, ergonomi başlığı altındaki maddenin şiddet ve olasılık gerekçesine yazılır.
Kayıtta şunlar bulunmalıdır: ölçülen altı değişken, hesaplanan RWL, kaldırma indeksi, en düşük çarpan ve seçilen iyileştirme. Her iyileştirme kalemine ayrıca bir sorumlu ile termin tarihi eklenir.
İyileştirme uygulandıktan sonra ölçüm mutlaka tekrarlanır, çünkü ikinci hesap yapılmadıysa dosyada yalnız niyet kalır, kanıt kalmaz. Yöntemin bütünü için risk değerlendirmesi nasıl yapılır sayfasını kullanabilirsiniz.
NIOSH kaldırma denklemi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
NIOSH kaldırma denklemi Türkiye'de zorunlu mu?
Hayır, NIOSH kaldırma denklemi Türkiye'de bağlayıcı bir hesap yöntemi değildir. Bağlayıcı çerçeve Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği'dir (Resmî Gazete: 24.07.2013, Sayı: 28717). Yönetmelik sayısal bir kilogram tavanı yerine risk faktörlerini sayar. NIOSH denklemi bu faktörleri sayısallaştırdığı için ergonomik risk değerlendirmesinde yaygın kullanılır ve denetimde teknik dayanak olarak sunulabilir.
RWL hesabı kaç kilogramdan başlar?
RWL hesabı 23 kilogramlık yük sabitinden başlar. NIOSH'un 94-110 numaralı uygulama kılavuzuna göre bu değer, ideal koşullarda önerilen üst sınırdır. İdeal koşul; yükün gövdeye yakın, el yüksekliğinin yaklaşık 75 santimetrede, dönme açısının sıfır, kavramanın iyi ve kaldırmanın seyrek olması demektir. Her sapma bir çarpanla sabiti aşağı çeker, bu yüzden saha değeri neredeyse her zaman 23 kilogramın altına iner.
Kaldırma indeksi 1'in üzerinde çıkarsa ne yapılır?
Kaldırma indeksi 1,0'ın üzerindeyse görev yeniden tasarlanır. NIOSH'un 1994 tarihli uygulama kılavuzu, 1,0 ve altındaki değeri sağlıklı çalışanların büyük bölümü için kabul edilebilir sayar. Üzerine çıkıldığında bel yaralanması riski artan bir çalışan kesimi oluşur. Önce en düşük çarpan bulunur, sonra o çarpanı düşüren fiziksel koşul giderilir. Yükü hafifletmek tek seçenek değildir.
NIOSH denklemi hangi işlerde kullanılamaz?
Denklem tek elle yapılan kaldırmalarda, oturarak veya diz çökerek çalışmada ve dar alanlarda geçerli değildir. Kürekle atma, itme, çekme ve tekerlekli araçla taşıma da kapsam dışıdır. Dengesiz yüklerde, kaygan zeminde ve aşırı sıcak ortamlarda sonuç güvenilir olmaz. Bu koşullarda gözleme dayalı yöntemler veya biyomekanik analiz tercih edilir; bkz. ergonomik risk değerlendirme.
Ölçüm için hangi aletler yeterlidir?
Bir metre, bir açıölçer ve bir kronometre çoğu görev için yeterlidir. Yatay mesafe ayak bileği ortası ile eller arasından, dikey yükseklik zeminden el kavrama noktasına ölçülür. Dönme açısı gövde ile ayak yönü arasındaki sapmadır. Kaldırma sıklığı on beş dakikalık bir gözlemden dakikaya bölünerek bulunur. Ölçümü fotoğrafla belgelemek, sonradan yapılacak itirazları kısaltır.
Ergonomik bulguyu ölçümden takibe bağlayın
Hesabı bitirdiğinizde elinizde bir kaldırma indeksi değeri ve ölçüm anını gösteren bir fotoğraf kalır. FirstİSG uygulamasında bu bulguyu ergonomi maddesi olarak açar; ölçüm fotoğrafını, RWL ve kaldırma indeksi değerlerini, önerilen iyileştirmeyi, sorumluyu ve termini tek kayıtta tutarsınız. İyileştirme sonrası ikinci ölçümü aynı maddeye ekleyerek öncesi ve sonrası karşılaştırmasını denetimde tek ekranda gösterirsiniz.
Ergonomik bulguyu ölçümden takibe bağlayın
Hesapladığınız kaldırma indeksini ergonomi risk maddesi olarak açın; ölçüm fotoğrafını, RWL ve LI değerlerini, iyileştirmeyi, sorumluyu ve termini tek kayıtta tutun. İyileştirme sonrası ikinci ölçümü aynı maddeye ekleyin ve öncesi/sonrası karşılaştırmasını denetimde tek ekranda gösterin. Her ay ücretsiz rapor hakkınızla başlayabilirsiniz.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın