First ISG ile AI destekli, sahadan masaya ışık hızında rapor. Her ay ücretsiz raporlar — herkese. Hemen Dene
Son güncelleme:

Maden — Türkiye'nin Çok Tehlikeli Sektörü

Madencilik, mevzuatta "çok tehlikeli" sınıfındaki en katı düzenlenmiş sektördür. Soma (2014) sonrası mevzuat ciddi şekilde güçlendirildi, ancak gerçekte sahaya yansıması kademeli oldu. İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi burada sadece denetleyici değil, operasyonel süreçlerin içinde aktif rol alır.

Madencilikte dört ana risk kategorisi:

  1. Atmosferik tehlikeler: Grizu (metan), kömür tozu, karbon monoksit, oksijen yetersizliği
  2. Yapısal tehlikeler: Göçük, tavan yıkılması, su baskını
  3. Mekanik ve elektriksel: Kazı makineleri, konveyör bantları, yüksek gerilim
  4. Uzun vadeli sağlık: Pnömokonyoz (silikozis, antrakozis), işitme kaybı, titreşim hastalığı

Mevzuat

1. Maden ve Taşocakları Yönetmeliği

Yer altı/yer üstü işletmeleri için özel yönetmelik. Baş mühendis ve teknik sorumlu atama, havalandırma sistemi, patlayıcı kullanım yetkisi, kaçış yolları.

2. 6331 Sayılı Kanun ve Özel Hükümler

Madenler çok tehlikeli sınıf. Risk değerlendirmesi 2 yılda bir yenilenir. İSG uzmanı A sınıfı olmalı. Büyük işletmelerde tam zamanlı uzman ve hekim zorunlu.

3. Grizu Gazı Kontrolü

Kömür madenlerinde metan dedektörleri sürekli çalışır. %0.5 üstünde uyarı, %1.0'da faaliyet durdurulur. Ateşleyici kullanımı kısıtlı, patlayıcı ortam mevzuatı (ATEX) geçerli.

4. Solunumla Alınan Toz Yönetmeliği

Kömür, taş tozu için MAK değerleri. Kişisel maruziyet ölçümü + ortam ölçümü zorunlu. Periyodik akciğer filmi + spirometri.

5. Patlayıcı Maddeler Yönetmeliği

Açık ocaklarda kayalık patlayıcı kullanımı — lisanslı ateşleyici, güvenlik mesafeleri, sismik titreşim kontrolü.

Madencilikte 18 Kritik Kontrol Noktası

A. Havalandırma ve Atmosfer (5)

  1. Ana havalandırma fanı çalışıyor mu, yedek fan hazır mı?
  2. Metan dedektörleri her kesitte kurulmuş, kalibrasyon güncel mi?
  3. CO/CO₂ sensörleri, O₂ seviye sensörleri aktif mi?
  4. Toz bastırma sistemi (su spreyi, sisleme) çalışıyor mu?
  5. Havalandırma şeması ve hava hızı ölçüm kayıtları haftalık güncel mi?

B. Yapısal Güvenlik (3)

  1. Tahkimat (tavan desteği) günlük muayene edilmiş mi, boşluk tespiti yapıldı mı?
  2. Su pompası sistemi çalışır, rezerv kapasite var mı? (Su baskını riski)
  3. Açık ocakta şev stabilitesi muayenesi güncel mi, gevşek kaya arındırılmış mı?

C. KKD ve İletişim (3)

  1. Yer altı çalışanlarında kişisel gaz dedektörü, metan sensörü mevcut mu?
  2. Her çalışanda kaçış solunum cihazı (oksijen maskesi) ve lamba tahsisli mi?
  3. Kablosuz iletişim sistemi (radyo, leaky feeder) tüm kesitleri kapsıyor mu?

D. Mekanik ve Elektrik (3)

  1. Konveyör bantlarda acil durdurma halatı erişilebilir mi?
  2. Yer altı elektrik ekipmanı ATEX/patlamaya dayanıklı (Ex) sınıflı mı?
  3. Makine ağır bakımında kilit-etiket (LOTO) uygulanıyor mu?

E. Kaçış ve Acil Durum (2)

  1. İki bağımsız kaçış yolu mevcut mu, işaretleme net mi?
  2. Kurtarma odaları (refuge chambers) kullanıma hazır, stok güncel mi?

F. Belgelendirme (2)

  1. Her çalışan giriş-çıkış kaydı (tally sistem) takipli mi?
  2. Patlayıcı kullanım kayıtları, lisanslı ateşleyici imzalı mı?

Alt Sektörler

Yer Altı Kömür Madenciliği

Grizu, kömür tozu, göçük — en tehlikeli kombinasyon. Otomatik gaz izleme + sprinkler + tahkimat. İki bağımsız kaçış yolu kanunen zorunlu.

Metal Madenciliği (Altın, Bakır, Demir)

Silika tozu, kimyasal (siyanür işleme tesisleri), ısı, derin şaft. Havalandırma + su pompalama kritik.

Açık Ocak

Göçük daha az, ama patlayıcı kullanımı + ağır ekipman hakimi. Yorgunluk + vardiya düzeni önemli.

Taş Ocağı (Mermer, Kireç Taşı)

Silika tozu yüksek — mesleki akciğer hastalığı yaygın. Kesim bloklarında elmas tel testere riski. Yoğun gürültü.

Tuz Madenciliği

Nem + tuz aşındırıcı etki, boğucu atmosfer (oksijen azalması), elektrik ekipmanı korozyonu.

Örnek Vaka: Taş Ocağında Silikozis Önleme

İşletme: 180 çalışanlı kireç taşı ocağı ve kesim tesisi

Tespit: Periyodik muayenede 5 çalışanda spirometri düşüklüğü. 2'sinde akciğer röntgeni şüpheli.

Çevresel ölçüm: Silika tozu kesim alanında 0.35 mg/m³ (MAK 0.1 mg/m³ — 3.5 kat üstü).

Aksiyon:

  • Islak kesim sistemi (su spreyi) zorunlu hâle getirildi — 14 gün
  • Tüm kesicilere FFP3 maske + özel tam yüz koruyucu tahsis — 3 gün
  • Toz emici sistemi (HEPA) kesim atölyesine kurulum — 60 gün
  • Etkilenen çalışanlar düşük maruziyet görevlere rotasyon
  • Yıllık sağlık muayene takvimi sıklaştı (6 ayda bir)

9 ay sonra: Ortam silika tozu 0.12 mg/m³'e düştü (hedeflenen 0.1'e yakın). Etkilenen çalışanlar stabil — hastalık ilerlemedi.

Önerilen Sonraki Okumalar

Maden sektörü iş güvenliği hakkında sık sorulan sorular

Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.

Maden ocağı için hangi yönetmelikler temel?

Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (yeraltı/açık ocak ayrı ekler), İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (6331), Yeraltı Maden İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği için Ek Kurallar. Tüm mevzuat maddeleri sistemde raporla otomatik eşlenir.

Yeraltı maden işyerinde çalışma saati sınırı nedir?

Günlük azami 6 saat fiili çalışma, haftalık 36 saat (3154 sayılı Kanun + ek düzenlemeler). Mesai yasağı. Giriş-çıkış saatlerini sistem otomatik kaydeder; sürekli aşımda uyarı verir.

Grizu patlaması riski nasıl yönetilir?

Metan ölçüm cihazları (taşınabilir + sabit), havalandırma debi ölçümü, alev tutmaz ekipman (Ex-proof), ateşleme yasağı, elektrostatik önlemler. Sistem ölçüm sonuçlarını günlük kaydeder, eşik aşımında otomatik tahliye prosedürü tetikler.

Açık ocak madencilikte heyelan riski nasıl önlenir?

Şev açısı kontrolü, jeoteknik izleme (inclinometre, prizma okuma), drenaj sistemi, patlatma sonrası stabilite değerlendirmesi. Her iş günü öncesi şev gözlem formu + fotoğraf kayıtları sistemde arşivlenir.

Madende kurtarma ekibi ve tahliye planı nasıl olmalı?

Nefeslik cihazları (self-rescuer) — her işçi üstünde. Tahliye istasyonları her 200 m. Kurtarma ekibi 7/24 hazır, yıllık 6 tatbikat (arama-kurtarma, yangın, grizu, su baskını vb.). Sistem tatbikat takvimi ve katılım kayıtlarını yönetir.

Toz maruziyeti (pnömokonyoz) nasıl önlenir?

Silis tozu = silikozis, kömür tozu = pnömokonyoz. Ortam toz ölçümü sürekli (cihaz), kişisel dozimetre, solunum koruyucu (PAPR önerilir). Yıllık akciğer röntgeni ve SFT (solunum fonksiyon testi). İşyeri hekimi meslek hastalığı şüphesinde SGK bildirimini First ISG üzerinden yapar.

Maden işçisi iş kazası durumunda işveren ne yapmalı?

3 gün içinde SGK bildirimi, derhal bakanlık ve savcılığa bildirim, işyeri kapalı tutularak kanıt koruma, aile bilgilendirme. Ağır kaza veya ölümlü durumda bakanlık müfettişi beklenir. First ISG kaza bildirim akışını adım adım yönlendirir.

Maden işletmenizin her kesitini sahada izleyin

First ISG, havalandırma kayıtları, gaz ölçümü, tahkimat muayene notları ve maruziyet takibini saha uygulaması + web panel ile birleştirir.

App Store'dan indir Google Play'den indir