ASM (Aile Sağlığı Merkezi) Risk Değerlendirmesi Örneği (2026)
Enjeksiyon-aşı odası, biyolojik bulaş, tıbbi atık, soğuk zincir ve şiddet riskleri; 5x5 örnek tablo ve indirilebilir Excel şablonu
ASM İçin Risk Değerlendirmesi Zorunlu mu? — Kısa Cevap
Evet. Aile sağlığı merkezleri ve sağlık ocakları, çalışanı olan işyeri sıfatıyla 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m.10 gereği risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Aile ve toplum sağlığı merkezi faaliyetleri (NACE 86.21) tehlikeli sınıfta yer alır; değerlendirme en geç 4 yılda bir yenilenir. Yatılı hastane hizmeti (86.10) çok tehlikeli sınıfa girdiğinden ASM ile hastane aynı katsayıda değerlendirilmez — tehlike sınıfınızı NACE kodunuzdan doğrulayın.
ASM küçük bir işletme gibi görünse de tehlike yoğunluğu yüksektir: her gün enjeksiyon, aşı, pansuman ve numune alma yapılır; bu işlemler kesici-delici alet ve biyolojik bulaş riskini beraberinde getirir. Aile hekimi, aile sağlığı çalışanı (hemşire/ebe), temizlik ve güvenlik personeli farklı tehlikelere maruz kalır. Sürecin genel çerçevesi için risk değerlendirmesi nasıl yapılır rehberine bakın.
ASM ve Sağlık Ocaklarında Tipik Tehlikeler
Aşağıdaki başlıklar, saha uygulamalarından ve kamuya açık kaynaklardan derlenmiştir. İndirilebilir şablonda bölüm bölüm genişletilmiştir.
Biyolojik tehlikeler
- Kesici-delici alet yaralanması: enjeksiyon, aşı ve kan alma sırasında iğne batması — ASM'lerde en sık bildirilen kaza; güvenlikli iğne ve kullanım noktasında delinmeye dayanıklı atık kutusu esastır.
- Kan ve vücut sıvısı teması: pansuman ve numune alma sırasında sıçrama; eldiven, gerektiğinde yüz koruyucu ve el hijyeni.
- Solunum yolu bulaşı: bekleme salonunda ve muayenede damlacık yoluyla bulaş; havalandırma, triyaj ve maske.
Aşı odası ve soğuk zincir
- Soğuk zincirin kırılması: aşı buzdolabında sıcaklık sapması veya elektrik kesintisi — aşının bozulması ve etkisiz uygulama; sıcaklık takip kaydı, kesinti alarmı ve ayrı hatta bağlı priz.
- İlaç ve narkotik saklama: kilitli dolap, son kullanma takibi.
Şiddet ve psikososyal etkenler
- Hasta ve hasta yakını saldırısı: reçete, sevk ve sıra kaynaklı gerginlik — sağlıkta şiddet ASM'lerde de gerçektir; güvenlik düzeni, beyaz kod farkındalığı ve iletişim eğitimi.
- Yoğun tempo ve yalnız çalışma: nöbet/tek çalışan durumlarında acil duruma müdahale güçlüğü.
Fiziksel, kimyasal ve genel tehlikeler
- Tıbbi atık elleçleme: temizlik personeli için korunmasız iğne ve enfeksiyon riski; atık ayrıştırma ve delinmeye dayanıklı kap.
- Temizlik ve dezenfeksiyon kimyasalları: solunum ve cilt maruziyeti; ürünleri karıştırmama, havalandırma.
- Elektrik ve yangın: kaçak akım rölesi, topraklama ölçümü, söndürücü periyodik bakımı, işaretli acil çıkış.
- Ergonomi: uzun süre ekran başında kayıt işleri; ayarlanabilir masa-sandalye ve ara verme.
Örnek 5x5 Risk Değerlendirmesi Tablosu (ASM)
Aşağıdaki satırlar 5x5 L tipi matrisle puanlanmış örneklerdir. Puanlar temsilidir — kendi merkezinizin önlem durumuna göre yeniden takdir edilmelidir. Genişletilmiş hâli indirilebilir şablonda hazırdır.
| Bölüm | Tehlike | Risk | O | Ş | Skor | Önlem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Enjeksiyon/aşı | İğne batması (kesici-delici alet) | Kan yoluyla bulaşan enfeksiyon | 4 | 4 | 16 | Güvenlikli iğne; kullanım noktasında atık kutusu; no-recapping; yaralanma bildirimi |
| Aşı odası | Soğuk zincirin kırılması | Aşının bozulması, etkisiz uygulama | 3 | 4 | 12 | Sıcaklık takip kaydı; kesinti alarmı/jeneratör; ayrı priz; yalnız aşı |
| Muayene/kayıt | Hasta/yakını kaynaklı şiddet | Yaralanma, psikolojik etkilenme | 3 | 3 | 9 | Güvenlik düzeni; beyaz kod farkındalığı; iletişim eğitimi; kayıt masasında güvenli mesafe |
| Pansuman/numune | Kan-vücut sıvısı sıçraması | Enfeksiyon bulaşı | 3 | 4 | 12 | Eldiven-önlük; gerektiğinde yüz koruyucu; el hijyeni; hepatit B aşısı |
| Atık | Tıbbi atık elleçleme | Kesik ve enfeksiyon | 3 | 4 | 12 | Atık ayrıştırma; delinmeye dayanıklı kap; torbayı üstten tutma; KKD |
| Temizlik | Dezenfeksiyon kimyasalları | Solunum ve cilt tahrişi | 3 | 3 | 9 | Ürünleri karıştırmama; havalandırma; eldiven-maske; etiket kontrolü |
| Genel/elektrik | Cihaz elektrik kaçağı | Elektrik çarpması | 2 | 5 | 10 | Kaçak akım rölesi; yıllık topraklama ölçümü; yetkili bakım |
| Genel | Yangın ve tahliye eksikliği | Yaralanma, can kaybı | 2 | 5 | 10 | Söndürücü periyodik bakımı; işaretli çıkış; acil durum planı; tatbikat |
| İdari/kayıt | Islak/kaygan zemin | Kayma-düşme | 3 | 3 | 9 | Uyarı levhası; kaymaz paspas; giriş halısı |
| Kayıt/idari | Ekranlı araç ergonomisi | Kas-iskelet ve göz rahatsızlığı | 3 | 2 | 6 | Ayarlanabilir masa-sandalye; ara verme; göz muayenesi |
ASM Risk Değerlendirmesi Nasıl Yapılır? — 5 Adım
- Ekibi kurun: tehlikeli sınıfta değerlendirme; işveren/yönetim, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve çalışan temsilcisinin katılımıyla yapılır.
- Bölümlere ayırın: muayene odaları, enjeksiyon/aşı odası, pansuman, kayıt/bekleme, atık deposu, tuvalet-temizlik, arşiv. Her bölümü yerinde gezin.
- İşlemleri temel alın: enjeksiyon, aşı, kan alma, pansuman gibi tekrarlayan işlemleri ayrı satır yapın; iğne batması ve bulaş bu işlemlerin ana riskidir.
- Puanlayın ve önceliklendirin: olasılık × şiddet ile skorlayın; iğne batması, soğuk zincir ve şiddet satırlarını gerçek olay verisiyle kalibre edin.
- Önlemleri termine bağlayın: her önleme sorumlu ve tarih atayın; en geç 4 yılda bir (kaza/ramak kala sonrasında derhal) yenileyin.
İlgili Mevzuat
- 6331 sayılı İSG Kanunu m.10 — risk değerlendirmesi yükümlülüğü.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — ekip, yöntem serbestisi, yenileme (tehlikeli sınıf: 4 yıl).
- İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği — NACE 86.21 (aile/toplum sağlığı merkezi): tehlikeli sınıf.
- Biyolojik Etkenlere Maruziyet Yönetmeliği — bulaş riski, aşılama, maruziyet kayıtları.
- Sağlık gözetimi yönetmeliği — işe giriş ve periyodik muayene.
Yükümlülük ihlallerinin 2026 ceza karşılıkları için İSG cezaları tablosuna bakın.
ASM risk değerlendirmesi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Aile sağlığı merkezleri risk değerlendirmesi yapmak zorunda mı?
Evet. Aile sağlığı merkezleri ve sağlık ocakları, çalışanı (aile hekimi, aile sağlığı çalışanı, temizlik-güvenlik personeli) olan işyeri sıfatıyla 6331 sayılı Kanun m.10 kapsamındadır. ASM'ler İSG hizmetlerini kendileri temin eder; değerlendirme iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekiminin katıldığı ekiple yapılır.
ASM hangi tehlike sınıfında yer alır?
Aile ve toplum sağlığı merkezleri tarafından sağlanan yatılı olmayan genel hekimlik faaliyetleri (NACE 86.21) İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği'nde tehlikeli sınıftadır. Bu; değerlendirmenin en geç 4 yılda bir yenilenmesi anlamına gelir. Yatılı hastane faaliyetleri (86.10) çok tehlikeli sınıfa girdiğinden ASM ile hastane aynı katsayıda değerlendirilmez — kodunuzu NACE rehberinden doğrulayın.
ASM'de en öne çıkan riskler hangileri?
Enjeksiyon-aşı ve pansuman işlemlerinde kesici-delici alet yaralanması ve biyolojik bulaş, aşı buzdolabı ve ilaç saklamada soğuk zincir, muayene ve kayıt sırasında hasta/yakını şiddeti, tıbbi atık elleçlemede enfeksiyon ve tek katlı olmayan binalarda tahliye/yangın riski öne çıkar. Aile hekimliğinde çalışanların iğne batması en sık bildirilen olaydır.
Aşı buzdolabı (soğuk zincir) risk değerlendirmesine nasıl girer?
Ayrı satır olarak girer: tehlike 'soğuk zincirin kırılması / elektrik kesintisi', risk 'aşının bozulması ve etkisiz uygulama', önlemler ise buzdolabı sıcaklık takip kaydı, kesinti alarmı/jeneratör, ayrı hatta bağlı priz ve buzdolabına yalnız aşı konması. Bu hem hasta güvenliği hem işyeri sorumluluğu açısından kritik bir kalemdir.
Sağlık ocağı çalışanlarına aşı yapılması zorunlu mu?
Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik, maruz kalabilecek çalışanlar için etkili aşı varsa işverenin ücretsiz sunmasını gerektirir; hepatit B aşısı sağlık çalışanlarında standart uygulamadır. İşe giriş ve periyodik muayeneler sağlık gözetimi kapsamında yürütülür.
ASM binası kiralık; bina güvenliğinden kim sorumlu?
Muayene alanı ve ASM'ye ait bölümler için işveren (aile hekimi/yönetim) sorumludur; ortak alanlar ve binanın taşıyıcı/elektrik altyapısı bina sahibi/yönetimiyle paylaşılır. Yangın algılama, acil çıkış ve elektrik tesisatı uygunluğu gibi konular kira sözleşmesinde netleştirilmeli ve risk değerlendirmesinde 'genel/bina' bölümünde ele alınmalıdır.
ASM Risk Değerlendirmenizi Uygulamada Yürütün
Risk değerlendirmenizi FirstİSG uygulamasında dijital yürütürsünüz: hazır şablon kütüphanesinden başlar, merkezinizin fotoğraflarıyla saha tespiti yapar, İSG için özelleştirilmiş yapay zekâ desteğiyle raporu dakikalar içinde tamamlarsınız. Yenileme tarihi yaklaştığında sistem hatırlatır.
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın