Acil Durum Tahliye Krokisi: İşaretlenmesi Gerekenler, Çizim Süreci ve Şablon

Tahliye Krokisi Nedir? — Kısa Cevap

Tahliye krokisi; işyerinin veya katın planı üzerinde kaçış yollarını, acil çıkışları, toplanma yerini ve acil durum ekipmanlarının yerlerini gösteren, bina içinde kolayca görülebilecek yerlere asılan şemadır. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (RG 18.06.2013, S. 28681) m.12 gereği acil durum planının zorunlu bir parçasıdır: plan, işyerini veya bölümlerini gösteren bir kroki içerir ve bu kroki asılı olarak bulundurulur.

Yükümlülük çalışan sayısına ve tehlike sınıfına bakmaz — acil durum planı her işyerinde zorunlu olduğu için kroki de her işyerinde bulunmalıdır. Kroki, tahliye anında "hangi yöne koşacağım?" sorusuna saniyeler içinde cevap veren tek belgedir; denetimde de planla birlikte ilk bakılan eklerdendir.

Hangi Mevzuat İster?

• İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik m.12: Acil durum planı dokümantasyonunda; yangın söndürme amaçlı kullanılacaklar dâhil acil durum ekipmanlarının yerleri, ilkyardım malzemelerinin yerleri ile kaçış yolları, toplanma yerleri ve varsa uyarı sistemlerinin yer aldığı tahliye planını gösteren kroki bulunur. Aynı madde, krokinin bina içinde kolayca görülebilecek yerlerde asılı bulundurulmasını ister.
• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY): Kaçış yollarının tasarımını, acil durum aydınlatmasını ve yönlendirme levhalarını düzenler — yönlendirme işaretleri yeşil zemin üzerine beyazdır ve yerden 200-240 cm yüksekliğe yerleştirilir. Krokideki kaçış rotaları, BYKHY'ye göre işaretlenmiş gerçek kaçış yollarıyla birebir örtüşmelidir.
• Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği: İşyerindeki levhaların renk ve biçim kurallarını belirler; acil çıkış/ilkyardım işaretleri yeşil, yangınla mücadele ekipmanı işaretleri kırmızıdır. Krokide kullanılan semboller, sahadaki levhalarla aynı dili konuşmalıdır — pratik karşılığı TS EN ISO 7010 sembol setidir.

Not: Mevzuat kroki için ölçek, boyut veya çizim aracı şartı koymaz; içerik ve görünürlük şartı koyar. Otel, AVM, hastane gibi yapı türleri için BYKHY ve yerel itfaiye uygulamaları ek gereklilikler getirebilir — bu tür binalarda son hâli itfaiye uygunluk sürecinde doğrulayın.

Krokide İşaretlenmesi Gereken Noktalar

Yönetmeliğin saydığı asgari içerik + saha pratiğinde eklenmesi beklenen öğeler. Semboller TS EN ISO 7010 serisinden seçilir (E serisi = yeşil acil durum/kaçış, F serisi = kırmızı yangın ekipmanı):

Tüm bu öğelerin anlamlarını açıklayan bir lejant (sembol → anlam tablosu) krokinin altında yer almalıdır — aşağıdaki şablonda hazır lejant tablosu bulunur.

Adım Adım Çizim Süreci

1. Ölçekli kat planını edinin

En sağlıklı başlangıç mevcut mimari plan veya yangın projesidir; yoksa katı adımlayarak ölçekli bir taslak çizin. Her kat için ayrı kroki hazırlanır — tek "bina krokisi" kat farklarını gösteremez.

2. Sabit öğeleri yerleştirin

Duvarlar, kapılar, merdivenler, asansörler, koridorlar ve büyük makine/raf yerleşimi plana işlenir. Amaç fotoğraf gerçekliği değil, yön bulmaya yetecek sadeliktir — gereksiz detay krokiyi okunmaz yapar.

3. Kaçış rotalarını çizin

Her çalışma noktasından en yakın çıkışa giden birincil rotayı ve mümkünse alternatif rotayı yeşil oklarla işaretleyin. Rotalar, sahada BYKHY'ye göre işaretlenmiş gerçek kaçış yollarıyla birebir aynı olmalıdır; asansör hiçbir rotada yer almaz.

4. Ekipman ve kesme noktalarını işaretleyin

Söndürücüler, yangın dolapları, alarm butonları, ilkyardım noktaları ile elektrik ve gaz ana kesme noktalarını yukarıdaki tabloya göre sembollerle yerleştirin; toplanma yerini bina dışında gösterin.

5. "Buradasınız" noktasını ve oryantasyonu ayarlayın

Kroki, asılacağı duvara göre döndürülür: bakan kişinin sağı krokide de sağda olmalıdır. Her asma noktası için "BURADASINIZ" işareti ayrıca yerleştirilir — tek nüshayı çoğaltıp her yere aynen asmak en sık yapılan hatadır.

6. Lejant ekleyin, onaylatın ve asın

Sembol lejantı, hazırlayan/onay bilgisi ve tarih eklenir; kroki acil durum planının eki olarak dosyalanır ve her kata, kolayca görülebilecek noktalara asılır.

Çizim Programı mı Arıyorsunuz? — Dürüst Cevap

"Acil durum kat planı çizim programı" en çok aranan sorulardan; cevap çoğu işyeri için rahatlatıcıdır: özel bir çizim programı şart değildir. Mevzuat yazılım, format veya çizim tekniği şartı koymaz — krokinin doğru, okunaklı ve güncel olması yeterlidir.

• Küçük ve orta işyerleri için: Ofis yazılımlarının şekil/çizim araçları veya ücretsiz çevrim içi kat planı araçları fazlasıyla yeterlidir; basit bir ızgara üzerinde duvar-kapı-ok çizmek 1-2 saatlik iştir. Elle çizilip taranmış ölçekli ve okunaklı bir kroki de geçerlidir.
• Profesyonel seçenek: Büyük, çok katlı veya karmaşık yerleşimli binalarda mimari CAD planı üzerinden çalışmak en sağlıklısıdır: mimarın/proje müellifinin kat planı sadeleştirilir, üzerine tahliye katmanı işlenir.
• Sembol kaynağı: Hangi araçla çizerseniz çizin, işaretleri kendiniz icat etmeyin — TS EN ISO 7010 sembol setini kullanın ki kroki, sahadaki levhalarla aynı dili konuşsun.

Yerleştirme Kuralları: Nereye, Nasıl Asılır?

• Her kata en az bir adet: Kat girişleri, asansör ve merdiven sahanlıkları, koridor kavşakları ve yoğun kullanılan ortak alanlar doğal asma noktalarıdır.
• Görünür yükseklikte: Yönetmelik kroki için sayısal yükseklik vermez; "kolayca görülebilecek yer" şartını pratikte göz hizası (~150-170 cm) karşılar. (BYKHY'deki 200-240 cm kuralı kaçış yolu yönlendirme levhaları içindir, kroki için değil.)
• Bakış yönüne göre oryante: Krokinin yönü, bakan kişinin gerçek yönüyle eşleşmeli; "BURADASINIZ" işareti her nüshada o noktaya göre yerleştirilmelidir.
• Ziyaretçiler de hedef kitle: m.12, ziyaretçilerin ve toplu etkinlik katılımcılarının tahliye planı ve kaçış yolları hakkında bilgilendirilmesini ister — girişteki kroki bu yükümlülüğün en pratik aracıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Tek krokiyi her yere asmak: Oryantasyon ve "buradasınız" noktası asma yerine göre değişir; kopyala-yapıştır nüshalar tahliye anında ters yön gösterir.
• Güncellenmeyen kroki: Tadilat, yeni makine yerleşimi veya kapatılan kapıdan sonra eski kroki asılı kalır — denetimde "yok hükmünde" değerlendirilir, sahada yanlış yönlendirir.
• Lejantsız semboller: İşaretlerin anlamı açıklanmazsa kroki yalnız hazırlayana anlamlıdır.
• Kaçış rotasında asansör veya kilitli kapı: Rota sahada yürünerek doğrulanmalı; tatbikat tam da bu uyumu test eder.
• Krokiyi plandan koparmak: Kroki, acil durum planının ekidir; plandaki destek elemanı görevlendirmeleri ve toplanma yeriyle çelişmemelidir.

Tahliye Krokisi Şablonu (Word + PDF İndir)

Aşağıdaki şablon; kroki kimlik alanları (işyeri, bina/blok, kat, hazırlayan-onaylayan, tarih, revizyon), 10 satırlık ISO 7010 uyumlu işaret lejantı tablosu, kat planınızı yerleştireceğiniz boş kroki çerçevesi ve 8 maddelik asma/güncelleme kontrol listesini tek belgede toplar. Word sürümü bilgisayarda düzenlemek, PDF sürümü yazdırıp elle çalışmak içindir:

Tahliye krokisi şablonunu indir (.docx) PDF indir (.pdf) Tüm şablonlar →

Kayıt gerektirmez. Kroki tek başına yeterli değildir — planın kendisi için acil durum planı iskelet şablonunu kullanın.

Krokide Çizdiğinizi Sahada Doğrulayın

Kroki hazırlamak işin masa başı yarısıdır; diğer yarısı sahada yaşar: önü malzemeyle kapatılmış acil çıkış, yerinden alınmış söndürücü, sökülmüş yönlendirme levhası. First İSG ile saha turunda bu eksikleri fotoğraflayın — yapay zekâ bulguyu ilgili mevzuat maddesiyle eşleştirir ve DÖF takibine bağlanan raporu dakikalar içinde üretir.

Her ay ücretsiz rapor hakkıyla deneyin