Acil Durum Tahliye Krokisi: İşaretlenmesi Gerekenler, Çizim Süreci ve Şablon
Kroki hangi mevzuata dayanır, üzerinde neler işaretlenir, çizim programı şart mı? Adım adım hazırlama rehberi + indirilebilir lejantlı şablon
Tahliye Krokisi Nedir? (Kısa Cevap)
Tahliye krokisi, işyerinin veya katın planı üzerinde kaçış yollarını, acil çıkışları, toplanma yerini ve acil durum ekipmanlarının yerlerini gösteren, bina içinde kolayca görülebilecek yerlere asılan şemadır. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (RG 18.06.2013, S. 28681) m.12 gereği acil durum planının zorunlu bir parçasıdır. Plan, işyerini veya bölümlerini gösteren bir kroki içerir ve bu kroki asılı olarak bulundurulur.
Yükümlülük çalışan sayısına ve tehlike sınıfına bakmaz; acil durum planı her işyerinde zorunlu olduğu için kroki de her işyerinde bulunmalıdır. Kroki, tahliye anında "hangi yöne koşacağım?" sorusuna saniyeler içinde cevap veren tek belgedir; denetimde de planla birlikte ilk bakılan eklerdendir.
Bu sayfa çizim ve yerleştirme tarafına odaklanır. Acil durum planının kendisi (ekip görevlendirmeleri, senaryo, tahliye organizasyonu) için acil durum planı rehberine, planın sahada test edilmesi için yangın tatbikatı rehberine bakın.
Hangi Mevzuat İster?
- İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik m.12: Acil durum planı dokümantasyonunda yangın söndürme amaçlı kullanılacaklar dâhil acil durum ekipmanlarının yerleri ve ilkyardım malzemelerinin yerleri gösterilir. Aynı dokümantasyonda kaçış yolları, toplanma yerleri ve varsa uyarı sistemlerinin yer aldığı tahliye planını gösteren kroki de bulunur. Aynı madde, krokinin bina içinde kolayca görülebilecek yerlerde asılı bulundurulmasını ister.
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY): Kaçış yollarının tasarımını, acil durum aydınlatmasını ve yönlendirme levhalarını düzenler; yönlendirme işaretleri yeşil zemin üzerine beyazdır ve yerden 200-240 cm yüksekliğe yerleştirilir. Krokideki kaçış rotaları, BYKHY'ye göre işaretlenmiş gerçek kaçış yollarıyla birebir örtüşmelidir.
- Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği: İşyerindeki levhaların renk ve biçim kurallarını belirler; acil çıkış/ilkyardım işaretleri yeşil, yangınla mücadele ekipmanı işaretleri kırmızıdır. Krokide kullanılan semboller, sahadaki gerçek levhalarla aynı dili konuşmalıdır; pratik karşılığı TS EN ISO 7010 sembol setidir.
Not: Mevzuat kroki için ölçek, boyut veya çizim aracı şartı koymaz; içerik ve görünürlük şartı koyar. Otel, AVM, hastane gibi yapı türleri için BYKHY ve yerel itfaiye uygulamaları ek gereklilikler getirebilir; bu tür binalarda son hâli itfaiye uygunluk sürecinde doğrulayın.
Denetimde bu üç mevzuat kaynağı ayrı ayrı değil, bir bütün olarak değerlendirilir. Krokinin varlığı m.12'yi karşılar. Ama üzerindeki semboller sahadaki levhalarla uyuşmuyorsa veya kaçış rotası BYKHY'ye göre işaretlenmiş gerçek yoldan farklıysa, kroki "var ama yanlış" sayılır ve bu durum daha ağır bir bulgudur.
Krokide İşaretlenmesi Gereken Noktalar
Yönetmeliğin saydığı asgari içerik + saha pratiğinde eklenmesi beklenen öğeler. Semboller TS EN ISO 7010 serisinden seçilir (E serisi = yeşil acil durum/kaçış, F serisi = kırmızı yangın ekipmanı):
| Öğe | İşaret | Krokide gösterimi |
|---|---|---|
| Kaçış yolları + yön okları | Yeşil ok (E001/E002 ile birlikte) | Her noktadan çıkışa giden kesintisiz rota; kavşaklarda yön tekrarı |
| Acil çıkışlar | ISO 7010 E001/E002 | Tüm çıkış kapıları (normal ve yalnız acil durumda kullanılanlar ayrımıyla) |
| Toplanma yeri | ISO 7010 E007 | Bina dışındaki konumu ve tarifi (ör. "ön otopark") |
| Yangın söndürücüler | ISO 7010 F001 | Her cihaz tek tek, bakım takibiyle aynı envanterden |
| Yangın dolabı / alarm butonu | ISO 7010 F002 / F005 | Dolaplar, elle alarm noktaları, varsa siren/anons noktaları |
| İlkyardım noktası | ISO 7010 E003 | İlkyardım dolabı/çantası, varsa AED cihazı |
| Elektrik / gaz ana kesme | Etiketli konum işareti | Ana pano/şalter ve doğalgaz-LPG ana vanası (müdahale edecek kişi lejantta) |
| "BURADASINIZ" işareti | Belirgin nokta | Her asılan nüshada, asıldığı yere ve bakış yönüne göre ayrı yerleştirilir |
Tablodaki çizimler FirstİSG'nin sadeleştirilmiş temsilî sembolleridir; sahaya asılacak levhalarda TS EN ISO 7010 uyumlu standart işaretler kullanılır.
Semboller kendi başına yeterli değildir; her birinin krokide neyi temsil ettiği ayrıca yazılı olarak açıklanmalıdır. Aksi hâlde farklı sembol dillerine aşina olmayan bir ziyaretçi veya yeni çalışan, işareti doğru yorumlayamayabilir.
Tüm bu öğelerin anlamlarını açıklayan bir lejant (sembol → anlam tablosu) krokinin altında yer almalıdır; aşağıdaki şablonda hazır lejant tablosu bulunur.
Adım Adım Çizim Süreci
1. Ölçekli kat planını edinin
En sağlıklı başlangıç mevcut mimari plan veya yangın projesidir; yoksa katı adımlayarak ölçekli bir taslak çizin. Her kat için ayrı kroki hazırlanır; tek "bina krokisi" kat farklarını gösteremez.
2. Sabit öğeleri yerleştirin
Duvarlar, kapılar, merdivenler, asansörler, koridorlar ve büyük makine/raf yerleşimi plana işlenir. Amaç fotoğraf gerçekliği değil, yön bulmaya yetecek gerçek sadeliktir; gereksiz her detay krokiyi biraz daha okunmaz yapar.
3. Kaçış rotalarını çizin
Her çalışma noktasından en yakın çıkışa giden birincil rotayı ve mümkünse alternatif rotayı yeşil oklarla işaretleyin. Rotalar, sahada BYKHY'ye göre işaretlenmiş gerçek kaçış yollarıyla birebir aynı olmalıdır; asansör hiçbir rotada yer almaz.
4. Ekipman ve kesme noktalarını işaretleyin
Söndürücüler, yangın dolapları, alarm butonları, ilkyardım noktaları ile elektrik ve gaz ana kesme noktalarını yukarıdaki tabloya göre sembollerle yerleştirin; toplanma yerini bina dışında gösterin.
5. "Buradasınız" noktasını ve oryantasyonu ayarlayın
Kroki, asılacağı duvara göre döndürülür: bakan kişinin sağı krokide de sağda olmalıdır. Her asma noktası için "BURADASINIZ" işareti ayrıca yerleştirilir; tek nüshayı çoğaltıp her yere aynen asmak en sık yapılan hatadır.
6. Lejant ekleyin, onaylatın ve asın
Sembol lejantı, hazırlayan/onay bilgisi ve tarih eklenir; kroki acil durum planının eki olarak dosyalanır ve her kata, kolayca görülebilecek noktalara asılır.
Krokiyi genellikle işyerindeki İSG uzmanı veya acil durum planını hazırlayan kişi çizer; işveren veya işveren vekili onaylar ve tarih atar. Onay imzası, krokinin gerçekten sahayla uyumlu olduğunun ve resmi olarak kabul edildiğinin somut kanıtıdır; imzasız kroki, taslak sayılır ve denetimde eksik bulunur.
Çizim Programı mı Arıyorsunuz? (Dürüst Cevap)
"Acil durum kat planı çizim programı" en çok aranan sorulardan; cevap çoğu işyeri için rahatlatıcıdır: özel bir çizim programı şart değildir. Mevzuat yazılım, format veya çizim tekniği şartı koymaz; krokinin doğru, okunaklı ve güncel olması yeterlidir.
- Küçük ve orta işyerleri için: Ofis yazılımlarının şekil/çizim araçları veya ücretsiz çevrim içi kat planı araçları fazlasıyla yeterlidir; basit bir ızgara üzerinde duvar-kapı-ok çizmek 1-2 saatlik iştir. Elle çizilip taranmış ölçekli ve okunaklı bir kroki de geçerlidir.
- Profesyonel seçenek: Büyük, çok katlı veya karmaşık yerleşimli binalarda mimari CAD planı üzerinden çalışmak en sağlıklısıdır: mimarın/proje müellifinin kat planı sadeleştirilir, üzerine tahliye katmanı işlenir.
- Sembol kaynağı: Hangi araçla çizerseniz çizin, işaretleri kendiniz icat etmeyin; TS EN ISO 7010 sembol setini kullanın ki kroki, sahadaki levhalarla aynı dili konuşsun.
Yerleştirme Kuralları: Nereye, Nasıl Asılır?
- Her kata en az bir adet: Kat girişleri, asansör ve merdiven sahanlıkları, koridor kavşakları ve yoğun kullanılan ortak alanlar doğal asma noktalarıdır.
- Görünür yükseklikte: Yönetmelik kroki için sayısal yükseklik vermez; "kolayca görülebilecek yer" şartını pratikte göz hizası (~150-170 cm) karşılar. (BYKHY'deki 200-240 cm kuralı kaçış yolu yönlendirme levhaları içindir, kroki için değil.)
- Bakış yönüne göre oryante: Krokinin yönü, bakan kişinin gerçek yönüyle eşleşmeli; "BURADASINIZ" işareti her nüshada o noktaya göre yerleştirilmelidir.
- Ziyaretçiler de hedef kitle: m.12, ziyaretçilerin ve toplu etkinlik katılımcılarının tahliye planı ve kaçış yolları hakkında bilgilendirilmesini ister; girişteki kroki bu yükümlülüğün en pratik aracıdır.
Tahliye Krokisinde En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
En sık görülen beş hata şunlardır: tek krokiyi her yere asmak, güncellenmeyen kroki, lejantsız semboller, kaçış rotasında asansör veya kilitli kapı ve krokiyi plandan koparmak.
- Tek krokiyi her yere asmak: Oryantasyon ve "buradasınız" noktası asma yerine göre değişir; kopyala-yapıştır nüshalar tahliye anında ters yön gösterir.
- Güncellenmeyen kroki: Tadilat, yeni makine yerleşimi veya kapatılan kapıdan sonra eski kroki asılı kalır; denetimde "yok hükmünde" değerlendirilir, sahada yanlış yönlendirir.
- Lejantsız semboller: İşaretlerin anlamı açıklanmazsa kroki yalnız hazırlayana anlamlıdır.
- Kaçış rotasında asansör veya kilitli kapı: Rota sahada yürünerek doğrulanmalı; tatbikat tam da bu uyumu test eder.
- Krokiyi plandan koparmak: Kroki, acil durum planının ekidir; plandaki destek elemanı görevlendirmeleri ve toplanma yeriyle çelişmemelidir.
Tahliye Krokisi Şablonu (Word + PDF İndir)
Aşağıdaki şablon iki ana bölümden oluşur: kroki kimlik alanları (işyeri, bina/blok, kat, hazırlayan-onaylayan, tarih, revizyon) ve 10 satırlık ISO 7010 uyumlu işaret lejantı tablosu. Buna ek olarak kat planınızı yerleştireceğiniz boş kroki çerçevesi ile 8 maddelik asma/güncelleme kontrol listesi de aynı belgede yer alır. Word sürümü bilgisayarda düzenlemek, PDF sürümü yazdırıp elle çalışmak içindir:
Tahliye krokisi şablonunu indir (.docx) PDF indir (.pdf) Tüm şablonlar →
Kayıt gerektirmez. Kroki tek başına yeterli değildir; planın kendisi için acil durum planı iskelet şablonunu kullanın.
Denetimde Krokiye Nasıl Bakılır?
Müfettiş krokiyi genellikle önce dosyada, sonra sahada duvarda kontrol eder; ikisi arasındaki fark ilk uyarı işaretidir. Dosyadaki nüsha tamamen güncel ama duvardaki eski bir baskıysa, bu "güncelleme süreci işlemiyor" anlamına gelir.
İkinci adım, krokiyi sahayla adım adım yürüyerek karşılaştırmaktır. Kroki bir kapıyı çıkış gösteriyor ama o kapı kilitliyse, ya da rota bir depoyla tıkanmışsa, kroki "yanıltıcı belge" olarak değerlendirilir ve bu durum ayrı bir bulgu konusu olur. Üçüncü adım, lejant ve sembollerin sahadaki gerçek levhalarla eşleşip eşleşmediğidir; farklı bir sembol dili kullanmak, tahliye anında kafa karışıklığına yol açar.
Somut bir örnek: üç katlı bir ofis binasında ikinci kattaki depo bölümü sonradan toplantı odasına çevrilmiş, ama kroki hâlâ eski yerleşimi gösteriyordu. Tatbikat sırasında bir grup çalışan, kroki üzerindeki eski koridoru sadakatle takip edip aniden kapalı bir kapıyla karşılaştı. Bina yönetimi bunun üzerine her tadilat sonrası krokinin gözden geçirilmesini zorunlu bir adım hâline getirdi ve güncelleme tarihini kroki üzerine büyük punto ile açıkça yazdırdı, böylece herkes son güncellemeyi görebiliyor.
Tahliye krokisi hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Tahliye krokisi zorunlu mu?
Evet. İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik m.12, acil durum planının işyerini veya bölümlerini gösteren bir kroki içermesini ve bu krokinin bina içinde kolayca görülebilecek yerlerde asılı bulundurulmasını ister. Acil durum planı çalışan sayısına bakılmaksızın her işyerinde zorunlu olduğu için kroki de her işyerinde bulunmalıdır.
Tahliye krokisini kim hazırlar?
Acil durum planını hazırlama yükümlülüğü işverene aittir; kroki pratikte İSG uzmanının koordinasyonunda, mevcut mimari kat planından yararlanılarak hazırlanır. Mevzuat kroki için özel bir yeterlilik, yetkili firma veya onay makamı şartı getirmez — doğruluk, güncellik ve görünürlük şartı getirir. Otel, AVM gibi yapılarda itfaiye uygunluk süreçleri ek doğrulama isteyebilir.
Tahliye krokisi kaç yılda bir güncellenir?
Kroki, parçası olduğu acil durum planının yenileme döngüsüne tabidir: en geç çok tehlikelide 2, tehlikelide 4, az tehlikelide 6 yılda bir. Ancak bu azami süredir — yerleşim değiştiğinde (tadilat, taşınma, yeni makine/raf yerleşimi, kapatılan veya açılan çıkış) süre beklenmeden güncellenir; güncel olmayan kroki sahada yanlış yönlendirir.
Tahliye krokisi hangi boyutta ve nereye asılır?
Yönetmelik boyut veya sayısal yükseklik vermez; "kolayca görülebilecek yerlerde asılı" der. Pratik çerçeve: her kata en az bir adet; kat girişleri, asansör/merdiven sahanlıkları ve koridor kavşaklarına; göz hizasında ve okuma mesafesinden okunabilecek boyutta (küçük katlarda A4-A3 yaygındır). Kroki, asıldığı duvara ve bakış yönüne göre oryante edilmeli, her nüshada "buradasınız" işareti o noktaya göre yerleştirilmelidir.
Krokide hangi işaretler kullanılır?
TS EN ISO 7010 sembol seti esas alınır: yeşil E serisi acil durum/kaçış işaretleri (E001/E002 acil çıkış, E003 ilkyardım, E007 toplanma yeri) ve kırmızı F serisi yangın ekipmanı işaretleri (F001 söndürücü, F002 yangın dolabı, F005 alarm butonu). Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği'nin renk/biçim kuralları da aynı yöndedir: kaçış ve ilkyardım yeşil, yangınla mücadele kırmızı. Krokideki semboller sahadaki levhalarla aynı olmalıdır.
Krokide Çizdiğinizi Sahada Doğrulayın
Kroki hazırlamak işin masa başı yarısıdır; diğer yarısı sahada yaşar: önü malzemeyle kapatılmış acil çıkış, yerinden alınmış söndürücü, sökülmüş yönlendirme levhası. FirstİSG ile saha turunda bu eksikleri fotoğraflayın. Yapay zekâ bulguyu ilgili mevzuat maddesiyle eşleştirir ve DÖF takibine bağlanan raporu dakikalar içinde üretir.
Her ay 4 ücretsiz rapor hakkıyla deneyin
Tahliye ve acil durum düzenini sahada kayıt altına alın
FirstİSG uygulamasında toplanma yeri, kaçış yolu ve söndürücü konumlarındaki eksikleri fotoğraflı saha turunda tespit eder, uygunsuzlukları önce/sonra izleyip kapatırsınız.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın