İş Kazası İnceleme: Olay Yeri, Deliller ve Rapor Örneği
Bildirimden farkı, ilk saatte yapılacaklar, delil ve tanık disiplini — indirilebilir inceleme raporu şablonuyla
Şablonları hemen indirin — kayıt gerekmez. Word dosyası 8 bölümlü inceleme raporudur (künye, olayın anlatımı, olay öncesi durum, deliller, neden analizi, kök neden, DÖF, etkinlik kontrolü). Excel dosyası ilk saat kontrol listesi ve tanık takip tablosunu içerir.
İnceleme ile Bildirim Aynı Şey Değil
Bir iş kazasından sonra iki ayrı iş yürür ve sahada sürekli karıştırılır. Bildirim yasal bir yükümlülüktür: süresi, muhatabı ve yaptırımı bellidir. İnceleme ise olayın neden olduğunu ve tekrarının nasıl engelleneceğini ortaya çıkarır.
| Bildirim | İnceleme | |
|---|---|---|
| Sorusu | Ne oldu, kime bildirilir? | Neden oldu, nasıl tekrarlanmaz? |
| Süre | Mevzuatla belirli | Ne kadar erken o kadar iyi — deliller hızla kaybolur |
| Çıktısı | Bildirim kaydı ve tutanak | Kök neden + düzeltici/önleyici faaliyet |
| Bitişi | Bildirim yapılınca | Aksiyon kapanıp etkinliği doğrulanınca |
Bildirim tarafı için iş kazası bildirimi sayfasına bakın — süre, muhatap ve tutanak orada. Bu sayfa incelemeyi anlatır.
Mevzuat dayanağı: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (RG: 30.06.2012, S: 28339) m.14, işverene iş kazalarının kaydını tutma ve gerekli incelemeleri yaparak bunlarla ilgili raporları düzenleme yükümlülüğü getirir. Yani inceleme raporu isteğe bağlı bir iyi uygulama değil, kaydın parçasıdır.
İlk Saat: Sıra Önemlidir
Kaza sonrası ilk saatte yapılanlar incelemenin kalitesini belirler. Sıra karışırsa ya insan zarar görür ya delil kaybolur.
- Güvenlik önce. Ortam ikincil kaza riski taşıyor mu — enerji, asılı yük, gaz, araç trafiği? Alan emniyete alınır ve kapatılır. Kurtarmaya koşan ikinci kişinin de kazalanması, bu adımın atlanmasının klasik sonucudur.
- Müdahale. İlk yardım, gerekiyorsa sevk; amir ve acil durum ekipleri bilgilendirilir.
- Olay yerini koruyun. Bu, en sık atlanan adımdır: ekipman kaldırılır, ortalık toplanır, parça yerinden oynatılır — ve olayın nasıl gerçekleştiği bir daha anlaşılamaz. Fotoğraf ve video, genelden yakına doğru çekilir; yükseklik, mesafe ve açı ölçüleri alınır.
- Delilleri toplayın. İlgili ekipman kullanımdan çıkarılıp etiketlenir; iş izni, bakım ve periyodik kontrol kayıtları, vardiya devri notları, KKD zimmeti ve varsa hasarlı parça muhafaza altına alınır.
- Tanıkları aynı gün dinleyin — ve ayrı ayrı. Hafıza en taze o gündedir; birlikte dinlenen tanıkların ifadeleri birbirine yaklaşır ve bilgi kaybolur.
İndirilebilir Excel'in ilk sayfası bu adımları aşama aşama, kim ve saat sütunlarıyla yürütür.
Hangi Deliller Toplanır?
Delil yalnız fiziksel değildir; incelemenin çoğu belge üzerinden yürür ve o belgeler kaza gününden sonra da üretilebildiği için erken toplanması önemlidir.
| Tür | Ne toplanır | Not |
|---|---|---|
| Fiziksel | Ekipman, kırılan parça, KKD, malzeme numunesi | Etiketlenir, muhafaza altına alınır |
| Görsel | Fotoğraf (genel/yakın), video, kroki, ölçüler | Tarih-saat bilgisi korunmalı |
| Belge | İş izni, bakım ve periyodik kontrol kaydı, vardiya devri | Kopyası dosyaya eklenir |
| Belge | Eğitim kayıtları, talimat tebliğ tutanağı, KKD zimmeti | Kazazedeye ait olanlar |
| Belge | Risk değerlendirmesinde ilgili tehlike satırı | Bu risk öngörülmüş müydü, önlem neydi? |
| İfade | Kazazede (durumu uygunsa), tanıklar, amir | Ayrı ayrı, yönlendirmesiz |
| Ortam | Aydınlatma, gürültü, zemin, hava koşulu, düzen | Mümkünse ölçümle |
Risk değerlendirmesi satırı özellikle önemlidir: tehlike orada tanımlıysa "öngörülmüş ama önlem yetersiz kalmış" demektir; tanımlı değilse risk değerlendirmesinin kendisi bir bulgudur. İki durumun sonucu da farklıdır.
İfade Alırken Yapılan Dört Hata
| Hata | Neden zarar verir |
|---|---|
| Tanıkları birlikte dinlemek | İfadeler birbirine yaklaşır; farklı açılardan gelen bilgi kaybolur |
| Yönlendirici soru sormak | "Baretini takmamıştı değil mi?" — cevabı sorunun içine koyar |
| Suçlayıcı ton | Tanık kendini korumaya geçer; bir daha kimse bildirim yapmaz |
| Günler sonra dinlemek | Hafıza yeniden kurgulanır; detay kaybolur, anlatı düzleşir |
Doğru yaklaşım açık uçlu sorudur: "O sabah işe nasıl başladınız, sırayla anlatır mısınız?" İnceleme bir soruşturma değil, sistemin nasıl çalıştığını anlama çabasıdır — bu tavır ifade kalitesini doğrudan yükseltir.
Nedenden Kök Nedene
İnceleme raporunun zayıf halkası hep aynı yerdedir: analiz kişide biter. "Çalışan dikkatsizdi", "talimata uymadı" cümleleri bir kök neden değil, analizin durduğu yerdir.
Nedenleri kategori kategori tarayın (İnsan · Makine/Ekipman · Yöntem · Malzeme · Ölçüm/Kontrol · Çevre), sonra en çok katkı vereni seçip "neden böyle oldu?" diye derinleştirin. Yöntem ve doldurulmuş örnek için balık kılçığı diyagramı sayfasına bakın — orada aynı mantık bir saha olayı üzerinden adım adım işleniyor.
Kök neden testi: bu neden ortadan kalksaydı olay olmaz mıydı? Cevap "yine olabilirdi" ise henüz kök nedene inmemişsiniz. Ve kök neden kişi olamaz — kişiye yıkılan analiz, aynı olayın başka bir çalışanla tekrarını engellemez.
Rapordan Aksiyona
İnceleme, rapor yazılınca değil aksiyon kapanıp etkinliği doğrulanınca biter. Dört adım:
- Önlemleri hiyerarşiye göre seçin — ortadan kaldırma → ikame → mühendislik → idari → KKD. "Eğitim verilecek" tek başına bir önlem değildir; iş aynı kaldıkça sonuç da aynı kalır.
- Sorumlu ve terminli DÖF açın.
- Risk değerlendirmesini güncelleyin. Kaza, o tehlikenin puanlamasının gerçeği yansıtmadığının kanıtıdır.
- Etkinliği kontrol edin. Faaliyet uygulandı mı, benzer olay tekrarladı mı? Bu adım yapılmadan kapatılan DÖF, denetimde "aksiyon alındı" kanıtı sayılmaz.
Aynı disiplin ramak kala olayları için de geçerlidir — bedeli ödenmemiş kazalar, en ucuz öğrenme fırsatıdır. Sahadan gelen bildirimleri canlı tutmanın yolu ise güvenlik kültürüdür: suçlayan bir incelemeden sonra bildirim sayısı düşer, bu da riskin azaldığı anlamına gelmez.
Kaza inceleme hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa [email protected] — 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
Kaza incelemesi ile bildirim aynı şey mi?
Hayır, iki ayrı iştir. Bildirim yasal bir yükümlülüktür; süresi, muhatabı ve yaptırımı bellidir — ayrıntı için iş kazası bildirimi sayfasına bakın. İnceleme ise olayın neden olduğunu ve tekrarının nasıl engelleneceğini ortaya çıkarır. Bildirim yapılmakla biter; inceleme, aksiyon kapanıp etkinliği doğrulanınca biter.
Kaza incelemesi zorunlu mu?
Evet. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu (RG: 30.06.2012, S: 28339) m.14, işverene iş kazalarının kaydını tutma ve gerekli incelemeleri yaparak bunlarla ilgili raporları düzenleme yükümlülüğü getirir. Yani inceleme raporu isteğe bağlı bir iyi uygulama değil, kaydın parçasıdır. Raporun biçimi serbesttir; içeriğin incelemenin yapıldığını göstermesi gerekir.
Olay yerinde ilk ne yapılır?
Sıra şudur: (1) güvenlik — ortam ikincil kaza riski taşıyor mu, alan emniyete alındı mı (kurtarmaya koşan ikinci kişinin kazalanması bu adımın atlanmasının klasik sonucudur); (2) müdahale — ilk yardım ve sevk; (3) olay yerinin korunması — fotoğraf genelden yakına, ölçüler, ekipmanın yerinden oynatılmaması; (4) delil ve ifade. Sıra karışırsa ya insan zarar görür ya delil kaybolur.
Hangi deliller toplanmalı?
Delil yalnız fiziksel değildir. Fiziksel (ekipman, kırılan parça, KKD), görsel (fotoğraf, video, kroki, ölçüler), belge (iş izni, bakım ve periyodik kontrol kaydı, eğitim kayıtları, talimat tebliğ tutanağı, KKD zimmeti), ifade ve ortam koşulları. Risk değerlendirmesindeki ilgili tehlike satırı özellikle önemlidir: tehlike orada varsa "öngörülmüş ama önlem yetersiz", yoksa risk değerlendirmesinin kendisi bulgudur.
Tanıklar nasıl dinlenir?
Ayrı ayrı ve aynı gün. Birlikte dinlenen tanıkların ifadeleri birbirine yaklaşır, farklı açılardan gelen bilgi kaybolur; günler sonra alınan ifadede ise hafıza yeniden kurgulanır. Yönlendirici soru sorulmaz ("baretini takmamıştı değil mi?" cevabı sorunun içine koyar) ve suçlayıcı ton kullanılmaz — tanık kendini korumaya geçtiğinde bilgi akışı durur. Açık uçlu başlayın: "O sabah işe nasıl başladınız, sırayla anlatır mısınız?"
İnceleme raporunda neler bulunmalı?
Sekiz bölüm yeterlidir: olay künyesi · olayın yorumsuz anlatımı (zaman sırasıyla) · olay öncesi durum (iş, ekipman, eğitim, talimat, KKD, ortam) · toplanan deliller · neden analizi · kök neden · düzeltici-önleyici faaliyetler · etkinlik kontrolü. Bu sayfadaki Word şablonu bu yapıyı hazır getirir.
Kök neden neden kişi olamaz?
Çünkü kişiye yıkılan analiz, aynı olayın başka bir çalışanla tekrarını engellemez. "Çalışan dikkatsizdi" bir kök neden değil, analizin durduğu yerdir — dikkatsizliğin neden mümkün olduğunu sormak gerekir (eğitim, tempo baskısı, prosedür boşluğu, ekipman). Test basittir: bu neden ortadan kalksaydı olay olmaz mıydı? Cevap "yine olabilirdi" ise kök nedene inilmemiştir. Yöntem için balık kılçığı diyagramına bakın.
Ramak kala olayları da incelenir mi?
Evet ve incelenmelidir — ramak kala, bedeli henüz ödenmemiş bir kazadır ve en ucuz öğrenme fırsatıdır. Aynı inceleme disiplini uygulanır, tek fark yaralanma olmadığı için delil ve ifade toplama baskısının düşük olmasıdır. ⚠️ Suçlayıcı bir incelemeden sonra bildirim sayısı düşer; bu riskin azaldığı anlamına gelmez, bildirim güveninin azaldığı anlamına gelir — bkz. güvenlik kültürü.
İncelemeyi Sahada Başlatmak
Delillerin çoğu ilk saatte kaybolur; ofise dönüp form doldurulana kadar olay yeri toplanmış olur. FirstİSG uygulamasında olay sahadan fotoğrafla kaydedilir, İSG için özelleştirilmiş yapay zekâ tespit metnini hazırlar; inceleme çıktısı düzeltici faaliyete bağlanır ve risk değerlendirmesi güncellemesiyle aynı kayıtta izlenir.
İncelemeyi sahada başlatın, delil kaybolmasın
FirstİSG uygulamasında olayı fotoğrafla sahadan kaydeder, inceleme çıktısını düzeltici faaliyete bağlar ve risk değerlendirmesi güncellemesini aynı kayıt üzerinden izlersiniz.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın — FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok — ilk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın