İş Kazası Nedir? Tanımı, Sayılan Haller ve Tartışmalı Durumlar
5510 ve 6331 sayılı kanunlardaki tanım, iş kazası sayılan beş hâl, unsurlar ve işe giderken, serviste, yemek molasında olan kazaların durumu
İş Kazası Nedir? Kısa Tanım
İş kazası, çalışanın işyerinde bulunduğu sırada ya da yürüttüğü işle bağlantılı olarak meydana gelen ve onu hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen zarara uğratan olaydır. Ölümle sonuçlanan olaylar da bu kapsamdadır.
Tanımın iki parçası vardır. Birincisi bir olay: düşme, sıkışma, kesilme, çarpma gibi belirli bir anda gerçekleşen bir durum. İkincisi bu olayın işle bağı: olay ya işyerinde ya da işin yürütümü sırasında olmalıdır. İkisi bir aradaysa ve sonuçta bir zarar doğduysa iş kazasından söz edilir.
Zararın hemen ortaya çıkması gerekmez. Olay günü fark edilmeyen bir yaralanma günler sonra tedavi gerektirse de olay iş kazasıdır. Zarar anlık bir olaydan değil, uzun süreli maruziyetten doğuyorsa konu meslek hastalığıdır.
İş Kazası Tanımı Hangi Kanunda Yer Alır?
Tanım iki kanunda geçer ve ikisi farklı amaca hizmet eder.
| Kanun | Tanım | Ne için kullanılır? |
|---|---|---|
| 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m.13 | Beş hâlden birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hâle getiren olay | SGK'nın sağlayacağı haklar: geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri, ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir |
| 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, m.3 | İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olay | Önleme, kayıt, inceleme ve bildirim yükümlülükleri |
Pratikte iki tanım aynı olayları kapsar. Sınırları belirleyen ayrıntılı liste 5510 m.13'tedir. Bu yüzden "bu olay iş kazası mı?" sorusu çoğunlukla aşağıdaki beş hâle bakılarak cevaplanır.
6331 sayılı Kanun'un diğer yükümlülükleri için 6331 sayılı Kanun özetine bakabilirsiniz.
İş Kazası Sayılan Haller Nelerdir? (5510 m.13)
5510 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre aşağıdaki hâl veya durumlardan birinde meydana gelen olay iş kazasıdır:
| Bent | Hâl | Sahadan örnek |
|---|---|---|
| a | Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada | Depoda raftan düşen kolinin çalışanın omzuna çarpması |
| b | İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle; sigortalı kendi adına bağımsız çalışıyorsa yürüttüğü iş nedeniyle | Müşteri sahasında montaj yapan teknisyenin merdivenden düşmesi |
| c | İşverene bağlı çalışanın görevli olarak işyeri dışına gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda | Başka şehirdeki şantiyeye gönderilen mühendisin yolculuk sırasında yaralanması |
| d | Emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda | Süt izni için çıkan çalışanın bu süre içinde düşmesi |
| e | Sigortalıların işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında | Personel servisinin sabah işe giderken kaza yapması |
Olayın türü bu listede belirleyici değildir. Belirleyici olan olayın yeri, zamanı ve işle bağıdır. Bir trafik kazası (e) bendine girdiği için, bir düşme (a) bendine girdiği için iş kazası olabilir.
"İşyeri" nereyi kapsar?
(a) bendindeki "işyeri" yalnız üretim alanı değildir. 5510 m.11'e göre işin niteliği ve yürütümü bakımından işyerine bağlı yerler de işyerinden sayılır. Dinlenme, emzirme, yemek, uyku, yıkanma, muayene ve bakım, beden ve meslek eğitimi yerleri, avlu gibi eklentiler ve araçlar bu kapsamdadır.
Bu yüzden işyeri yemekhanesinde, soyunma odasında ya da otoparkta olan bir düşme de (a) bendi kapsamında değerlendirilir.
İş Kazasının Unsurları Nelerdir?
Öğretide ve uygulamada bir olayın iş kazası sayılması için şu unsurların birlikte bulunması aranır:
- Sigortalı olma: zarar gören kişi 5510 sayılı Kanun kapsamında sigortalıdır. Sigortası bildirilmemiş çalışan da fiilen çalışıyorsa bu kapsamdadır; bildirilmemiş olması işverenin ayrı sorumluluğunu doğurur.
- Bir olay: belirli bir anda gerçekleşen, zarara yol açan bir durum.
- Zarar: bedensel ya da ruhsal bir zarar veya ölüm. Zarar doğmadıysa olay iş kazası değil, ramak kaladır.
- Kanundaki hâllerden birine girme: olay 5510 m.13'teki beş hâlden en az birinde gerçekleşmiştir.
- Nedensellik bağı: zarar bu olaydan doğmuştur ve olay yukarıdaki hâlle bağlantılıdır.
Tartışmalı olayların çoğu son iki unsurda düğümlenir. Olay işyerinde olmuştur ama işle bağı zayıftır, ya da zarar olaydan değil kişinin önceki rahatsızlığından doğmuş olabilir.
Hangi Durumlar İş Kazası Sayılır, Hangileri Sayılmaz?
Aşağıdaki tablo sık sorulan durumları genel kurala göre özetler. Her olay kendi koşullarıyla değerlendirilir; kesin nitelendirmeyi SGK incelemesi ya da mahkeme yapar.
| Durum | Genel değerlendirme | Dayanak |
|---|---|---|
| Personel servisiyle işe giderken kaza | İş kazası sayılır. Servisi işverenin kendisinin ya da anlaştığı bir firmanın işletmesi sonucu değiştirmez. | m.13/e |
| Kendi aracıyla ya da toplu taşımayla işe giderken kaza | Genel kural olarak sayılmaz, çünkü taşıt işverence sağlanmamıştır. Yol parası ödenmesi bu sonucu kendiliğinden değiştirmez. | m.13/e (karşıt anlam) |
| İşveren adına yolda iş yaparken trafik kazası (kurye, satış temsilcisi, şoför) | İş kazası sayılır, çünkü işin yürütümü sırasında olmuştur. | m.13/a-b |
| Görevle başka şehre gönderilen çalışanın konaklama sırasında yaralanması | Sayılabilir; görevlendirme süresince asıl işin yapılmadığı zamanlar da kapsamdadır. | m.13/c |
| İşyeri yemekhanesinde yemek molasında düşme | İş kazası sayılır; yemekhane işyerinin eklentisidir. | m.13/a, m.11 |
| Yemek molasında kendi seçtiği bir yere giderken kaza | Genel kural olarak sayılmaz; olay işyeri dışında ve işten bağımsızdır. İşverenin düzenlediği yer ve taşıtla gidiliyorsa ayrıca değerlendirilir. | m.13 |
| Süt izni süresinde olan kaza | İş kazası sayılır. | m.13/d |
| İşyerinde kalp krizi | Tartışmalıdır; aşağıdaki bölüme bakın. | m.13/a, yargı kararları |
Tartışmalı Durumlarda Nasıl Karar Verilir?
Kalp krizi ve ani rahatsızlıklar
İşyerinde geçirilen kalp krizi ya da beyin kanaması gibi olaylar en çok tartışılan gruptur. Yargıtay kararlarında sonuç tek yönlü değildir. Değerlendirmede çoğunlukla şu sorulara bakılır: ağır bedensel çalışma, uzun mesai ya da yoğun stres krizi tetiklemiş mi? Kriz sonrasında işyerinde gereken ilk müdahale yapılmış mı?
Krizle iş arasında böyle bir bağ kurulabiliyorsa olay iş kazası sayılabilmektedir. Kişinin önceki rahatsızlığı tek başına olayı iş kazası dışına çıkarmaz; ama bağ kurulamazsa sonuç farklı olabilir.
Çalışanın kendi kusuru
Çalışanın talimata uymaması, dikkatsizliği ya da kusuru olayın iş kazası niteliğini ortadan kaldırmaz. Kusur, tazminatın paylaştırılmasında ve SGK'nın rücu hakkında önem taşır. Bildirim yükümlülüğü yine de sürer.
İşyerinde kavga
İşyerinde çalışma saatinde iki çalışan arasında çıkan kavgada yaralanma, olay işyerinde olduğu için çoğunlukla (a) bendi kapsamında değerlendirilir. İşle hiç ilgisi olmayan kişisel bir husumetin işyerine taşındığı durumlar ise tartışmalıdır.
İşveren için pratik kural: olayın iş kazası olup olmadığına işyeri kendi başına karar vermez. İşyerinde ya da işle bağlantılı olarak olan her yaralanma süresinde bildirilir, niteliğini SGK incelemesi belirler. Kendi yorumuyla bildirim yapmayan işyeri, sonradan iş kazası kabul edilen olayda ceza ve rücu riskini üstlenir.
İş Kazası, Ramak Kala ve Meslek Hastalığı Arasındaki Fark
| İş kazası | Ramak kala | Meslek hastalığı | |
|---|---|---|---|
| Ne olur? | Belirli bir anda olan olay zarara yol açar | Olay olur ama zarar doğmaz | Zarar uzun süreli mesleki maruziyetten doğar |
| Örnek | İskeleden düşme, makinede el sıkışması | Raftan düşen kolinin kimseye çarpmaması | Gürültüye bağlı işitme kaybı, silikozis |
| Dayanak | 5510 m.13, 6331 m.3 | 6331 m.3, m.14 | 5510 m.14, 6331 m.3 |
| SGK'ya bildirim | Kazadan sonraki 3 iş günü içinde | Bildirilmez, işyerinde incelenip kayda alınır | Öğrenildiği tarihten itibaren 3 iş günü içinde |
Ramak kala olayları ayrıca önemlidir, çünkü aynı tehlikenin bir sonraki seferde iş kazasına dönüşmeden yakalandığı tek andır. Kayıt ve form için ramak kala bildirimi rehberine, tanı ve bildirim süreci için meslek hastalığı bildirimi rehberine bakın.
İş Kazası Olunca Ne Yapılır?
Kaza anından sonraki işler dört başlıkta toplanır. Her birinin ayrıntısı ayrı bir rehberde anlatılır:
- İlk müdahale ve olay yerini koruma: ilk yardım yapılır, gerekirse 112 aranır, olay yeri delil kaybolmayacak şekilde korunur.
- Bildirim: işveren olayı derhal kolluk kuvvetlerine, en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde SGK'ya bildirir (5510 m.13, 6331 m.14). Adımlar ve tutanak şablonu iş kazası bildirimi rehberindedir.
- İnceleme: olayın neden olduğu ve tekrarının nasıl önleneceği araştırılır, risk değerlendirmesi güncellenir. Yöntem için kaza inceleme rehberine bakın.
- Haklar ve sorumluluklar: çalışanın SGK'dan alacağı ödenek ve gelirler iş kazası sonrası haklar sayfasında, İSG uzmanının cezai ve hukuki konumu iş kazasında uzmanın sorumluluğu sayfasında anlatılır.
İş Kazası Nasıl Ölçülür? Kaza Sıklık ve Ağırlık Oranı
Ham kaza sayısı, farklı büyüklükteki işyerlerini kıyaslamaya yetmez. Bu yüzden kazalar çalışılan saate oranlanır. En yaygın iki ölçü kaza sıklık oranı ve kaza ağırlık oranıdır:
- Kaza sıklık oranı: belirli bir dönemde her 1.000.000 çalışma saatine düşen iş kazası sayısıdır. Kazaların ne kadar sık yaşandığını gösterir.
- Kaza ağırlık oranı: kazalar yüzünden kaybedilen iş günlerini çalışılan saate oranlar. Kazaların ne kadar ağır sonuçlandığını gösterir.
Sıklık oranı her yerde aynı formülle hesaplanır. Ağırlık oranı ise uygulamada iki farklı yöntemle verilir ve aynı veriden farklı sayılar çıkar:
| Ölçü | Formül | Nerede kullanılır |
|---|---|---|
| Kaza sıklık oranı | (Kaza sayısı × 1.000.000) ÷ Toplam çalışılan saat | İşyeri takibinde de SGK istatistiklerinde de aynıdır |
| Kaza ağırlık oranı (işyeri uygulaması) | (Kayıp iş günü × 1.000) ÷ Toplam çalışılan saat | İşyeri ve OSGB raporlarında yaygındır. Kayıp iş günü, iş göremezlik raporundaki gün sayısıdır. |
| Ağırlık hızı (SGK yöntemi) | (Kayıp gün × 1.000.000) ÷ Toplam çalışılan saat | SGK istatistiklerinde kullanılır. Kayıp güne her ölüm için 7.500 gün, sürekli iş göremezlikte derecenin 75 katı eklenir. |
Kıyas yaparken iki tarafın aynı yöntemi kullandığından emin olun. İşyeri yöntemiyle bulunan ağırlık oranını 1.000 ile çarpmak SGK serisine eşitlemez, çünkü kayıp gün tanımı da farklıdır.
Türkiye geneli için SGK verisine göre 2025'te sıklık hızı 1.000.000 saatte 15,39, ağırlık hızı 533,3 gündür (2025 iş kazası istatistikleri). Kendi işyerinizin oranlarını kaza sıklık ve ağırlık oranı hesaplayıcısıyla formül dökümüyle bulabilirsiniz.
İş kazası tanımı hakkında sık sorulan sorular
Sorunuz burada yoksa destek@firstisg.com adresine yazın, 24 saat içinde yanıtlıyoruz.
İş kazası nedir, kısaca nasıl tanımlanır?
Çalışanın işyerinde bulunduğu sırada ya da yürüttüğü işle bağlantılı olarak meydana gelen ve onu hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen zarara uğratan olaydır. Ölümle sonuçlanan olaylar da kapsamdadır. Tanım 5510 sayılı Kanun m.13 ve 6331 sayılı Kanun m.3'te yer alır.
İş kazası sayılan haller nelerdir?
5510 m.13'e göre beş hâl vardır: (a) işyerinde bulunulan sırada, (b) işveren tarafından yürütülen iş nedeniyle, (c) görevle işyeri dışına gönderilmişken asıl iş yapılmayan zamanlarda, (d) emziren kadın çalışanın süt izninde, (e) işverence sağlanan taşıtla işe gidiş gelişte. Olay bunlardan birinde olduysa iş kazasıdır.
İşe giderken olan kaza iş kazası mıdır?
Servisle gidiliyorsa evet (m.13/e). Kendi aracıyla ya da toplu taşımayla gidişte olan kaza ise genel kural olarak iş kazası sayılmaz, çünkü taşıt işverence sağlanmamıştır. Çalışan işveren adına yolda bir iş yapıyorsa, örneğin müşteriye uğrayarak işe geliyorsa, durum (b) bendine göre ayrıca değerlendirilir.
Servis kazası iş kazası sayılır mı?
Sayılır. İşverence sağlanan taşıtla işe gidiş geliş sırasında olan kaza 5510 m.13/e kapsamındadır. Servisi işverenin kendisinin ya da anlaştığı bir firmanın işletmesi sonucu değiştirmez. Olay süresinde SGK'ya bildirilir.
Kalp krizi iş kazası sayılır mı?
Tartışmalıdır ve olayın koşullarına bağlıdır. Yargıtay kararlarında, ağır çalışma, uzun mesai ya da yoğun stres krizi tetiklediyse veya krizden sonra işyerinde gereken müdahale yapılmadıysa olay iş kazası sayılabilmektedir. Bu bağ kurulamazsa sonuç farklı olabilir. İşyerinde olan olay yine de süresinde bildirilir, niteliğini SGK incelemesi belirler.
Yemek molasında olan kaza iş kazası mıdır?
İşyeri yemekhanesinde olduysa evet; yemekhane 5510 m.11'e göre işyerinin eklentisidir. Çalışan molada kendi seçtiği bir yere giderken kaza geçirdiyse genel kural olarak iş kazası sayılmaz. İşverenin düzenlediği yere işverence sağlanan taşıtla gidiliyorsa durum ayrıca değerlendirilir.
Çalışanın kendi kusuruyla olan kaza iş kazası sayılır mı?
Sayılır. Talimata uymama ya da dikkatsizlik olayın iş kazası niteliğini ortadan kaldırmaz. Kusur, tazminatın paylaştırılmasında ve SGK'nın rücu hakkında önem taşır. İşverenin bildirim yükümlülüğü değişmez.
İş kazası ile meslek hastalığı arasındaki fark nedir?
İş kazası belirli bir anda olan bir olayın sonucudur. Meslek hastalığı ise işin niteliğinden doğan, zamana yayılan maruziyetin sonucudur (5510 m.14). İkisi de SGK'ya 3 iş günü içinde bildirilir; iş kazasında süre kazadan, meslek hastalığında öğrenildiği tarihten başlar.
Kazayı Kayda Alın, Tekrarını Önleyin
FirstİSG uygulamasında olayı sahadan fotoğrafla kaydeder, bildirim süresini izler ve incelemeden çıkan önlemleri sorumlu ve terminle DÖF olarak takip edersiniz.
Kazayı kayda alın, tekrarını önleyin
FirstİSG uygulamasında olayı sahadan fotoğrafla kaydeder, bildirim süresini izler ve incelemeden çıkan önlemleri sorumlu ve terminle DÖF olarak takip edersiniz.
Her ay ücretsiz rapor hakkı · iOS + Android
Soru & Yorumlar
Bu sayfadaki konuyla ilgili sorunuzu yazın; FirstİSG ekibi yanıtlıyor, onaylanan sorular herkese açık yayınlanıyor.
Henüz yorum yok. İlk soruyu siz sorun, yanıtlayalım.
Soru sorun veya yorum yazın