Serbest (Bağımsız) İSG Uzmanı Ne Kadar Kazanır?

Kısa Cevap

Serbest çalışan iş güvenliği uzmanının geliri, portföyündeki her işyeriyle ayrı ayrı kurduğu sözleşmelerin bedellerinin toplamıdır. Bu yüzden "serbest uzman ayda şu kadar kazanır" biçimindeki tek rakamlı cevapların hiçbiri doğru olamaz: aynı belgeye sahip iki uzmandan biri üç işyeriyle, diğeri otuz işyeriyle sözleşmeli olabilir; birinin portföyü az tehlikeli küçük ofislerden, diğerininki çok tehlikeli şantiyelerden oluşabilir.

Gelirin iki yakası vardır ve ikisini birlikte kurmadan rakam çıkmaz:

• Fiyat tarafı — işyeri başına aylık sözleşme bedeli. Bağlayıcı bir devlet tarifesi yoktur; sektör kuruluşlarının yayımladığı bağlayıcı olmayan asgari hizmet tarifelerinde az tehlikeli sınıftaki küçük bir işyeri için aylık taban yaklaşık 2.600 TL'den başlar, tehlike sınıfı ve çalışan sayısı arttıkça yukarı çıkar.
• Kapasite tarafı — kaç işyeriyle sözleşme yapabileceğiniz. Sınır işyeri sayısı değil toplam dakikadır: İSG-KATİP bütün aktif sözleşmelerinizin dakikasını toplar ve aylık tavanı (yaklaşık 180 saat) aşan yeni sözleşme girişini kabul etmez.

Yani serbest gelir hesabı şudur: gelir = Σ (işyeri başına aylık bedel), kısıt ise Σ (çalışan sayısı × tehlike sınıfı dakikası) ≤ aylık kapasite tavanı. Aşağıda bu iki denklemin nasıl kurulacağını, hangi kalemlerin cebinizde kalan tutarı erittiğini ve kendi senaryonuzu nerede hesaplayacağınızı bulacaksınız.

Serbest Çalışmak Ne Demek? Hukuki Çerçeve

Serbest (bağımsız, bireysel) çalışma, uzmanın bir OSGB'nin bordrosunda olmadan doğrudan işverenle iş güvenliği uzmanlığı sözleşmesi kurmasıdır. Geçerli belgeye sahip uzman için bu yol açıktır; OSGB'ye bağlı olmak zorunlu değildir. Ancak modelin dört sabit kuralı vardır:

1. Sözleşme İSG-KATİP'te tanımlanır ve iki tarafça onaylanır. Hizmet, kâğıt üzerinde imzalanan sözleşmeyle değil, sistemde onaylanan kayıtla hukuken başlar. Adımlar için İSG-KATİP rehberine bakın.
2. Belge sınıfınız portföyünüzü sınırlar. (C) sınıfı yalnız az tehlikeli, (B) sınıfı az tehlikeli + tehlikeli, (A) sınıfı tüm tehlike sınıflarındaki işyerlerinde görev alabilir. Sınıf, serbest modelde doğrudan bir pazar büyüklüğü meselesidir — sınıf yükseltme kuralları burada.
3. Tam süreli görevlendirilen uzman serbest sözleşme yapamaz. Bir işyerinde tam süreli (kadrolu) görevlendirildiyseniz, kapasiteniz o işyerine ayrılmıştır; başka işyeriyle sözleşme kuramazsınız. Tam süreli görevlendirmenin hangi eşiklerde zorunlu olduğu için tam süreli uzman/hekim rehberine bakın.
4. Sözleşme biterse dakikalar kendiliğinden boşalmaz. İSG-KATİP'te fesih işlemi yapılmadıkça dakika yükünüz dolu görünmeye devam eder ve yeni sözleşmeyi bloke eder — bkz. sözleşme feshi rehberi.

Serbest Gelirin Mekaniği: 4 Adım

Serbest gelir, maaş gibi tek kalemde değil, dört adımlı bir zincirle oluşur. Zincirin herhangi bir halkasını atlarsanız çıkan rakam gerçeği yansıtmaz.

Adım 1 — İşyeri başına sözleşme bedelini belirleyin

Bedel üç değişkene bağlıdır: tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve hizmetin kapsamı (yalnız uzmanlık mı, eğitim/ölçüm koordinasyonu da dahil mi). Kamuya açık, bağlayıcı olmayan sektör tarifelerinde az tehlikeli sınıftaki küçük bir işyeri (yaklaşık 10 çalışana kadar) için aylık taban yaklaşık 2.600 TL düzeyinden başlar; tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta ve çalışan sayısı büyüdükçe kademeli olarak yükselir. Bu bir tavan değil, pazarlığın alt referansıdır. İşyerinizin sınıfını bilmiyorsanız tehlike sınıfı sorgulamayı kullanın.

Adım 2 — Her işyerinin dakika yükünü hesaplayın

İş güvenliği uzmanı, işyerinde çalışan başına aylık asgari süre ayırmakla yükümlüdür. Bu süre sözleşmenin de dakika karşılığıdır:

Formül basit: işyerinin aylık dakikası = çalışan sayısı × sınıf dakikası. Ayrıntılı hesap ve tam süreli görevlendirme eşikleri için çalışma süresi hesaplama rehberine bakın.

Adım 3 — Kapasite tavanınızı kontrol edin

Bir uzmanın tüm sözleşmelerindeki dakikaların toplamı için aylık bir üst sınır vardır: uygulamada yaygın kabul yaklaşık 180 saat/ay, yani yaklaşık 10.800 dakikadır. (Kaynaklar aylık hafta sayısının nasıl alındığına göre biraz farklı sonuçlar verdiği için burada kesin bir rakam yerine "yaklaşık 180 saat" ifadesini kullanıyoruz.) İSG-KATİP bu toplamı sizin adınıza tutar ve tavanı aşan yeni sözleşme girişini kabul etmez.

Bu, serbest modelin en çok yanlış anlaşılan noktasıdır: "kaç işyerine bakabilirim" sorusunun sabit bir cevabı yoktur. 8 çalışanlı az tehlikeli bir ofis size ayda 80 dakikaya mal olurken, 60 çalışanlı çok tehlikeli bir şantiye 2.400 dakika yer. Aynı tavan altında birinden onlarca, diğerinden yalnızca birkaç tane sığar.

Adım 4 — Portföyü toplayın (ve gerçek maliyetleri düşün)

Sözleşme bedellerinin toplamı brüt sözleşme gelirinizdir — cebinizde kalan tutar değildir. Vergi, prim, yol, sigorta ve boş kapasite kalemleri düşülmeden yapılan her hesap gerçeğin belirgin biçimde üzerindedir. Bu kalemleri aşağıda tek tek ele alıyoruz.

Küratörlü Örnek: Üç İşyerinin Dakika Yükü

Aşağıdaki üç işyeri, serbest portföylerde sık görülen profilleri temsil eder. Amaç kapsamlı bir tablo vermek değil, dakika mantığının nasıl çalıştığını göstermektir.

Bu üç sözleşme, yaklaşık 180 saatlik (≈ 10.800 dakika) aylık tavanın yaklaşık beşte birini kullanır — kâğıt üzerinde hâlâ geniş bir kapasite kalmıştır. Buna karşılık portföyün tamamına yalnızca (A) sınıfı bir uzman bakabilir; (B) sınıfı ilk iki işyerini, (C) sınıfı yalnızca birincisini alabilir.

Gelir tarafında toplamı bilinçli olarak yazmıyoruz. Üç sözleşmenin bedeli tehlike sınıfına, çalışan sayısına, kapsama ve pazarlığa göre değişir; bu sayfada bir toplam vermek yanıltıcı olur. Bunun yerine kendi işyeri listenizi İSG uzmanı maaş ve gelir hesaplayıcısına girin; dakika yükünü, kalan kapasitenizi ve senaryonuza göre gelir aralığını orada görün.

Not: Dakika tavanı bir hukuki sınırdır, pratik sınır değil. 10.800 dakika teorik olarak onlarca küçük işyerine yeter; ancak her işyerinin ziyaret, yol, rapor ve evrak yükü ayrıca zaman ister. Gerçek üst sınırınızı çoğu zaman mevzuat değil, takviminiz belirler.

Serbest Gelirin Gizli Maliyetleri ve Riskleri

Serbest modelin cazibesi, dakika başına gelirin bordro modeline göre yüksek olmasıdır. Bu farkın büyük kısmı, bordroda işverenin üstlendiği risklerin uzmana geçmesinden doğar. Kıyas yaparken bu kalemleri mutlaka hesaba katın:

• Tahsilat riski: Sözleşme imzalanmış ve İSG-KATİP'te aktif olsa da bedel her ay zamanında gelmeyebilir. Küçük işletmelerde gecikme yaygındır; hizmeti durdurmak ise yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. Ödeme günü, gecikme faizi ve fesih şartlarını yazılı sözleşmeye bağlayın — hizmet sözleşmesi rehberindeki maddeler bireysel sözleşmeye de uyarlanabilir.
• Boş kapasite: Bir sözleşme sona erdiğinde yerine yenisi hemen gelmez. Portföyünüzün %10-20'sinin yıl içinde döneceğini varsayarak plan yapın; boş geçen dakika, geliri olmayan ama sabit giderlerin döndüğü zamandır.
• Vergi ve prim: Serbest çalışma bir işletme faaliyetidir; gelir vergisi, KDV ve zorunlu sigortalılık primleri brüt gelirden düşer. Bordrolu modelde bu kalemler işverenin muhasebesindedir, sizin cebinizden geçmez. Kıyaslama yaparken brüt sözleşme geliri ile net maaş asla aynı satıra yazılmamalıdır.
• Yol, araç ve saha maliyeti: Portföy coğrafi olarak dağıldıkça yakıt, amortisman ve — daha pahalısı — yolda geçen saat artar. Şehir içinde birbirine yakın işyerlerinden kurulmuş küçük bir portföy, dağınık büyük bir portföyden daha kârlı olabilir.
• Mesleki sorumluluk: Serbest uzman, tespit ve bildirim yükümlülüğünü tek başına taşır; arkasında bir OSGB'nin hukuk ve kalite katmanı yoktur. Kayıt disiplini burada hem mesleki hem hukuki bir zorunluluktur — bkz. bildirim yükümlülüğü ve iş kazasında uzmanın sorumluluğu.
• Evrak ve idari yük: Sözleşme, fatura, İSG-KATİP işlemleri, rapor arşivi, eğitim ve periyodik kontrol takvimleri — bordroda bir arka ofisin yaptığı işlerin tamamı serbest modelde size kalır. Bu yük genellikle küçümsenir ve fiilen sahaya ayrılacak zamanı yer.
• Gelir dalgalanması: Sözleşmeler dönemsel olarak feshedilebilir, işyerleri kapanabilir, çalışan sayıları düşebilir. Kadrolu modelin öngörülebilirliği burada yoktur; nakit tamponu olmadan serbest modele geçmek risklidir.

Aynı Dakikayla Daha Çok Kapasite

Serbest modelde geliri büyütmenin mevzuata uygun yolları sınırlıdır ve hepsi aynı denkleme dayanır: ya işyeri başına bedeli yükseltirsiniz, ya tavanın içinde daha çok sözleşme taşırsınız.

Birincisi pazarlık ve uzmanlaşma meselesidir: sektör uzmanlaşması (inşaat, kimya, gıda), eğitici belgeleri ve çok tehlikeli sınıf deneyimi bedeli yukarı çeker. Sınıf yükseltmek de doğrudan bir fiyat kaldıracıdır, çünkü çok tehlikeli segment hem dakika değeri hem talep açısından üsttedir.

İkincisi ise verim meselesidir. Mevzuat size bir dakika tavanı verir; ama gününüzü asıl dolduran şey dakikaların kendisi değil, o dakikaların etrafındaki iştir — rapor yazımı, fotoğraf düzenleme, mevzuat atfı arama, evrak takibi. Bu katman kısaldığında, aynı yasal tavan altında daha çok işyerini gerçekten taşıyabilir hâle gelirsiniz. Kalan kapasitenizi görmek için Katip dakika hesaplayıcısını, gelir tarafını modellemek için maaş ve gelir hesaplayıcısını kullanın.

Serbest Modele Geçmeden Önce Kontrol Listesi

1. Belge sınıfınız hedef portföyünüze yetiyor mu? (C) sınıfıyla yalnız az tehlikeli pazara girersiniz; bu segment en kalabalık ve en fiyat rekabetli olanıdır.
2. Mevcut sözleşmeleriniz temiz mi? Kapanmamış eski kayıtlar dakikalarınızı bloke ediyor olabilir — fesih rehberi.
3. İlk 3-6 ayı taşıyacak nakit tamponunuz var mı? Portföy kurmak zaman alır; ilk sözleşmelerin tahsilatı da gecikebilir.
4. Coğrafi planınız var mı? Birbirine yakın işyerlerinden kurulu portföy, aynı ciroyu belirgin biçimde daha az yol maliyetiyle üretir.
5. Kayıt ve arşiv düzeniniz hazır mı? Serbest uzmanın en büyük hukuki koruması, tarihli ve fotoğraflı saha kaydıdır.

Üç modeli gelir yapısı, risk ve kariyer açısından yan yana görmek için OSGB'de mi kadrolu mu çalışmalı karşılaştırmasına; gelirin altı temel belirleyicisi için İSG uzmanı maaşları rehberine bakabilirsiniz.

Aynı Dakika, Daha Az Evrak

Serbest modelde geliriniz portföyünüzle büyür, portföyünüz de gerçekten taşıyabildiğiniz kadar büyür. FirstİSG saha tespitini fotoğraftan rapora dakikalar içinde dönüştürür, mevzuat atıflarını otomatik ekler, tüm işyerlerinizin ziyaret takvimini, rapor arşivini ve DÖF takibini tek panelde tutar — evraka giden saatler sahaya ve yeni sözleşmeye döner.

Her ay ücretsiz rapor hakkıyla deneyin