KKD Standartları: EN / TS EN Kod Rehberi

Bu Rehberde Neler Var?

• KKD standardı nedir, EN ve TS EN ne anlama gelir?
• Mevzuat çerçevesi: KKD Yönetmeliği ve CE işareti
• Koruma bölgesine göre standart tablosu
• KKD etiketi nasıl okunur?
• Satın almada 5 kontrol

1. KKD Standardı Nedir? EN ve TS EN Ne Anlama Gelir?

EN (Europäische Norm / European Norm), Avrupa standardizasyon kuruluşlarının yayımladığı teknik standartları ifade eder. Bir kişisel koruyucu donanımın hangi testlerden geçmesi, hangi asgari koruma seviyesini sağlaması ve nasıl işaretlenmesi gerektiğini bu standartlar tanımlar. Örneğin endüstriyel baretin darbe emme kapasitesi EN 397'de, güvenlik ayakkabısının burun darbe dayanımı (en az 200 joule) EN ISO 20345'te tarif edilir.

TS EN, aynı standardın Türk Standardları Enstitüsü tarafından ulusal standart olarak yayımlanmış hâlidir — teknik içerik aynıdır. Bu yüzden "TS EN 397" ile "EN 397" pratikte aynı gerekliliği ifade eder. Standart kodunun sonundaki +A1 gibi ekler, standardın güncellenmiş (tadil edilmiş) sürümünü gösterir.

Standart numarası tek başına yeterli değildir: çoğu standart, kendi içinde performans sınıfları tanımlar (FFP1/FFP2/FFP3, S1/S2/S3, F/B/A gibi). Doğru KKD seçimi, doğru standart + doğru sınıf kombinasyonudur; hangi riske hangi tip donanım gerektiği için KKD seçim rehberine bakın.

2. Mevzuat Çerçevesi: KKD Yönetmeliği ve CE İşareti

Türkiye'de KKD'lerin piyasaya arzını düzenleyen temel metin, AB'nin (AB) 2016/425 sayılı KKD Regülasyonu'na uyumlu olarak hazırlanan ve 1 Mayıs 2019 tarihli, 30761 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği'dir. Bu yönetmelik üreticiye bakar: piyasadaki her KKD'nin ilgili EN standardına uygunluğunun belgelenmesini ve CE işareti taşımasını şart koşar.

İşyerindeki kullanım tarafını ise Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik düzenler: işveren, risk değerlendirmesine göre uygun KKD'yi ücretsiz sağlamak, eğitim vermek ve kullanımını izlemekle yükümlüdür — özet için KKD kullanım yönetmeliği sayfasına bakın.

Yönetmelik KKD'leri risk seviyesine göre üç kategoriye ayırır: Kategori I (basit riskler — üretici beyanı yeterli), Kategori II (ara seviye — onaylı kuruluş tip incelemesi gerekir) ve Kategori III (ölüm veya geri döndürülemez sağlık hasarı riski — tip incelemesi + üretim denetimi; CE işaretinin yanında 4 haneli onaylı kuruluş numarası bulunur). Düşmeye karşı koruyucular, solunum koruyucular ve tehlikeli kimyasallara karşı eldivenler Kategori III'e girer. Kategorilerin ayrıntısı KKD seçim rehberinde.

3. Koruma Bölgesine Göre KKD Standartları Tablosu

Sahada en sık karşılaşılan KKD standartları — satın alma şartnamesine veya zimmet tutanağına yazarken bu kodlar kullanılır:

Baş Koruma

• EN 397: Endüstriyel baret — düşen cisim ve çarpma koruması; şantiye, fabrika, depo standardı.
• EN 812: Darbe başlığı (bump cap) — baretin gerekmediği düşük darbe riskli işler; EN 397'nin yerine geçmez.

Göz ve Yüz Koruma

• EN 166: Kişisel göz koruması temel standardı — mekanik darbe sınıfları (F: düşük, B: orta, A: yüksek enerji) ve sıçrama/toz işaretleri lens üzerinde kodlanır.

İşitme Koruma

• EN 352 serisi: EN 352-1 kulaklık tipi (over-ear) koruyucular, EN 352-2 kulak tıkaçları, EN 352-3 barete monte koruyucular. Seçimde SNR (gürültü azaltım) değeri ölçüm sonucuna göre belirlenir.

Solunum Koruma

• EN 149: Partikül filtreli yarım maskeler — FFP1 (düşük), FFP2 (orta), FFP3 (yüksek koruma; asbest, silika gibi maruziyetlerde). Kategori III'tür.
• Gaz/buhar filtreli yarım ve tam yüz maskelerinde filtre tipi (A, B, E, K) ve ilgili EN standardı üreticinin uygunluk belgesinde yer alır — şartnamede maruziyet ölçümüne göre filtre sınıfı belirtilmelidir.

El Koruma

• EN 388: Mekanik risklere karşı eldiven — aşınma, kesilme, yırtılma, delinme dirençleri eldiven üzerindeki çok haneli kodla gösterilir (yüksek rakam = yüksek koruma).
• EN ISO 374-1: Tehlikeli kimyasallara ve mikroorganizmalara karşı eldiven — Kategori III; koruma, kimyasala göre değişir, "evrensel kimyasal eldiven" yoktur.
• EN 407: Isıl risklere karşı eldiven (kaynak, dökümhane).
• EN 60903: Elektrik yalıtımlı eldiven — gerilim sınıflarına ayrılır.

Ayak Koruma

• EN ISO 20345: Güvenlik ayakkabısı — burun koruması en az 200 joule darbeye dayanır. S1 (temel, kapalı alan), S2 (+su geçirmezlik), S3 (+delinmez taban) en yaygın sınıflardır.

Vücut Koruma ve Görünürlük

• EN ISO 20471: Yüksek görünürlüklü uyarı giysisi (reflektif yelek/tulum) — Sınıf 1-3; yol çalışması ve iş makinesi trafiğinde Sınıf 2-3 tercih edilir.
• EN ISO 11612: Isı ve aleve karşı koruyucu giysi (kaynak, petrokimya).

Yüksekten Düşmeye Karşı Koruma (Kategori III)

• EN 361: Paraşüt tipi tam vücut emniyet kemeri — düşme durdurma için tek kabul edilen kemer tipi.
• EN 354 / EN 360: Bağlantı halatı (lanyard) / geri sarmalı düşme önleyici.
• EN 353: Kılavuzlu (raylı/halatlı) dikey düşme önleyiciler.
• EN 795: Ankraj (bağlantı) noktaları ve cihazları.

Düşme koruma sisteminin bütünü (kemer + halat + ankraj) birlikte değerlendirilmelidir; uygulama kuralları için yüksekte çalışma güvenliği rehberine bakın.

4. KKD Etiketi Nasıl Okunur?

Bir KKD'nin üzerindeki işaretlemede sırasıyla şunları arayın:

1. CE işareti: Piyasaya arz için zorunlu. Kategori III ürünlerde CE'nin yanında 4 haneli onaylı kuruluş numarası bulunur (örn. CE 0088); bu numara yoksa ürün Kategori III olarak belgelendirilmemiştir.
2. Standart kodu ve sınıfı: Örn. "EN 397", "EN ISO 20345 S3", "EN 149 FFP2". Kod var ama sınıf yoksa şartnameyle karşılaştırın.
3. Performans rakamları/piktogramlar: EN 388 eldivenlerde çekiç piktogramı altındaki hane dizisi; işitme koruyucularda SNR değeri; gözlükte F/B/A harfi.
4. Üretim tarihi ve ömür: Baret ve emniyet kemerinde üretim tarihi iç etikettedir; üretici raf/kullanım ömrünü belirler ve düşme yaşayan kemer süresine bakılmaksızın değiştirilir.
5. Türkçe kullanım kılavuzu: Yönetmelik gereği ürünle birlikte verilmelidir.

5. Satın Almada 5 Kontrol

1. Risk değerlendirmesindeki tehlikeye karşılık gelen standart + sınıf şartnamede yazılı mı? ("Baret" değil, "EN 397 baret"; "maske" değil, "EN 149 FFP3".)
2. Kategori III ürünlerde CE yanında onaylı kuruluş numarası var mı, uygunluk beyanı (DoC) tedarikçiden istendi mi?
3. Beden aralığı çalışan profilinize uygun mu? Yanlış beden, koruma yerine risk üretir.
4. Birlikte kullanılacak KKD'ler (baret + gözlük + kulaklık) uyumlu mu?
5. Teslimatta her çalışan için imzalı zimmet tutanağı düzenlendi mi? Tutanağa KKD'nin standardı ve CE kategorisi de yazılır.

Standartlara uygun KKD alınması yeterli değildir — denetimde tahsis kayıtları, eğitim belgeleri ve periyodik muayene kayıtları birlikte istenir. KKD kullanım yükümlülüğünün mevzuat özeti için KKD kullanım yönetmeliği sayfasına bakın.